EU-ambassadeurs slaagden er vóór de deadline van middernacht op 22 september niet in een akkoord af te ronden, omdat gerichte EU-sancties tegen Rusland unanieme steun vereisen. Letland wilde niet instemmen met een compromis waarin twee prominente zakenmannen van de sanctielijst zouden verdwijnen. Het pakket zou de beperkingen voor bijna 3.000 andere personen en organisaties uitzonderlijk lang — drie jaar — verlengen, maar Letland zag de schrappingen als een onaanvaardbare afzwakking van de druk op Rusland.
14
18
Het compromis dat voorlag
De voorgestelde ruil bestond uit twee verbonden onderdelen:
- Alisher Usmanov en Mikhail Fridman zouden van de lijst worden geschrapt. Daarmee zouden de EU-bevriezing van hun tegoeden en de reisverboden voor hen eindigen.
- De overige gerichte vermeldingen zouden 36 maanden worden verlengd, in plaats van via de gebruikelijke kortere verlenging. Daarmee zou een nieuw groot conflict over de verlenging worden uitgesteld tot 2029.
3
14
Diplomaten hadden een voorlopig akkoord bereikt, maar dit moest nog door elke EU-lidstaat worden goedgekeurd. Letland hield die goedkeuring tegen, waardoor het pakket niet kon worden afgerond.
18
24
Waarom Frankrijk, Slowakije en Luxemburg voor schrapping waren
De landen die om wijzigingen vroegen, deden dat niet noodzakelijk om dezelfde redenen.
Slowakije speelde een centrale rol in de eerdere impasse en drong aan op het verwijderen van Usmanov. Volgens berichtgeving wilde het land in het uiteindelijke compromis ook Fridman van de lijst halen.
3
13
Frankrijk wilde Usmanov van de lijst halen te midden van berichten dat dit kon bijdragen aan de vrijlating van Franse staatsburgers die in Azerbeidzjan vastzaten. Die koppeling is door meerdere media gemeld, maar geldt als een gerapporteerde diplomatieke relatie en niet als een onafhankelijk vastgestelde voorwaarde van Azerbeidzjan.
2
12
14
Luxemburg stelde dat Fridman eveneens moest worden geschrapt als Usmanov zou verdwijnen. Berichten brachten die opstelling in verband met Fridmans arbitrageclaim van ongeveer 16 miljard dollar tegen Luxemburg wegens bevroren bezittingen. De beschikbare berichtgeving bewijst echter niet dat die claim het doorslaggevende motief van Luxemburg was.
1
3
Waarom het bezwaar van Letland doorslaggevend was
Letland werd de laatste hindernis, omdat gerichte EU-sancties de instemming van alle 27 lidstaten nodig hebben. Volgens Letland zou een akkoord waarbij twee personen worden geschrapt in ruil voor een langere verlenging, het EU-sanctiebeleid verwateren. De Letse minister van Buitenlandse Zaken Baiba Braže zei volgens berichtgeving dat sancties „versterkt, niet verzwakt” moeten worden.
14
De zaak laat zien hoe kwetsbaar sanctieverlengingen op basis van unanimiteit zijn: ook wanneer er brede steun is voor een pakket, kan één regering het blokkeren als zij bezwaar heeft tegen één onderdeel van het compromis.
Wat er op het spel stond bij de deadline
Het onmiddellijke risico betrof de EU-lijst met individuele sancties: tegoedbevriezingen en reisverboden voor bijna 3.000 aan Rusland gelinkte personen en organisaties. Een eerdere mislukking had al geleid tot een technische verlenging van zeven dagen, van 15 tot en met 22 september.
14
16
Als de EU de noodzakelijke juridische procedures niet met unanieme goedkeuring kon afronden, dreigden die gerichte vermeldingen te vervallen. De inzet ging dus veel verder dan twee namen: het conflict over Usmanov en Fridman bedreigde de juridische continuïteit van de bredere regeling voor individuele sancties.
14
18
Dit betekende niet dat alle EU-maatregelen tegen Rusland zouden verdwijnen. De afzonderlijke sectorale economische sancties maakten geen deel uit van deze verlengingsronde en zouden ongemoeid blijven.
14
Reacties in aanloop naar nieuwe gesprekken
De hoge EU-vertegenwoordiger voor buitenlands beleid, Kaja Kallas, riep de lidstaten op de sancties te handhaven en zei dat functionarissen werkten aan een snelle afronding van de verlenging. Zij benadrukte dat stabiliteit in het sanctieregime nodig was terwijl de onderhandelingen doorgingen.
20
30
De Oekraïense premier Sergii Koretskyi riep de EU op de sancties niet te versoepelen. Volgens hem kan Europa degenen die de Russische oorlog mogelijk maken niet als vrienden behandelen zolang Oekraïne onder aanval ligt.
39
De Litouwse minister van Buitenlandse Zaken Kęstutis Budrys pleitte eveneens publiekelijk voor meer druk op Rusland en op degenen die de agressie van het Kremlin mogelijk maken. Zijn gemelde uitspraken gingen over verdere Rusland-gerelateerde maatregelen en waren geen gedocumenteerde reactie specifiek op het compromis rond Usmanov en Fridman.
41
De geplande gesprekken op dinsdagochtend waren daarmee niet alleen bedoeld om het geschil over twee schrappingen op te lossen. Ze moesten ook een structureel probleem aanpakken: hoe houdt de EU een omvangrijke sanctielijst in stand wanneer elke verlenging afhankelijk is van politieke unanimiteit?
14