Żyjemy niemal tak długo jak przed pandemią, ale krócej w dobrym zdrowiu

Najnowsze szacunki Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) pokazują, że w 2023 roku oczekiwana długość życia na świecie niemal wróciła do poziomu sprzed pandemii COVID-19. Wolniej odbudowywała się jednak oczekiwana długość życia w zdrowiu. Jednocześnie wzrósł udział zgonów związanych z chorobami niezakaźnymi, a zaburzenia psychiczne nadal wiązały się z dużą utratą lat życia w zdrowiu. 1014

Długość życia wróciła szybciej niż zdrowie

W 2023 roku oczekiwana długość życia wyniosła 73,3 roku — niemal tyle co w 2019 roku, gdy było to 73,4 roku. Oczekiwana długość życia w zdrowiu, czyli szacowana liczba lat przeżytych w dobrym zdrowiu, wyniosła 62,8 roku. To o 0,4 roku mniej niż w 2019 roku. 14

Te wskaźniki opisują różne aspekty zdrowia populacji. Pierwszy mówi o przewidywanej długości życia, drugi — o tym, ile lat można przeżyć w dobrym zdrowiu. Zbliżenie pierwszego wskaźnika do poziomu sprzed pandemii nie oznacza więc, że równie szybko odbudowała się liczba lat przeżywanych bez chorób i niepełnosprawności. 1417

Choroby niezakaźne odpowiadają za coraz większą część zgonów

Choroby niezakaźne, w tym choroby przewlekłe, odpowiadały w 2023 roku za 74% zgonów na świecie. W 2000 roku ich udział wynosił 58%. Osiem z dziesięciu głównych przyczyn zgonów w 2023 roku należało do tej grupy. Na pierwszym miejscu znalazła się choroba niedokrwienna serca; w pierwszej dziesiątce były też choroba Alzheimera i inne otępienia oraz cukrzyca. 1018

Obciążenie tymi chorobami widać nie tylko w liczbie zgonów. Według szacunków WHO liczba lat życia w zdrowiu utraconych z powodu cukrzycy oraz choroby Alzheimera i innych otępień — w każdym z tych przypadków — wzrosła ponad dwukrotnie między 2000 a 2023 rokiem. 12

Mniej zgonów z powodu chorób zakaźnych nie oznacza, że można zaniedbać profilaktykę

Liczba lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALY), przypisywanych takim chorobom zakaźnym jak biegunki czy HIV/AIDS, spadła o ponad połowę w latach 2000–2023. DALY łączą lata utracone wskutek przedwczesnej śmierci z latami przeżytymi z niepełnosprawnością, a więc opisują łączną utratę zdrowia, nie tylko zgony. 12

W krajach o niskich dochodach choroby zakaźne odpowiadały w 2023 roku za mniej niż połowę wszystkich zgonów. To zmiana w strukturze przyczyn zgonów, a nie dowód na to, że konkretne programy lub usługi zdrowotne stały się zbędne. Globalne szacunki WHO pokazują zmieniające się obciążenia chorobami, ale same w sobie nie oceniają skuteczności poszczególnych działań. 910

Depresja i lęk oznaczają znaczną utratę zdrowych lat

W latach 2019–2023 globalny standaryzowany względem wieku wskaźnik utraty lat życia w zdrowiu wzrósł o około 20% w przypadku zaburzeń depresyjnych i niemal 45% w przypadku zaburzeń lękowych. Łącznie depresja i lęk wiązały się w 2023 roku z szacowaną utratą 110 mln lat życia w zdrowiu. 6

WHO wskazuje również na zaburzenia związane z używaniem narkotyków. Ich regionalne trendy były zróżnicowane: w latach 2000–2023 w obu Amerykach odnotowano największy wzrost ryzyka zgonu i utraty lat życia w zdrowiu, podczas gdy w regionie Zachodniego Pacyfiku nastąpiły znaczne spadki. Przytoczone dane nie pozwalają na podobne porównanie między regionami w odniesieniu do depresji i zaburzeń lękowych. 827

Jak wykorzystać te dane w polityce zdrowotnej?

Prawie pełny powrót oczekiwanej długości życia do poziomu z 2019 roku jest pozytywną informacją, ale nie oznacza, że wróciła też liczba lat przeżywanych w zdrowiu ani że potrzeby zdrowotne są wszędzie takie same. Szacunki WHO pozwalają porównywać trendy dotyczące zgonów i utraty zdrowia między krajami i regionami, co może pomóc w ustalaniu lokalnych priorytetów. 214

W praktyce warto śledzić równolegle długość życia, długość życia w zdrowiu oraz dane o zgonach i niepełnosprawności związanych z konkretnymi przyczynami. Rosnące obciążenie chorobami niezakaźnymi przemawia za działaniami dotyczącymi profilaktyki i opieki w chorobach sercowo-naczyniowych, cukrzycy i otępienia. Dane o zdrowiu psychicznym wskazują z kolei na potrzebę uwzględniania depresji, zaburzeń lękowych i uzależnień. Tam, gdzie choroby zakaźne nadal istotnie wpływają na zdrowie lub liczbę zgonów, te priorytety powinny uzupełniać, a nie zastępować niezbędne programy ich zwalczania. 21012