Een roman die begin september nog kans maakte op de Prix Goncourt, verdween op 25 september 2026 van de eerste selectielijst. De Académie Goncourt schrapte C’était ça ou mourir, het romandebuut van de Haïtiaans-Canadese schrijver Thélyson Orélien. De academie verwees naar twee afzonderlijke kwesties: vermoedelijk grootschalig gebruik van kunstmatige intelligentie bij deze roman en plagiaat in ouder werk van Orélien. De beslissing bewijst op zichzelf niet dat AI het boek heeft geschreven.
7
17
27
Waarom greep de Goncourt-jury in?
Volgens de academie wijzen analyses van onderzoekers en journalisten erop dat de roman naar alle waarschijnlijkheid grotendeels met AI is geproduceerd. Zij stelde ook dat onlangs plagiaat in eerder werk van Orélien aan het licht was gekomen. De academie zei met het schrappen van het boek de integriteit van de prijs te willen beschermen: de Goncourt is bedoeld om door mensen geschreven literatuur te bekronen. Dat is het oordeel van de academie, geen onafhankelijk vastgestelde reconstructie van hoe de roman tot stand kwam.
45
8
De ommekeer was opvallend. C’était ça ou mourir stond sinds begin september op de eerste Goncourt-lijst. Op 21 september won het bovendien de Prix du roman Fnac, een Franse boekenprijs. Diezelfde dag verscheen de AI-beschuldiging online.
37
29
Waarop berust de AI-beschuldiging?
Het X-account ‘Balance ton Claude’ stelde dat passages uit de roman volgens de AI-detector Pangram vrijwel volledig door AI waren geschreven. Het account sprak van uitslagen van ‘100 procent AI’. CBC News kreeg naar eigen zeggen dezelfde uitslag bij tests met andere fragmenten. Essayist en Le Figaro-columnist Samuel Fitoussi zei later dat hij deel uitmaakt van het collectief achter het account en niet alleen handelde.
28
29
1
Zo’n detectoruitslag is geen geverifieerde schrijfgeschiedenis. Volgens berichtgeving over tests van AFP gaven verschillende hulpmiddelen tegenstrijdige resultaten. Ook latere berichtgeving liet de vraag wie of wat de tekst schreef open. De scores helpen verklaren waarom de aantijging veel aandacht kreeg, maar leveren geen sluitend bewijs.
20
18
Wat zegt Orélien zelf?
Orélien ontkent AI-tools te hebben gebruikt om de roman te schrijven. Reuters meldde op 23 september dat zijn Canadese en Franse uitgevers achter hem stonden. Volgens Orélien begon hij in 2017 aan het boek en was een eerste versie in 2019 af. Dat is relevant voor de discussie, maar zonder aanvullende informatie zegt het niet alles over eventuele latere bewerkingen.
17
34
Los van de roman meldde de Canadese krant La Presse overeenkomsten tussen eerder gepubliceerd werk van anderen en artikelen die van 2012 tot 2014 aan Orélien werden toegeschreven. The Canadian Press liet weten die aantijgingen niet zelf te hebben geverifieerd. Ze vormen geen rechtstreeks bewijs dat C’était ça ou mourir met AI is geschreven. Te midden van de controverse schortte de uitgever in Québec, Les Éditions du Boréal, de promotie van het boek op.
27
49
Wat betekent dit voor literaire prijzen?
Ook Canadese prijsorganisaties worstelen met de controle op auteurschap. De Writers’ Trust en de Giller Foundation sluiten door AI geschreven inzendingen uit, maar vertrouwen voor de naleving grotendeels op uitgevers, die rechtstreeks met auteurs samenwerken.
19
Het schrappen van Oréliens roman is daarmee een ingrijpend besluit van een prijsjury, geen definitieve technische uitspraak over het manuscript. De vraag die overblijft: hoe handhaaf je regels voor menselijk auteurschap eerlijk wanneer detectoren, uitgevers en een auteur niet hetzelfde beeld geven?
8
17
20