Straat van Hormuz op scherp: Trump vs. Iran – Wie heeft écht de controle?

Iran verwerpt deze beweringen vierkant. De Iraanse militaire woordvoerder Ebrahim Zolfaghari noemde Trumps claims 'leugens en verzinselen' en stelde dat de zeestraat onder 'volledig beheer en controle' van Iran staat . Mohsen Rezaei, de nieuw benoemde secretaris van de Iraanse Opperste Nationale Veiligheidsraad, zei dat Iran de waterweg effectief controleert en van plan is een eigen tolsysteem in te voeren . De 'Persian Gulf Strait Authority', een door Iran opgericht orgaan, verklaarde dat de zeestraat geblokkeerd blijft en niet zal worden heropend totdat aan de voorwaarden van Iran is voldaan .

De realiteit ter plaatse: Het bewijs wijst uit dat geen van beide partijen de onbetwiste controle heeft. Maritiem inlichtingenbureau Kpler meldde dat op 12 augustus 2026 slechts 14 schepen de Straat van Hormuz passeerden – een fractie van de normale 17-21 miljoen vaten per dag . De zeestraat is feitelijk gesloten; de scheepvaart ligt vrijwel stil .

De Amerikaanse zeeblokkade: een tijdlijn van handhaving

De Amerikaanse zeeblokkade is een centraal en steeds veranderend instrument in deze impasse.

• Eerste blokkade (13 april – 29 mei 2026): De Verenigde Staten legden een zeeblokkade op aan Iran, die gold voor schepen die van of naar Iraanse havens voeren. Op 19 april onderschepte de VS met geweld een Iraans vrachtschip dat probeerde de blokkade te doorbreken .
• Islamabad MOU (17 juni): President Trump en de Iraanse president Masoud Pezeshkian ondertekenden een 14-punts 'Islamabad Memorandum of Understanding', dat de 'opheffing van [de Amerikaanse] zeeblokkade' aankondigde en voorzag in Iraanse regelingen voor de veilige doorgang van commerciële schepen .
• Blokkade heringesteld (13 juli 2026): Nadat het MOU was vastgelopen door tegenstrijdige interpretaties van Artikel 5, kondigde Trump aan dat hij de blokkade 'herinvoerde', verklaarde hij de straat 'open' en eiste hij een tarief van 20% op alle ladingen die door de zeestraat werden vervoerd . Het Amerikaanse leger voerde die week een zevende opeenvolgende nacht met aanvallen op Iran uit om de blokkade te handhaven .

De voorwaarden van Iran voor heropening

Op 8 augustus 2026 stelde de Iraanse Opperste Nationale Veiligheidsraad, via zijn secretaris Mohammad Bagher Zolghadr, een omvangrijke reeks eisen waaraan de VS moet voldoen voordat de zeestraat kan worden heropend . Deze voorwaarden omvatten:

• Het opheffen van de Amerikaanse zeeblokkade van Iraanse havens
• Het vrijgeven van Iraanse bevroren tegoeden in het buitenland
• Het beëindigen van de Amerikaanse olie sancties tegen Iran
• De terugtrekking van alle Amerikaanse militaire troepen uit de regio
• Het betalen van schadevergoeding door de VS aan Iran voor oorlogsschade
• Een breder staakt-het-vuren om de gehele oorlog te beëindigen

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araghchi, verklaarde dat een afzonderlijke, door Oman bemiddelde deal over nieuwe coördinaten voor scheepvaartroutes niet op zichzelf de waterweg zou heropenen . Iran heeft ook ontkend dat er directe onderhandelingen met de VS gaande zijn .

Het mislukken van de voorlopige overeenkomst van juni 2026

Het Islamabad MOU van 17 juni 2026 was bedoeld als een 14-punts kader voor vrede. Het omvatte een einde aan de vijandelijkheden, de heropening van de Straat van Hormuz, Amerikaanse sanctieverlichting en een termijn van 60 dagen voor definitieve onderhandelingen . De overeenkomst liep in juli snel stuk door tegenstrijdige interpretaties van Artikel 5, dat de controle over en tolheffing in de Straat van Hormuz betrof . Beide partijen beschuldigden elkaar van schendingen. Nieuwe vergeldingsaanvallen vonden plaats, en op 13 juli verklaarde Trump het MOU feitelijk dood en voerde hij de blokkade opnieuw in . Qatarese en Omaanse bemiddelaars proberen nog steeds een deal te redden, maar de onderhandelingen blijven per 13 augustus 2026 vastgelopen .

De bredere oorlog (sinds 28 februari 2026)

Deze impasse is een centraal front in een groter conflict. De luchtoorlog van de VS en Israël tegen Iran begon op 28 februari 2026 en duurt nu zes maanden . De VS hebben meerdere golven van luchtaanvallen uitgevoerd, gericht op Iraanse militaire capaciteiten, waaronder ten minste zeven opeenvolgende nachten met aanvallen medio juli . Iran heeft gereageerd met aanvallen op schepen in de Golf en op Amerikaanse militaire bases in de regio .

De economische tol

De sluiting van de Straat van Hormuz heeft een zware impact gehad op de wereldwijde energiemarkten.

• De Brent-olieprijs is met ongeveer 75% gestegen sinds het begin van de oorlog .
• Een wereldwijd tekort aan olieaanbod van ruwweg 4,3 miljoen vaten per dag .
• De zeestraat vervoert normaal gesproken ongeveer 20% van de wereldwijde olie. Het verkeer is op veel dagen vrijwel volledig stilgevallen .
• De olieprijzen schoten in april 2026 boven de $100 per vat toen het tankerverkeer bijna volledig tot stilstand kwam .

Regionale overloop: Bab el-Mandeb en Houthi-aanvallen

De crisis blijft niet beperkt tot de Straat van Hormuz. De door Iran gesteunde Houthi-beweging in Jemen heeft de aanvallen in de Bab el-Mandeb-straat (de zuidelijke Rode Zee-doorgang) opgevoerd, gericht op commerciële schepen nabij de Golf van Aden. Dit heeft geleid tot een parallelle crisis, die de verzekeringskosten voor de scheepvaart verder opdrijft en schepen dwingt om te varen via Kaap de Goede Hoop, wat de wereldwijde verstoring van de energievoorziening verergert .