Waarom Rusland de Oekraïense oproep tot een onmiddellijk staakt-het-vuren afwees

Ruslands afwijzing draaide om een fundamenteel verschil over de volgorde van diplomatie. Oekraïne en zijn medestanders wilden een volledig, onmiddellijk en onvoorwaardelijk staakt-het-vuren als beginpunt voor serieuze onderhandelingen. Rusland stelde daartegenover dat militaire operaties niet zouden worden stilgelegd terwijl er wordt onderhandeld. 6834

Moskou wil niet eerst de wapens neerleggen

Tijdens de vergadering van de VN-Veiligheidsraad over Oekraïne op 23 september zei de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Andrij Sybiha dat Kyiv had ingestemd met een volledig, onmiddellijk en onvoorwaardelijk staakt-het-vuren. Hij riep Moskou op hetzelfde te doen vóór inhoudelijke vredesbesprekingen beginnen. In een gezamenlijke verklaring van 51 VN-lidstaten werd Rusland opgeroepen die aanpak te accepteren. 68

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov verwierp dat uitgangspunt. Rusland zou zijn „speciale militaire operatie” niet pauzeren zolang onderhandelingen duren, ongeacht de vorm ervan, zei hij. Lavrov stelde dat Europa vooral een pauze wilde om Oekraïne de tijd te geven zijn militaire capaciteit weer op te bouwen. 34

Daarmee accepteerde Moskou een staakt-het-vuren niet als voorwaarde voor onderhandelingen. Het conflict ging dus niet alleen over de vraag óf er gesprekken moesten komen, maar ook of het geweld tijdens die gesprekken moest stoppen.

Steun in de Veiligheidsraad was geen stemming

Volgens berichtgeving steunden 14 van de 15 leden van de Veiligheidsraad een staakt-het-vuren, naast Oekraïne, de Europese Unie en meer dan 50 andere landen. 410

Dat aantal kwam echter niet voort uit een stemming in de Veiligheidsraad over een resolutie voor een staakt-het-vuren in Oekraïne. Tijdens deze bijeenkomst werd geen dergelijke resolutie in stemming gebracht. De steun liet vooral politieke druk en diplomatiek isolement van Rusland zien, geen bindend besluit van de Raad. 1046

Rusland is permanent lid van de Veiligheidsraad. Een tegenstem van een permanent lid kan de aanneming van een inhoudelijke resolutie blokkeren. Daardoor kunnen de andere leden Rusland niet op eigen kracht tot een staakt-het-vuren dwingen.

Energie-infrastructuur stond centraal nu de winter nadert

Het debat vond plaats terwijl aanvallen op energievoorzieningen aan beide kanten grote risico’s opleverden, juist in de aanloop naar de winter. De VN had eerder gewaarschuwd dat aanvallen op de civiele energie-infrastructuur van Oekraïne miljoenen mensen langdurig zonder stroom, verwarming en water hadden gezet, ook bij temperaturen onder nul. 23

President Volodymyr Zelenskyy stelde een beperktere, wederzijdse afspraak voor: Oekraïne zou aanvallen op Russische raffinaderijen en energievoorzieningen staken als Rusland ophield met aanvallen op het Oekraïense energiesysteem, kritieke infrastructuur en voedselexport. 3245

Dat voorstel gold niet als een al bestaande afspraak. Reuters meldde dat Oekraïne en zijn bondgenoten vóór de winter beperkte afspraken zochten over energie-infrastructuur en scheepvaart op de Zwarte Zee, terwijl Rusland weinig belangstelling toonde voor bredere onderhandelingen. 32

Zelenskyy waarschuwde dat Oekraïne zonder bestand rond energieaanvallen zou terugslaan en dat de komende winter voor Rusland „zeer pijnlijk” kon worden. 32

Burgers bleven direct gevaar lopen

De inzet betrof niet alleen diplomatie. Op de dag van de VN-besprekingen werd gemeld dat een Russische aanval op Kyiv minstens twee mensen had gedood en 22 anderen had verwond. Oekraïense aanvallen op Russische energievoorzieningen vergrootten eveneens het risico op schade aan infrastructuur en burgers. 3341

De beschikbare berichtgeving geeft geen enkel gezaghebbend totaal van burgerslachtoffers dat specifiek aan de bijeenkomst van de Veiligheidsraad of de directe context ervan kan worden gekoppeld. Wel is duidelijk dat energie-, water- en verwarmingssystemen een cruciale humanitaire zorg waren naarmate de winter dichterbij kwam. 2325

De kern van de patstelling

De bijeenkomst maakte het contrast scherp zichtbaar: Oekraïne pleitte voor een volledig staakt-het-vuren, gevolgd door onderhandelingen. Rusland zei dat onderhandelingen geen reden waren om militaire operaties te stoppen. 834

Dat verklaart waarom brede internationale steun niet direct tot een einde van de gevechten leidde. De Veiligheidsraad kon de diplomatieke druk opvoeren, maar zonder Russische instemming — of een bindende maatregel die Rusland niet blokkeerde — bleef de oproep tot een staakt-het-vuren een politieke eis, geen afdwingbare uitkomst.