DNA onthult tilcayo: Bolivia’s eerste nieuw beschreven kattensoort in meer dan een eeuw

Een kleine gevlekte kat uit de nevelwouden van Bolivia is officieel beschreven als Leopardus tilcayo, meestal kortweg de tilcayo genoemd. De vondst is uitzonderlijk: volgens de berichtgeving is dit de eerste levende kattensoort die in meer dan een eeuw nieuw is benoemd en beschreven — dus niet een al bekende ondersoort die tot soort is verheven. 37

Wat is de tilcayo?

De tilcayo is een Zuid-Amerikaanse tijgerkat: een groep kleine, gevlekte wilde katten uit het geslacht Leopardus. De soort leeft in de Yungas, een ecoregio met bergachtige nevelwouden op de oostelijke hellingen van de Andes, waar de bergen overgaan in het Amazonebekken. 37

De wetenschappelijke naam behoudt tilcayo, de lokale naam voor het dier. Onderzoekers beschrijven de kat als klein en gevlekt. Opvallende kenmerken zijn onder meer onregelmatig grote rozetten, een compact gezicht, korte ronde oren en lange snorharen. 78

Een vermeende huiskat werd een wetenschappelijke aanwijzing

De ontdekking begon met een mannelijke kat die als kitten nabij een bosweg werd gevonden. Iemand hield het dier ongeveer een jaar, in de veronderstelling dat het om een ongebruikelijke huiskat ging. Daarna kwam het terecht bij het Boliviaanse dierenopvangcentrum Senda Verde Animal Refuge. 8

Aanvankelijk gold het dier als een tijgerkat binnen de vroeger zeer ruime opvatting van Leopardus tigrinus. Maar het uiterlijk paste niet goed bij vergelijkingsdieren uit andere delen van die groep. Dat was aanleiding om verder te kijken dan alleen de vachttekening en genetisch onderzoek te doen. 8

Hoe genoomonderzoek de nieuwe soort bevestigde

De onderzoekers vergeleken volledige genomen van 38 Leopardus-individuen, waaronder 26 tijgerkatten uit het bekende verspreidingsgebied en genetisch materiaal van museumexemplaren. De analyse plaatste de Boliviaanse tilcayo-lijn op een eigen evolutionaire tak. 45

Volgens de schatting splitste die lijn zich ongeveer 1,4 miljoen jaar geleden af van haar nauwste verwanten onder de tijgerkatten. In combinatie met de verschillen in uiterlijke kenmerken was die genetische scheiding voldoende onderbouwing om L. tilcayo als afzonderlijke soort te erkennen. 711

De ontdekking laat zien waarom moderne soortbeschrijving steeds vaker veldwaarnemingen, museumcollecties en gegevens uit het hele genoom combineert. Dieren die sterk op elkaar lijken, kunnen evolutionair al lange tijd gescheiden lijnen vormen. Andersom zijn zichtbare verschillen op zichzelf niet altijd genoeg om een soortgrens vast te stellen.

Vijf tijgerkatsoorten in plaats van één brede categorie

Het genoomonderzoek verandert ook het grotere beeld van de tijgerkatten. Ze werden vroeger vaak behandeld als één wijdverspreide soort, maar de nieuwe analyse onderscheidt vijf genetisch aparte soorten, waaronder L. tilcayo. 24

Daarnaast beschreef het onderzoek een Peruaanse ondersoort: Leopardus tigrinus antisuyo. 1423 De bredere conclusie is dat de diversiteit van kleine Zuid-Amerikaanse katten waarschijnlijk is onderschat wanneer classificaties steunen op weinig monsters of vooral op uiterlijk.

Onderzoekers opperen ook dat de margay mogelijk uit meer dan één evolutionaire lijn bestaat. Dat is echter nog een hypothese die gerichte bemonstering en analyse vereist; het beschikbare bewijs stelt geen nieuw aantal margay-soorten vast. 8

Waarom dit belangrijk is voor natuurbescherming

Een soort kan niet goed worden beoordeeld of beschermd als zij verborgen blijft in het verspreidingsgebied en de populatieschatting van een andere soort. Nu de tilcayo apart wordt erkend, moeten het leefgebied, de aantallen, de ecologische behoeften en de bedreigingen afzonderlijk worden onderzocht.

De tilcayo heeft in de beschikbare berichtgeving nog geen eigen beoordeling op de Rode Lijst van de IUCN, de internationale natuurorganisatie die de kans op uitsterven van soorten beoordeelt. De uiteindelijke risicocategorie zal afhangen van veldgegevens over onder meer het verspreidingsgebied, de populatieomvang, versnippering en trends. 17

Die onzekerheid is wezenlijk. Veel basisinformatie — zoals voedsel, voortplanting, populatiegrootte en het volledige leefgebied — is nog onbekend. 7 Als de soort uiteindelijk slechts in een klein of versnipperd gebied met nevelwoud voorkomt, kan het beschermingsrisico heel anders zijn dan bij een tijgerkat die als wijdverspreid wordt beschouwd.

De waarschuwing uit de Yungas

De identificatie van de tilcayo laat zien dat zelfs een opvallende diergroep als de kattenfamilie nog onontdekte diversiteit kan bevatten. Tegelijk onderstreept ze het belang van goed bewaarde museumexemplaren, onderzoek in slecht bemonsterde gebieden en genomische methoden voor oude taxonomische vragen.

De praktische les voor natuurbescherming is helder: een populatie die op het eerste gezicht een bekende diersoort lijkt, kan in werkelijkheid een aparte soort met een beperkt verspreidingsgebied zijn. Dat vaststellen vóór leefgebiedverlies of populatieafname onomkeerbaar wordt, is de cruciale volgende stap voor Leopardus tilcayo.