Raport Banku Światowego 2026: Sztuczna inteligencja — szansa, której kraje rozwijające się nie mogą przepuścić

Obiecane korzyści: przeskoczenie etapów rozwoju i dostęp do usług

Bank Światowy identyfikuje cztery konkretne obszary, w których AI stwarza szanse dla gospodarek rozwijających się:

• Potencjał do przeskoczenia (leapfrogging): AI może pomóc krajom rozwijającym się ominąć tradycyjne bariery rozwojowe poprzez redukcję błędów ludzkich, optymalizację złożonych procesów produkcyjnych i dystrybucyjnych oraz poprawę procesów decyzyjnych . To analogiczna sytuacja, jak wtedy, gdy telefony komórkowe pozwoliły wielu afrykańskim krajom pominąć budowę infrastruktury stacjonarnej.
• Szerszy dostęp do usług: AI oferuje bezprecedensowy potencjał w zakresie zwiększenia dostępu do opieki zdrowotnej, edukacji, usług finansowych i doradztwa rolniczego w słabo rozwiniętych regionach . Dla miliardów ludzi na obszarach z niewielką liczbą lekarzy czy nauczycieli, narzędzia oparte na AI mogą stanowić rewolucyjną zmianę w dostępie do usług.
• Tworzenie miejsc pracy w sektorze technologicznym: 10 z 15 najszybciej rozwijających się zawodów na świecie to obecnie stanowiska związane z technologią, a zwiększanie dostępu cyfrowego jest prognozowane jako jeden z największych motorów przyszłego zatrudnienia .
• Wzrost produktywności: AI może zwiększyć możliwości pracowników i firm, szczególnie w sektorach takich jak rolnictwo, logistyka i świadczenie usług publicznych .

Ryzyka: pogłębiająca się przepaść

Analiza Banku Światowego jest wyraźnie ostrożna w kwestii bezgranicznego optymizmu. Ryzyka są znaczące:

• Pogłębienie przepaści cyfrowej: AI może poszerzyć lukę między krajami o wysokich i niskich dochodach, jeśli te drugie nie będą w stanie wdrożyć jej na szeroką skalę . Wymagania infrastrukturalne — moc obliczeniowa, dane, specjalistyczne umiejętności — tworzą wysokie bariery wejścia.
• Nierównomierne korzyści: W krótkim okresie nawet skromne korzyści z AI mogą być przechwycone w nierównomierny sposób, faworyzując tych, którzy już mają umiejętności cyfrowe i dostęp do infrastruktury . Biedniejsze i wiejskie społeczności ryzykują pozostanie na marginesie.
• Luki infrastrukturalne: Kraje o niskich i średnich dochodach stoją przed poważnymi wyzwaniami w skutecznym wdrażaniu AI z powodu słabej łączności, niewystarczającej mocy obliczeniowej i słabo rozwiniętych ekosystemów danych .
• Niedopasowanie umiejętności: Globalny wzrost liczby ofert pracy związanej z generatywną AI (aż 9-krotny w latach 2021–2024) koncentruje się w krajach o silnych podstawach cyfrowych, pozostawiając gospodarki rozwijające się w trudnej sytuacji w walce o talenty AI .

Paradoks rynku pracy: mniejsza ekspozycja, mniejsze korzyści

Jednym z najbardziej zaskakujących wniosków raportu są dane dotyczące rynku pracy. Badania Banku Światowego nad narażeniem pracowników na wpływ AI w zależności od poziomu dochodów kraju ujawniają uderzającą asymetrię :

• Kraje o niskich dochodach: Tylko około 12% pracowników jest silnie narażonych na wpływ AI.
• Kraje o niższych średnich dochodach: Około 15% pracowników jest silnie narażonych.
• Kraje o wysokich dochodach: Znacznie większy odsetek pracowników jest narażony na AI — co oznacza zarówno większy potencjał wzrostu produktywności, jak i wyższe ryzyko utraty pracy.

Implikacje są jasne, ale niewygodne: kraje rozwijające się stoją w obliczu mniejszego bezpośredniego ryzyka utraty miejsc pracy z powodu AI, ale także mogą czerpać z niej mniejsze korzyści w zakresie produktywności. Bank ostrzega, że głównym zagrożeniem dla tych krajów nie jest masowe bezrobocie, ale całkowite pominięcie w transformacji napędzanej przez AI, co może spowodować, że jeszcze bardziej oddalą się od bogatych państw, które przyspieszają swój rozwój .

Ramy polityki „czterech filarów”

Zamiast ogólnikowych apeli, Bank Światowy proponuje konkretne, ustrukturyzowane ramy oparte na czterech fundamentalnych elementach — „czterech filarach” (ang. four Cs) :

1. Łączność (Connectivity) — Znaczące inwestycje w infrastrukturę cyfrową: szerokopasmowy internet, sieci komórkowe i przystępny cenowo dostęp do sieci. To niepodlegający negocjacjom warunek wstępny udziału w rewolucji AI .
2. Kompetencje (Capability) — Inwestycje w powszechny rozwój umiejętności umożliwiających adopcję AI, a także w zaawansowane umiejętności techniczne związane z AI. Obejmuje to zarówno szkolenia zawodowe, jak i powszechną edukację cyfrową na masową skalę .
3. Koordynacja (Coordination) — Pogłębienie współpracy regulacyjnej, zmniejszenie fragmentacji zarządzania AI oraz opracowanie wiarygodnych standardów dla nowych technologii . Rozdrobnione regulacje utrudniają krajom rozwijającym się udział w globalnych rynkach AI.
4. Kapitał/dane (Capital/Data) — Budowa infrastruktury danych i mocy obliczeniowej niezbędnej do wdrażania AI, w tym polityki otwartych danych i krajowych zdolności w zakresie chmury obliczeniowej i przetwarzania .

Dodatkowe zalecenia obejmują rozszerzenie badań nad ekonomicznymi i społecznymi skutkami AI, wzmocnienie instytucji promujących godną pracę (systemy płacy minimalnej, negocjacje zbiorowe) oraz zapewnienie, że adopcji AI towarzyszą systemy ochrony socjalnej .

Dlaczego kraje rozwijające się nie mogą czekać

Główne ostrzeżenie Banku Światowego jest jednoznaczne: AI to technologia ogólnego przeznaczenia (general-purpose technology), która ma szansę przekształcić globalną produkcję, handel i usługi w sposób porównywalny z elektrycznością czy internetem . Jeśli kraje rozwijające się opóźnią budowę fundamentów pod adopcję AI, ryzykują:

• Strukturalne wykluczenie z globalnych łańcuchów wartości i handlu cyfrowego.
• Trwale pogłębiającą się lukę dochodową, gdy wzrost produktywności napędzany przez AI będzie przyspieszał w zaawansowanych gospodarkach, podczas gdy w innych będzie się odwlekał.
• Przegapienie okna na „przeskoczenie” (leapfrog) — AI oferuje rzadką historyczną szansę na skompresowanie dekad rozwoju w kilka lat, ale to okno nie pozostanie otwarte w nieskończoność .

Kluczowe przesłanie Banku Światowego jest takie, że koszt braku działania jest znacznie wyższy niż koszt inwestycji. Czekanie, aż technologia w pełni dojrzeje, postawi gospodarki rozwijające się w sytuacji, z której dogonienie czołówki będzie znacznie trudniejsze — być może niemożliwe — niż jest dzisiaj .