CO₂-heffing op verre vluchten: De plannen van Brussel en het verzet van de luchtvaart

Deze beslissing komt niet in een vacuüm tot stand. Het voorstel van juli maakt deel uit van een bredere herziening om het hele ETS af te stemmen op het juridisch bindende EU-klimaatdoel voor 2040: een netto-emissiereductie van 90% (ten opzichte van het niveau van 1990) . Het totale emissieplafond van de koolstofmarkt bevindt zich al op een steil dalende lijn, en voor de luchtvaartsector zijn de gratis emissierechten volledig afgeschaft. Vanaf 2026 worden luchtvaartmaatschappijen dus volledig blootgesteld aan de CO₂-kosten op de gedekte routes .

De kostenberekening: recordemissies en hoge CO₂-prijzen

De belangen worden vergroot door de huidige marktomstandigheden:

• Recordemissies: De Europese luchtvaartemissies bereikten in 2025 een recordhoogte van 195 miljoen ton CO₂. Cruciaal is dat 68% van die emissies van vertrekkende vluchten niet beprijsd wordt onder de huidige intra-EER-beperkingen .
• Hoge CO₂-prijzen: De prijzen voor Europese emissierechten (EUA's) schommelden in 2025-2026 tussen de €70 en €100 per ton. Dit maakt de financiële impact van elke scopeverruiming aanzienlijk. Een gedetailleerde analyse van CE Delft in opdracht van Transport & Environment schat dat een ticket van Amsterdam naar Hongkong tegen 2030 zo'n €40 extra zou kunnen kosten, terwijl een vlucht naar Istanbul met €19 zou kunnen stijgen .

De opstand in de sector: "Europese reizigers verder benadelen"

De plannen van de Commissie stuiten op een gecoördineerd en krachtig tegenoffensief van de luchtvaartindustrie, gecentreerd rond argumenten over concurrentiepositie, handel en de integriteit van het wereldwijde CORSIA-systeem.

De gezamenlijke brief van de luchtvaart-CEO's

Op 8 juni 2026 stuurden de CEO's van Europa's grootste luchtvaartmaatschappijen – waaronder Air France-KLM, IAG (eigenaar van British Airways), Lufthansa en Ryanair – een gezamenlijke brief aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Hun boodschap, ingezien door Reuters, was ondubbelzinnig: "Het uitbreiden van de Europese CO₂-beprijzing naar extra-EER-vluchten zal Europese reizigers en bedrijven verder benadelen door de kosten van vliegreizen te verhogen" .

De CEO's schetsten drie belangrijke waarschuwingen :

1. Hogere ticketprijzen: Een directe en onvermijdelijke impact op de consumentenprijzen voor langeafstandsroutes.
2. Concurrentienadeel: Niet-Europese maatschappijen op dezelfde routes zouden niet met dezelfde CO₂-kosten te maken krijgen, wat hen een beslissend commercieel voordeel geeft.
3. Handelsvergeldingsmaatregelen: De maatregel riskeert een herhaling van het internationale geschil uit 2012, toen niet-EU-landen zoals China, de VS en de Golfstaten zich fel verzetten tegen de eerste poging om de luchtvaart in het ETS op te nemen, waarbij sommigen dreigden met handelsrepresailles.

De brief stelt ook dat een unilaterale uitbreiding van het ETS het wereldwijde CORSIA-systeem direct ondermijnt, dat in 2027 zijn verplichte fase ingaat. De sector vreest marktfragmentatie, waarbij luchtvaartmaatschappijen moeten voldoen aan twee overlappende en conflicterende systemen .

IATA zet in op een wereldwijde oplossing

De International Air Transport Association (IATA) is de meest uitgesproken institutionele tegenstander. In een verklaring van maart 2026 drong zij er bij de EU op aan om "te zorgen voor een volledige implementatie van CORSIA voor alle internationale vluchten, ook binnen de EER", om "schadelijke regelgevingsfragmentatie" te voorkomen . IATA beschuldigt de EU ervan CORSIA te willen "kapen" en waarschuwt dat de ETS-uitbreiding de "internationale consensus" voor CO₂-reductie in de luchtvaart zal "destabiliseren" . Haar lobby is er sinds 2025 op gericht om de ETS-dekking van intra-EER-vluchten te vervangen door CORSIA, een stap die volgens analisten de emissiereducties aanzienlijk zou verzwakken .

Een bredere luchtvaartalliantie

Een bredere alliantie van Europese luchtvaartorganisaties, waaronder Airlines for Europe (A4E) en de luchthavenkoepel ACI Europe, publiceerde op 5 juni 2026 een open brief. Hierin waarschuwden zij dat de ETS-uitbreiding een "agressieve handelsoorlog" zou kunnen ontketenen en "continentale luchtvaartmaatschappijen zou kunnen verlammen" . De alliantie wees erop dat de huidige CORSIA-uitzondering eind 2026 afloopt, en dat de automatische verlenging ervan zonder een nieuw voorstel de reikwijdte van het ETS al zou verbreden .

Barsten in de consensus onder de lidstaten

De politieke dynamiek binnen de EU-Raad is complex. Hoewel er geen definitieve openbare lijst is, zou een coalitie van negen lidstaten zich in de voorbereidende onderhandelingen tegen de uitbreiding hebben verzet. Historische gegevens van de Fit for 55-onderhandelingen tonen aan dat Ierland vraagtekens heeft gezet bij de bevoegdheidsverdeling, en dat de Tsjechische Senaat formeel heeft verzocht om een evaluatie van het risico op kostenstijgingen . De zorgen over de connectiviteit van perifere en ultraperifere regio's zijn eveneens prominent aanwezig.

Omgekeerd dringt een blok van klimaatambitieuze lidstaten, naar verluidt onder leiding van Frankrijk en Nederland, juist aan op de uitbreiding van het ETS naar alle vertrekkende vluchten .

Wat staat er te gebeuren?

De tijdlijn is krap en het wetgevingstraject is duidelijk:

• Juli 2026: De Europese Commissie publiceert haar effectbeoordeling en wetgevingsvoorstel als onderdeel van een breder klimaatpakket .
• 31 december 2026: De huidige juridische uitzondering die extra-EER-vluchten beschermt tegen het ETS, loopt af .
• 1 januari 2027: De verplichte fase van CORSIA gaat wereldwijd van start, tegelijk met het begin van de volledige veiling van luchtvaartemissierechten binnen het bestaande ETS .

Het voorstel van de Commissie is nog maar het begin. Zodra het is ingediend, zal het onderwerp zijn van intense onderhandelingen en mogelijke wijzigingen door zowel de Raad (die de lidstaten vertegenwoordigt) als het Europees Parlement, gedurende de rest van 2026 en in 2027. De uitkomst zal bepalen of de CO₂-kosten van een vlucht vanuit Europa een regionale aangelegenheid blijven of een mondiale worden.