Iran dreigt met vergelding tegen buurlanden die Trumps economische campagne steunen

Iran heeft buurlanden gewaarschuwd zich niet aan te sluiten bij de geplande Amerikaanse campagne om de Iraanse economie onder druk te zetten. Mohsen Rezaei, secretaris van de Iraanse Hoge Nationale Veiligheidsraad, zei dat landen die wel meewerken als vijanden zullen worden beschouwd. Teheran zou vervolgens hun belangen kunnen treffen, waaronder alternatieve routes voor de uitvoer van olie uit de Perzische Golf. 27

Wat Iran precies dreigt

De waarschuwing was vooral gericht aan landen rond de Perzische Golf. Volgens Rezaei zal Iran reageren als buurlanden zich aansluiten bij wat Teheran de Amerikaanse ‘economische oorlog’ noemt. Hij waarschuwde dat er mogelijk geen olie meer door de Perzische Golf en de Straat van Hormuz kan worden vervoerd. Ook alternatieve routes die zijn ontwikkeld om de zeestraat te omzeilen, zouden doelwit kunnen worden. 19

De uitspraken vormen een dreigement en zijn geen bewijs dat voor iedere mogelijke vergeldingsactie al opdracht is gegeven. De boodschap lijkt bedoeld om regeringen in de regio ervan te weerhouden Washington te helpen bij het uitvoeren van economische beperkingen tegen Iran. 23

De drie stappen van Rezaei

Rezaei beschreef de regionale strategie van Iran als een opeenvolging van drie fasen. Die zou beginnen met diplomatie en pas escaleren als buurlanden de Amerikaanse campagne blijven steunen:

1. Onderhandelen: Iran wil eerst gesprekken voeren met buurlanden om de spanningen te verminderen.
2. Overtuigen: Daarna probeert Teheran die landen via diplomatiek contact van de Verenigde Staten los te weken. Rezaei sprak daarbij over ‘aangename taal’ en tijd om van gedachten te veranderen. 2
3. Dwingen of vergelden: Als een buurland zich toch aan de zijde van Washington schaart, kan Iran overgaan tot maatregelen tegen de belangen van dat land. Daaronder vallen volgens Rezaei mogelijk aanvallen op alternatieve routes voor olietransport vanuit de Perzische Golf. 79

Rezaei zei dat Iran niet uit is op uitbreiding van het conflict. Tegelijkertijd koppelde hij een aanbod tot de-escalatie aan een duidelijke waarschuwing: regionale regeringen die deelnemen aan de Amerikaanse drukcampagne kunnen met escalatie te maken krijgen. 39

Waarom de Straat van Hormuz zo belangrijk is

De Straat van Hormuz staat centraal in de crisis omdat de Iraanse waarschuwing verder gaat dan financiële sancties. Ook energie-export en vrije doorvaart op zee staan op het spel. Rezaei hield vol dat de zeestraat gesloten blijft en waarschuwde voor verstoring in zowel Hormuz als andere routes waarlangs olie uit de Perzische Golf wordt vervoerd. 19

Alternatieve routes kunnen de capaciteit van de zeestraat bovendien niet volledig vervangen. Volgens een door Al Jazeera aangehaalde analyse zouden drie mogelijke oliepijpleidingen samen ongeveer 9 miljoen vaten per dag kunnen verwerken. Door de Straat van Hormuz gaat normaal gesproken circa 20 miljoen vaten per dag. 14

De scheepvaart was volgens de berichtgeving uit het bronmateriaal al sterk teruggevallen. Op een recente dag passeerden slechts vier vrachtschepen met grondstoffen de zeestraat; grote tankers voor ruwe olie of vloeibaar aardgas werden niet gemeld. 19

Teheran beroept zich op nationale soevereiniteit

De Iraanse diplomatieke reactie richtte zich vooral op de zogenoemde secundaire sancties. Daarmee probeert Washington bedrijven, banken en andere organisaties in derde landen onder druk te zetten als zij handel met Iran blijven drijven.

Woordvoerder Esmaeil Baghaei van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken noemde dit een Amerikaanse poging om ‘extraterritoriale soevereiniteit’ over onafhankelijke lidstaten van de Verenigde Naties uit te oefenen. Volgens hem kan Washington buitenlandse banken, bedrijven of luchthavens niet rechtmatig dwingen legale handel met Iran te beëindigen. Hij stelde dat de aanpak het beginsel van nationale soevereiniteit bedreigt. 1726

Minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi zei afzonderlijk dat de sanctiestrategie gedoemd is te mislukken. Hij presenteerde de maatregelen als een herhaling van dezelfde bekende drukcampagne. 1

Met die verklaringen probeert Teheran het conflict neer te zetten als meer dan een bilateraal geschil over sancties. Volgens Iran wil Washington niet alleen Iran raken, maar ook andere landen ertoe dwingen hun eigen commerciële en politieke keuzes op te geven. Dat is de lezing van de Iraanse regering van de Amerikaanse doelstellingen, niet een onafhankelijk vastgesteld feit. 38

Een bredere confrontatie tussen Washington en Teheran

De waarschuwingen kwamen terwijl onderhandelingen waren vastgelopen en de confrontatie volgens de aangeleverde berichtgeving was uitgegroeid tot een bredere oorlog en maritieme crisis. De positie van Iran werd verder aangescherpt door de sluiting van de Straat van Hormuz en de daaropvolgende afname van het commerciële scheepvaartverkeer. 169

Washington zette ondertussen andere regeringen onder druk om te kiezen of zij zich aan de Amerikaanse campagne zouden houden. Minister van Financiën Scott Bessent vatte die positie samen met de waarschuwing: ‘Je staat óf aan onze kant, óf aan de andere kant.’ 1

Teheran beschuldigt de VS ervan Iran economisch te willen isoleren, de binnenlandse eenheid te willen breken en naast militaire druk ook onrust te willen aanwakkeren. Ook dat is de door Iran uitgesproken interpretatie van de Amerikaanse strategie. 9

De boodschap aan de buurlanden is daarmee tweeledig: Iran zegt eerst te willen onderhandelen en diplomatiek te overtuigen, maar dreigt landen die toch met de VS meegaan als vijanden te behandelen. Hun belangen en infrastructuur voor de uitvoer van energie zouden vervolgens doelwit kunnen worden.