Onderhandelingen over VN-belastingverdrag in stroomversnelling: 500 miljard dollar aan extra belastinginkomsten op het spel

De kern van de tegenstelling: bruto- versus nettowinstbelasting bij de bron

Het meest omstreden punt was Artikel 5, dat gaat over een eerlijke verdeling van belastingrechten. Er ontstond een duidelijke noord-zuidtegenstelling .

• Ontwikkelde landen houden de boot af: Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Italië uitten hun zorgen over belastingheffing op basis van de bruto-opbrengst. Italië gaf de voorkeur aan nettowinstbelasting, terwijl Japan waarschuwde dat een uniform brutotarief geen rekening zou houden met de verschillen in winstgevendheid tussen sectoren .
• Ontwikkelingslanden eisen herverdeling: De Afrikaanse Groep betoogde krachtig dat Artikel 5 de belastingrechten moet herverdelen naar bron- of marktlanden — waar de economische activiteit daadwerkelijk plaatsvindt . Deze landen, vaak in het Globale Zuiden, stellen al jaren dat het huidige systeem hen structureel tekortdoet.
• India's genuanceerde positie: India steunde een optie voor nettowinstbelasting, maar pleitte tegelijkertijd voor sterkere belastingrechten voor bronlanden, in lijn met andere ontwikkelingslanden . Indiase belastingexperts zien het verdrag als een belangrijke kans om de belastingmacht over multinationals te vergroten en winstverschuiving tegen te gaan .

Verplichte arbitrage: een breekpunt op de slotdag

Op dag 9 debatteerden delegaties over het protocol voor belastinggeschillen, onder meer over de vraag hoe geschillen moeten worden behandeld als er geen belastingverdrag van toepassing is en welke mechanismen verplicht moeten worden gesteld . Verplichte arbitrage is een terugkerend struikelblok: ontwikkelde landen willen bindende arbitrage voor meer zekerheid, terwijl ontwikkelingslanden dit vaak zien als een aantasting van hun soevereine belastingbevoegdheid.

AI en digitale diensten: het nieuwe front

De onderhandelaars bogen zich ook over de vraag of kunstmatige intelligentie onder Protocol 1 over grensoverschrijdende diensten moet vallen . Ze bespraken de drempel ('nexus') voor belastingheffing op dienstvergoedingen in de digitale economie. Sommige landen maakten zich zorgen dat de voorgestelde nexus-regels zouden leiden tot overlappende aanspraken op bronbelasting .

De 500-miljardenprijs: unitaire belastingheffing

Een gezamenlijke studie van het Tax Justice Network en Public Services International, gepubliceerd tijdens de onderhandelingen, liet zien dat het belasten van multinationals op basis van hun werkelijke economische activiteit — zogenaamde unitaire belastingheffing — tussen de 300 en ruim 500 miljard dollar aan extra vennootschapsbelasting per jaar kan opbrengen, zonder dat belastingtarieven omhoog hoeven . Het bedrag van 500 miljard dollar werd breed uitgemeten als de belangrijkste uitkomst .

De kern van het rapport: vervang het eeuwenoude systeem van 'betaal waar je het zegt' (dat multinationals in staat stelt winsten te boeken in landen met lage belasting) door een model van 'betaal waar je speelt': belast ze waar ze daadwerkelijk actief zijn . Ter vergelijking: 500 miljard dollar is bijna 40 procent van de 1,3 biljoen dollar aan jaarlijkse klimaatfinanciering die regeringen in 2035 willen hebben gemobiliseerd .

Wat onopgelost blijft

Verschillende cruciale punten blijven hangen tot de volgende ronde:

• Kader voor bruto- versus nettowinstbelasting onder Artikel 5
• Maximale brutobelastingtarieven voor grensoverschrijdende diensten
• Reikwijdte van Protocol 1, inclusief de vraag of AI-diensten eronder vallen
• Verplichte arbitrage in het geschillenprotocol
• Wisselwerking van het nieuwe verdrag en protocollen met bestaande bilaterale belastingverdragen

Deze kwesties zullen bepalen of het verdrag uiteindelijk waarmaakt wat het belooft: een eerlijker en effectiever mondiaal belastingsysteem.

Hoe nu verder: Nairobi in november 2026

De zesde onderhandelingsronde staat gepland van 30 november tot en met 11 december 2026 in Nairobi, Kenia . Het INC komt naar verwachting drie keer per jaar bijeen tot 2027, wanneer de definitieve tekst van het verdrag en beide protocollen aan de Algemene Vergadering van de VN moet worden voorgelegd . De volgende ronde wordt een cruciale test: kan het momentum uit New York worden omgezet in concrete compromissen over de meest omstreden punten?

Het proces, in 2023 geïnitieerd door de Afrikaanse Groep, is de meest ambitieuze poging in een eeuw om de regels van de internationale belastingheffing te herschrijven . De uitkomst zal bepalen of regeringen wereldwijd honderden miljarden dollars aan belastinginkomsten kunnen terugwinnen die nu verloren gaan aan winstverschuiving — en of die inkomsten terechtkomen in de landen waar de echte economische activiteit plaatsvindt.