NASA en ESA jagen op de schaduw van de maan: dit is de grootste wetenschappelijke campagne ooit rond een zonsverduistering

NASA's WB-57 straaljager: de schaduw achterna vanuit de stratosfeer

Een door NASA gefinancierd team gaat achter de maanschaduw aan met een WB-57, een onderzoeksvliegtuig dat op grote hoogte vliegt . Het toestel stijgt naar ongeveer 50.000 voet (15 km) in de stratosfeer, boven de meeste wolken en atmosferische vervorming. Daardoor kunnen de instrumenten haarscherpe beelden van de verduistering maken .

In de neus van het vliegtuig zit de SCIFLI Multispectral Airborne Imager (SAMI), een systeem van vier camera's dat minstens 20 beelden per seconde maakt in zichtbaar en infrarood licht . Door met 740 km/u langs de totaliteitsbaan te vliegen, kan de jet de corona bijna drie minuten bestuderen — ongeveer een halve minuut langer dan waarnemers op de grond . Op die hoogte kunnen de camera's ook infrarode golflengtes zien die door de lagere atmosfeer worden geabsorbeerd voordat ze de grond bereiken .

NASA zet voor deze campagne drie WB-57 toestellen in . Ze krijgen gezelschap van de Ierse Air Corps en enkele kleine privévliegtuigen die ook een optimaal zicht proberen te krijgen .

De ballonnencampagne: meer dan 80 sensoren die de atmosfeer onderzoeken

Het door NASA gesteunde Nationwide Eclipse Ballooning Project (NEBP) stuurt vijf universiteitsteams naar IJsland en Spanje om voor, tijdens en na de verduistering weerballonnen op te laten . Onder leiding van Dr. Angela Des Jardins van de Montana State University zijn er in totaal zo'n 80 tot 86 ballonnen gepland .

• In IJsland laten de twee atmosferische teams ongeveer 80 kleine radiosondes op tijdens een campagne van 30 uur. De lanceringen beginnen 18 uur voor de verduistering en gaan door tot acht uur erna . De ballonnen meten temperatuur, luchtdruk, luchtvochtigheid en wind in de atmosferische grenslaag — het onderste deel van de atmosfeer waar het weer plaatsvindt .
• In Spanje laten drie technische teams zes grotere latexballonnen op. Die kunnen tot 6 kg aan apparatuur meenemen en maken 360-gradenbeelden van de eclipsschaduw, alsook metingen van ozonniveaus .

ESA's Solar Orbiter en Proba-3: gecoördineerde waarnemingen vanuit de ruimte

ESA's Solar Orbiter begint op 9 augustus 2026 met een speciale Remote-Sensing Window (RSW). Daardoor kunnen de instrumenten aan boord — EUI, PHI, Metis en SPICE — hun werk afstemmen op de grondcampagnes . Ze maken op 12 augustus beelden van de atmosfeer van de zon .

Doordat Solar Orbiter in de weken voor de verduistering aan de andere kant van de zon staat, kan het magnetische velden meten op de kant die wij niet zien. Samen met aardse satellieten ontstaat zo een compleet beeld van de magnetische activiteit van de zon . Die gegevens worden vergeleken met metingen vanuit vliegtuigen en op de grond, om de structuur van de corona en de oorsprong van de zonnewind te begrijpen .

ESA's Proba-3 missie, met de ASPIICS coronagraaf, cirkelt al sinds 28 juli 2026 continu in coronagraafbanen en zal ook na 12 augustus blijven waarnemen . ESA draait dagelijks simulaties van de verduistering op sun.esa.int/eclipse om de voorspellingen met Solar Orbiter en Proba-3 te coördineren .

Grondstations: Ebre Observatorium en anderen

Het historische Ebre Observatorium (Observatori de l'Ebre) in Roquetes, Spanje, ligt precies in de totaliteitsbaan. Het voert metingen uit van de corona, het magnetische veld van de aarde en storingen in de ionosfeer. Zo vult het de waarnemingen vanuit de lucht en de ruimte aan.

Andere Spaanse meetstations, zoals die van het Spaanse Nationaal Geografisch Instituut (IGN), timen de contactmomenten van de verduistering en houden de ionosfeer in de gaten .

De vier grote wetenschappelijke vragen

1. Waarom is de corona van de zon miljoenen graden heet? De buitenste atmosfeer van de zon is honderden keren heter dan het oppervlak, iets wat niet klopt met de gewone natuurkunde. De SAMI-camera's van de WB-57 maken haarscherpe, meerkleurige beelden van de fijne structuur en temperatuurverschillen in de corona . Door die te vergelijken met de gegevens van Solar Orbiter hopen onderzoekers de opwarmingsmechanismen van de corona te testen .

2. Hoe ontstaat en verspreidt de zonnewind zich? Gecoördineerde metingen van coronagrafen op de grond, de WB-57, Solar Orbiter en Proba-3 volgen de stroom van plasma van de lage corona tot in de zonnewind . De verduistering biedt een zeldzame, natuurlijke afdekking, waardoor de zwakste delen van de corona — waar de zonnewind wordt versneld — zichtbaar worden.

3. Wat doet een plotselinge zonneschaduw met de atmosfeer? De ballonnen meten hoe de temperatuur aan het grondoppervlak daalt, de wind omslaat en de turbulentie in de grenslaag verandert als het zonlicht plotseling wegvalt . Die gegevens helpen modellen te verbeteren die voorspellen hoe zonlicht het weer en de grenslaag beïnvloedt.

4. Hoe reageert de ionosfeer op een snelle verandering in zonne-instraling? Het Ebre Observatorium en andere stations volgen de dichtheid van elektronen en de variaties in het magnetische veld tijdens de totaliteit. Daarmee onderzoeken ze de koppeling tussen zonnestraling en de bovenste atmosfeer van de aarde.

Hoe kun je de verduistering volgen?

NASA streamt de verduistering live vanaf 19:15 uur Nederlandse tijd (1:15 p.m. EDT) op NASA.gov/live . ESA plaatst dagelijks simulaties op sun.esa.int/eclipse en biedt coördinatiemateriaal aan op esa.int/solareclipse .

Voor kijkers in Europa, het noorden van Noord-Amerika en West-Afrika is de verduistering gedeeltelijk zichtbaar — op veel plaatsen wordt meer dan 90 procent van de zon bedekt .