Wie was Wang Xiji? Van sondeerraketten tot ‘Dongfanghong-1’

Wang Xiji (王希季, 1921–2026) was een van de belangrijkste pioniers van de vroege Chinese ruimtevaart. Zijn loopbaan omvatte de ontwikkeling van sondeerraketten, draagraketten, terugkeersatellieten en plannen voor bemande ruimtevaart. Op 12 augustus 2026 overleed hij na een ziekte in Peking. Hij werd 105 jaar.

Van Kunming naar de techniek

Wang werd in juli 1921 geboren in Kunming, in de provincie Yunnan. Tijdens de oorlog studeerde hij werktuigbouwkunde aan de National Southwestern Associated University, een universiteit die in oorlogstijd ontstond uit een samenwerking van verschillende Chinese instellingen. Daar kreeg hij een brede technische opleiding.

Na zijn afstuderen werkte hij eerst in Yunnan. Vervolgens vertrok hij naar de Verenigde Staten voor een vervolgopleiding aan het Virginia Polytechnic Institute, tegenwoordig Virginia Tech. Hij specialiseerde zich in aandrijving en brandstoffen en behaalde er een masterdiploma.

Hoewel hij in de Verenigde Staten verder had kunnen studeren voor een doctoraat, keerde Wang rond 1950 terug naar China. Hij doceerde later onder meer aan het Dalian Institute of Technology en de Shanghai Jiao Tong-universiteit. In 1958 werd hij overgeplaatst naar een onderzoeksinstituut van de Chinese Academie van Wetenschappen in Shanghai, waar hij de technische leiding kreeg over de ontwikkeling van sondeerraketten.

Die overstap vormde een keerpunt: Wang verliet het universitaire onderwijs en kwam terecht in een ruimtevaartsector die nog vrijwel volledig moest worden opgebouwd.

De eerste sondeerraket onder primitieve omstandigheden

Toen Wang het raketprogramma overnam, waren de middelen uiterst beperkt. Het team was klein, had weinig ervaring en beschikte over beperkte apparatuur, materialen en industriële ondersteuning. Toch ontwikkelde zijn groep de T-7M, de eerste Chinese vloeibarebrandstof-sondeerraket. Die werd in 1960 succesvol gelanceerd.

Een sondeerraket brengt meetapparatuur naar grote hoogte voor onderzoek naar de atmosfeer en de omgeving nabij de ruimte. Zo’n raket bereikt geen baan om de aarde, maar levert wel essentiële ervaring op met motoren, constructies, besturing en lanceerprocedures.

Voor China vormde de T-7M daardoor meer dan alleen een wetenschappelijk experiment. Het project legde een technische basis voor latere raketten en ruimtevaartprogramma’s. Volgens berichtgeving was Wang betrokken bij 12 van de eerste 18 Chinese sondeerraketmodellen. Hij beschouwde de succesvolle T-7M-lancering als het beslissende begin van zijn carrière in de ruimtevaart.

De Lange Mars 1 en ‘Dongfanghong-1’

Op basis van de opgedane ervaring met sondeerraketten en verwante technologie werkte Wang het algemene technische plan uit voor de Lange Mars 1, de eerste Chinese draagraket voor een baan om de aarde. Ook leidde hij de ontwikkeling van het eerste prototype.

Op 24 april 1970 bracht een Lange Mars 1 de eerste Chinese kunstmaan, ‘Dongfanghong-1’, in een baan om de aarde. Daarmee verwierf China de zelfstandige mogelijkheid om satellieten in de ruimte te brengen.

De ontwikkeling verliep stap voor stap: sondeerraketten dienden als proefplatform, terwijl de Lange Mars 1 die ervaring vertaalde naar echte orbitale lanceercapaciteit. Wang speelde een belangrijke rol in die aaneengesloten technische ontwikkeling, van experimenten op grote hoogte tot een satelliet in een baan om de aarde.

Satellieten die konden terugkeren

Wang was ook hoofdontwerper van de eerste Chinese terugkeersatelliet voor verkenningsdoeleinden. Na uitgebreide tests en berekeningen werd de satelliet in 1975 in Guizhou gelanceerd en vervolgens teruggevonden.

Een terugkeersatelliet moet niet alleen een baan om de aarde kunnen bereiken. Het ruimtevaartuig moet daarna ook gecontroleerd terugkeren, de intense hitte van de atmosfeer doorstaan, afremmen en op aarde worden geborgen. Met het beheersen van die technologie werd China het derde land ter wereld dat satellieten kon laten terugkeren.

Wang bleef daarna betrokken bij het onderzoek naar en het ontwerp van volgende generaties terugkeersatellieten. Officiële bronnen noemen hem bovendien een belangrijke stimulator van de vakgebieden ongeleide rakettechnologie en ruimtevaarttechnologie voor terugkeer.

Een nuchtere route naar bemande ruimtevaart

Vanaf de jaren tachtig nam Wang deel aan de discussies over de toekomstige Chinese bemande ruimtevaart. Zijn benadering was vooral praktisch. Gezien de financiële middelen, industriële capaciteit en technische kennis van China pleitte hij voor bemande, niet-herbruikbare ruimtevaartuigen in plaats van een veel duurder en complexer systeem naar het model van een ruimteveer.

Die keuze weerspiegelde zijn bredere visie op techniek. Een ruimtevaartprogramma moet volgens Wang aansluiten bij langetermijndoelen, maar de gekozen route moet ook uitvoerbaar, betaalbaar en duurzaam op te bouwen zijn. Technologische ambitie kon volgens die benadering niet los worden gezien van de praktische omstandigheden.

‘De feiten volgen’ als technische methode

Wang benadrukte het principe van ‘de feiten volgen’ en vond dat technische besluiten gebaseerd moesten zijn op objectieve wetmatigheden, berekeningen en experimenten. Een meerderheid had volgens hem niet automatisch gelijk: ook een goed onderbouwde minderheidsopvatting kon de juiste zijn.

Dat uitgangspunt past bij de aard van complexe ruimtevaartprojecten. Raketten en satellieten bestaan uit systemen waarin talloze variabelen elkaar beïnvloeden. Uiteindelijk moeten proeven, berekeningen en de prestaties tijdens een missie bepalen welke oplossing werkt — niet het aantal mensen dat een bepaalde mening deelt.

Ook op hoge leeftijd nieuwe ideeën

Wang bleef lang na zijn bekendste raketprojecten nadenken over nieuwe toepassingen van ruimtevaart. Op 80-jarige leeftijd was hij hoofdontwerper van het Chinees-Europese Double Star-programma, dat de magnetosfeer van de aarde onderzocht.

In zijn negentig bleef hij ruimtegebonden zonne-energie stimuleren. Op 95-jarige leeftijd onderzocht hij bovendien hoe internettechnologie met ruimtevaartprogramma’s kon worden gecombineerd.

Hij werd ook gezien als een vroege pleitbezorger van het idee van ‘ruimte-infrastructuur’: ruimtevaartuigen en satellieten niet alleen beschouwen als middelen voor afzonderlijke missies, maar als onderdelen van grotere systemen die communicatie, dienstverlening en maatschappelijke behoeften op lange termijn kunnen ondersteunen.

Die ideeën sloten aan bij zijn vaste overtuiging dat ruimtevaart niet uitsluitend een demonstratie van technisch prestige moest zijn. Ook praktisch nut, systematische opbouw en economische houdbaarheid waren volgens hem bepalend.

Onderscheidingen en nalatenschap

Wang werd in 1993 verkozen tot lid van de Chinese Academie van Wetenschappen. In 1999 ontving hij de nationale onderscheiding ‘Medaille voor verdiensten: Twee bommen, één satelliet’. Die medaille erkende belangrijke bijdragen aan de vroege Chinese programma’s voor ballistische raketten, kernwapens en satellieten.

Zijn historische betekenis ligt daarom niet in één raket of één lancering. Wang werkte mee aan de eerste generatie Chinese sondeerraketten, stelde het technische plan voor de Lange Mars 1 op, leidde het ontwerp van de eerste terugkeersatelliet en bleef betrokken bij de koers van de bemande ruimtevaart en nieuwe ruimtevaartsystemen.

Zijn nalatenschap omvat zowel het symbolische moment waarop ‘Dongfanghong-1’ in een baan om de aarde kwam als de minder zichtbare opbouw van kennis over raketten, satellietterugkeer, ruimtevaartonderwijs en langetermijnplanning. Wang Xiji vertegenwoordigt daarmee een cruciale fase in de overgang van China’s ruimtevaart: van elementaire technische proeven naar een samenhangend ruimtevaartprogramma.