Met licht heel gericht zenuwcellen in een levend brein beïnvloeden: dat is de doorbraak achter optogenetica. Karl Deisseroth, Peter Hegemann en Georg Nagel krijgen voor hun ontdekkingen rond lichtgestuurde ionkanalen en optogenetica de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde 2026.
1
4
9
Van lichtgevoelige algen naar hersenonderzoek
De basis voor de techniek kwam uit onderzoek naar algen. Peter Hegemann en Georg Nagel ontdekten daarin channelrhodopsine, een eiwit dat op licht reageert. Onderzoekers konden dat eiwit vervolgens in zenuwcellen laten aanmaken en met licht de activiteit van die cellen beïnvloeden.
4
26
30
Die aanpak heet optogenetica: een combinatie van lichttechniek en genetica waarmee onderzoekers specifieke zenuwcellen in een levend brein kunnen aansturen. Waar wetenschappers hersenactiviteit vroeger vooral konden registreren, kunnen ze nu ook geselecteerde cellen beïnvloeden en kijken wat er verandert.
4
31
Wat maakt dat mogelijk?
Door bepaalde hersencellen gericht te activeren of af te remmen, kunnen onderzoekers nagaan welke hersencircuits betrokken zijn bij bijvoorbeeld herinneringen, gevoelens en gedrag. Zo kunnen ze niet alleen zien welke cellen actief zijn, maar ook onderzoeken hoe activiteit in een circuit samenhangt met een bepaalde functie.
9
30
31
De techniek heeft het hersenonderzoek daarmee een preciezer instrument gegeven. Optogenetica is op dit moment echter vooral een onderzoeksmethode, geen algemene behandeling voor hersenaandoeningen.
4
9
Kan optogenetica later patiënten helpen?
Onderzoekers verkennen mogelijke medische toepassingen, zoals het herstellen van een deel van het gezichtsvermogen of het aanpakken van neurologische en psychiatrische aandoeningen. Het gaat om mogelijke toepassingen voor de toekomst; optogenetica is daarmee nog geen bewezen of gangbare behandeling voor deze aandoeningen.
23
28
Wie zijn de Nobelprijswinnaars?
De prijs is gezamenlijk toegekend aan drie wetenschappers:
1
9
- Karl Deisseroth, verbonden aan Stanford University en het Howard Hughes Medical Institute in de Verenigde Staten.
- Peter Hegemann, verbonden aan de Humboldt-Universität zu Berlin.
- Georg Nagel, verbonden aan de Universiteit van Würzburg.
De Nobelprijs bedraagt in 2026 12 miljoen Zweedse kronen. De drie laureaten delen het bedrag gelijk: ieder ontvangt 4 miljoen kronen.
1
3
Wanneer volgen de andere Nobelprijzen?
De overige Nobelprijzen van 2026 worden volgens de planning tussen 6 en 12 oktober bekendgemaakt: natuurkunde op 6 oktober, scheikunde op 7 oktober, literatuur op 8 oktober, de Vredesprijs op 9 oktober en de prijs voor economische wetenschappen op 12 oktober.
6
De prijzen worden op 10 december uitgereikt. De meeste ceremonies vinden plaats in Stockholm; de uitreiking van de Vredesprijs is in Oslo.
34