Straat van Hormuz opnieuw in vlammen: bestand vervalt, scheepvaart bijna stilgevallen

Het staakt-het-vuren tussen de VS en Iran is maandag verlopen zonder dat er zicht is op een verlenging, en de crisis in de Straat van Hormuz is de afgelopen week fors geëscaleerd. De patstelling heeft geleid tot een vrijwel volledige stilstand van de scheepvaart door een van 's werelds belangrijkste energieknelpunten, aangewakkerd door nieuwe aanvallen, maximale eisen van Teheran en een verhardende opstelling aan beide zijden. Dit is het complete beeld op basis van de laatste berichtgeving.

Aanvallen op schepen en wederzijdse beschuldigingen

Minstens twee schepen zijn op donderdag 13 augustus aangevallen in de Straat van Hormuz, zo meldt de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), die stelt dat Iran de schepen heeft getroffen . Op 11 augustus meldden de VS en de Jemenitische Houthi's afzonderlijke aanvallen op de scheepvaart in de Golf van Oman . Deze incidenten volgen op een eerdere golf van geweld: begin juli werden drie tankers geraakt door projectielen, waarna de VS vergeldingsaanvallen uitvoerde en de olievergunning van Iran introk ; een Iraanse drone-aanval op een vrachtschip eind juni werd beantwoord met Amerikaanse vergeldingsaanvallen ; en Iran kaapte in april twee schepen .

De beschuldigingen vliegen over en weer. De VAE wijst rechtstreeks naar Iran voor de laatste raketaanvallen . Iran stelt dat de zeestraat gesloten blijft voor niet-gemachtigde vaartuigen en dat Amerikaanse en Israëlische schepen de doorgang wordt ontzegd. Teheran benadrukt dat Washington eerst aan zijn voorwaarden moet voldoen voordat de scheepvaart kan worden hervat . De VS zegt op zijn beurt dat het de 'totale controle' heeft over de waterweg – een bewering die Iran woedend ontkent .

Scheepvaartverkeer vrijwel tot stilstand gekomen

Het verkeer door de Straat van Hormuz 'leek vrijwel tot stilstand te komen' op vrijdag 14 augustus, na de laatste aanvallen en nieuwe Amerikaanse dreigementen . Eerder in juli passeerden op een dag nog maar 25 schepen de zeestraat (tegen 49 de dag ervoor), aldus maritiem databureau Kpler – een daling van 50 procent . De waterweg vervoert normaal gesproken ongeveer een vijfde van de dagelijkse wereldwijde olie- en LNG-voorziening .

Doodlopende onderhandelingen en de verregaande eisen van Iran

Op 8 augustus stelde de Opperste Nationale Veiligheidsraad van Iran een reeks vergaande voorwaarden voor heropening van de zeestraat. Secretaris Mohammad Bagher Zolghadr zei dat de VS het volgende moet doen:

• De oorlog met Iran en zijn bondgenoten permanent beëindigen
• De Amerikaanse zeeblokkade opheffen
• Alle sancties intrekken
• Troepen terugtrekken uit de regio
• 'Zijn gedrag corrigeren' en Iran nooit meer bedreigen

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araghchi, verklaarde op 9 augustus dat er geen directe onderhandelingen gaande zijn tussen Teheran en Washington. Tussenpersonen proberen nog steeds een manier te vinden om de gesprekken te hervatten . Beide partijen leggen steeds verdergaande eisen op tafel in plaats van naar elkaar toe te groeien . Het eerdere memorandum van overeenstemming uit juni, dat de vijandelijkheden tijdelijk pauzeerde, is feitelijk ingestort .

Economische en militaire druk van de VS

Op 13 augustus zeiden de VS dat zij de zeeblokkade van Iran 'voor onbepaalde tijd' kunnen handhaven en beloofden de economische druk op te voeren naarmate het staakt-het-vuren afloopt . Op 14 augustus waarschuwden de VS de economische druk verder te zullen verhogen na de twee laatste aanvallen op schepen . Eerdere drukmiddelen omvatten: het intrekken van Irans olie-exportvergunning (7 juli) ; het uitvoeren van honderden aanvallen op Iraanse doelen als vergelding voor scheepsaanvallen ; en de eis van Trump dat Iran een schadevergoeding betaalt voor sterfgevallen die verband houden met het conflict .

Olie- en benzineprijzen

Brent-olie sloot op 14 augustus op $88,52 per vat, een stijging van $1,45 (1,67%) op de dag. WTI stond op $85,38 per vat . Het Internationaal Energieagentschap (IEA) verlaagde zijn prognose voor de olievraag in 2026 met 1,6 miljoen vaten per dag, vanwege de verstoring in de Straat van Hormuz . De Amerikaanse benzineprijzen stijgen doordat verminderde ruwe-olieleveringen via Hormuz de binnenlandse raffinaderijen onder druk zetten; Trump heeft automobilisten gewaarschuwd zich voor te bereiden op hogere kosten . Midden juli, toen het scheepvaartverkeer vrijwel stilviel, werd olie kortstondig verhandeld boven de $90 per vat .

Analyse van deskundigen

Diplomatieke bronnen omschrijven de gesprekken als nog niet leidend tot een akkoord of zelfs maar een memorandum van overeenstemming in dit stadium. De tegenstrijdige eisen van Iran maken een deal onbereikbaar . Analisten constateren dat Iran al zijn belangrijkste eisen naar voren heeft geschoven (terugtrekking van de Amerikaanse dreiging, financiële verlichting en Iraans beheer van de zeestraat) terwijl het de discussie over zijn nucleaire programma uitstelt – een onbespreekbaar punt voor de regering-Trump . Het risico op een langdurige patstelling is groot. Nu er geen directe Amerikaans-Iraanse onderhandelingen gaande zijn, lijkt het kanaal via Oman onvoldoende om de kloof te overbruggen, terwijl beide partijen hun posities verder verharden .