Nieuwe doorbraak in VS-Iran-onderhandelingen: ontwerpdeal, scheepvaart door Straat van Hormuz en de laatste obstakels

Iran heeft naar verluidt reacties op Amerikaanse voorstellen via Pakistaanse bemiddelaars teruggezonden, waarmee het patroon van indirecte onderhandelingen tussen de twee landen voortduurt.

Qatar heeft zich nu bij de laatste diplomatieke fase gevoegd. Volgens berichten van bronnen die bekend zijn met de gesprekken, is een Qatarees onderhandelingsteam in overleg met Washington naar Teheran gereisd om de resterende meningsverschillen op te lossen en de gesprekken naar een definitieve deal te stuwen.

Wat het gerapporteerde ontwerpakkoord inhoudt

Hoewel het volledige document niet officieel is vrijgegeven, beschrijven meerdere berichten een ontwerpkader dat rond een aantal kernverplichtingen is opgebouwd:

1. Onmiddellijk staakt-het-vuren

Het voorgestelde akkoord roept naar verluidt op tot een onmiddellijk en alomvattend staakt-het-vuren op alle fronten. Beide partijen zouden militaire operaties staken en zich ertoe verbinden geen militaire, civiele of economische infrastructuur aan te vallen.

Sommige berichten vermelden ook bepalingen om een einde te maken aan vijandige propaganda of 'mediaoorlog' als onderdeel van bredere de-escalatiemaatregelen.

2. Vrije scheepvaart in belangrijke waterwegen

Een van de belangrijkste elementen is een garantie voor vrije scheepvaart in de Perzische Golf, de Straat van Hormuz en de Golf van Oman. Deze waterwegen zijn van vitaal belang voor de mondiale energiemarkten en scheepvaartroutes.

De heropening of stabilisatie van de Straat van Hormuz staat centraal in de onderhandelingen, omdat ruwweg een vijfde van de wereldwijde olievoorziening door deze zeestraat gaat.

3. Een gezamenlijk mechanisme voor toezicht en geschillenbeslechting

Het raamwerk voorziet naar verluidt in een gezamenlijk mechanisme om de uitvoering van de overeenkomst te controleren en overtredingen of geschillen aan te pakken. Het monitoringsysteem moet helpen voorkomen dat er weer gevechten uitbreken en de regionale stabiliteit handhaven in de beginfase van de deal.

4. Gefaseerde opheffing van Amerikaanse sancties

Een andere pijler van het ontwerp is een stapsgewijze aanpak van sanctieverlichting. In plaats van een onmiddellijke verwijdering van alle economische sancties, zouden de Amerikaanse sancties naar verluidt stap voor stap worden opgeheven naarmate Iran zich aan de voorwaarden van het akkoord houdt.

Dit gefaseerde proces weerspiegelt de al lang bestaande meningsverschillen tussen beide partijen over het tempo en de omvang van sanctieverlichting.

De grootste struikelblokken

Ook al zeggen diplomaten dat er vooruitgang is geboekt, verschillende controversiële kwesties blijven onopgelost en kunnen de deal nog steeds doen mislukken.

Iran's uraniumvoorraad en nucleair programma

Het moeilijkste geschil draait om Irans nucleaire programma, met name de hoogverrijkte uraniumvoorraad. Amerikaanse functionarissen dringen er bij Iran op aan om de verrijking en nucleaire wapenkwestie aan te pakken, terwijl Iraanse leiders weerstand hebben getoond tegen het naar het buitenland sturen van verrijkt uranium of het ontmantelen van belangrijke delen van het programma.

Deze meningsverschillen over verrijking en uraniumvoorraden blijven een van de belangrijkste obstakels in de gesprekken.

Controle over de Straat van Hormuz

Een ander groot meningsverschil betreft de regels die de Straat van Hormuz beheersen. De Verenigde Staten willen gegarandeerde onbeperkte navigatie, terwijl Iraanse functionarissen voorwaarden hebben voorgesteld voor het heropenen van de route.

Sommige Iraanse voorstellen hebben naar verluidt het idee van tolgelden of andere voorwaarden voor schepen die door de zeestraat varen omvat – een aanpak die Washington heeft verworpen.

Andere onopgeloste veiligheidskwesties

Bredere onderwerpen zoals Irans ballistische raketprogramma en regionale veiligheidsverplichtingen maken ook deel uit van de bredere onderhandelingsagenda, hoewel recente berichten suggereren dat de onmiddellijke knelpunten het nucleaire dossier en de scheepvaartregels in Hormuz zijn.

Waarom diplomaten zeggen dat een doorbraak snel kan komen

Ondanks de onopgeloste geschillen zeggen diplomaten en functionarissen dat er om verschillende redenen snel een akkoord kan komen.

Ten eerste lijken onderhandelaars het al grotendeels eens te zijn over het raamwerk – met name de structuur van het staakt-het-vuren, de navigatiegaranties en de monitoringsregelingen – waardoor er nog een kleiner aantal zeer politieke kwesties overblijft om af te ronden.

Ten tweede hebben Iraanse functionarissen aangegeven dat het laatste Amerikaanse voorstel 'de hiaten tot op zekere hoogte heeft verkleind', wat suggereert dat eerdere meningsverschillen kleiner zijn geworden.

Ten slotte betekent de komst van Qatarese bemiddelaars in Teheran een intensieve diplomatieke eindstoot om de resterende verschillen te overbruggen.

Toch waarschuwen functionarissen dat de gesprekken fragiel blijven. De resterende geschillen – vooral over uranium en de controle over de Straat van Hormuz – zijn politiek gevoelige kwesties die nog steeds een eindakkoord kunnen verhinderen, zelfs als het grootste deel van het ontwerpkader al klaar is.

Voor nu lijken onderhandelaars dichter bij een deal te zijn dan op enig eerder punt in de huidige crisis, maar de uiteindelijke uitkomst hangt af van de vraag of beide partijen die laatste – maar cruciale – kwesties kunnen oplossen.