Schip getroffen in Straat van Hormuz: wat bekend is en waarom olie duurder werd

De bevestigde feiten zijn voorlopig beperkt, maar ernstig. De United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO), een Britse organisatie die waarschuwingen voor de scheepvaart verspreidt, meldde dat een schip laat op 12 september tijdens de doorvaart door de Straat van Hormuz werd geraakt door een onbekend projectiel. Aan boord ontstond brand en lokale autoriteiten hielpen bij de evacuatie van de bemanning. De identiteit van het schip, de schade, de toestand van de opvarenden en eventuele milieuschade waren aanvankelijk niet bekend. UKMTO wees geen verantwoordelijke aan. 119

Dat laatste is essentieel: de beschikbare berichtgeving bevestigt de inslag, de brand en de evacuatie, maar niet wie de aanval uitvoerde. Het incident kan dus niet zonder nader bewijs aan een staat of gewapende groepering worden toegeschreven. 1112

Losstaand van aanval bij Qeshm

De UKMTO-melding betreft volgens de berichtgeving een ander schip dan het Iraanse commerciële vaartuig dat nabij de eilanden Hengam en Qeshm werd geraakt. Iraanse autoriteiten verklaarden dat bij die aanval één bemanningslid omkwam en vier anderen gewond raakten. Teheran beschuldigde de Verenigde Staten, maar die toeschrijving is in de beschikbare onafhankelijke verslaggeving niet vastgesteld. 34

De twee aanvallen mogen daarom niet op één hoop worden gegooid. De melding over het onbekende projectiel verklaart niet wie achter de aanval bij Qeshm zat, en de Iraanse beschuldiging over Qeshm bewijst evenmin wie verantwoordelijk was voor het door UKMTO gemelde incident. 45

Doorvaart blijft uitzonderlijk riskant

De Straat van Hormuz is de smalle zeestraat tussen Iran en Oman die de Perzische Golf met de Golf van Oman verbindt. Voor de internationale energiemarkt is zij van groot belang. In de huidige situatie is de route echter niet alleen een navigatievraagstuk: reders moeten rekening houden met projectielen en drones, militaire operaties, onduidelijke veilige corridors, mogelijke vergissingen in de identificatie van schepen en onzekerheid over hulpverlening na een aanval.

De verkeersstroom was al sterk teruggelopen. Reuters meldde dat het aantal passages van goederenschepen op 13 september tot enkele schepen per dag was gedaald. Eerder registreerde Reuters op 11 augustus zes passages, tegenover een gemiddelde van ongeveer elf in de tien voorafgaande dagen. 1720

Amerikaanse maritieme richtlijnen adviseren schepen het gebied waar mogelijk te mijden. Voor schepen onder Amerikaanse vlag geldt onder meer het advies om minstens 30 zeemijl afstand te houden van Amerikaanse oorlogsschepen, oproepen via marifoonkanalen van coalitiemarines te beantwoorden en contact te onderhouden met maritieme coördinatieautoriteiten. 3334

Geen gezamenlijke, betrouwbare route

Iran heeft aangekondigd een nieuwe beperkte zone in de Golf en een scheepvaartcorridor door de zeestraat te willen invoeren. Schepen die het voorgestelde gebied binnenvaren, zouden volgens Reuters op een Iraanse sanctielijst kunnen komen. 35

Tegelijkertijd hebben de Verenigde Staten koopvaardijschepen langs een zuidelijke route begeleid. CNN meldde dat Amerikaanse strijdkrachten op 2 september veertig commerciële schepen met samen 18 miljoen vaten olie door de zeestraat escorteerden. 38

Deze parallelle aanpak levert geen breed gedragen en voorspelbaar regime voor de commerciële scheepvaart op. Iran en Oman spraken in augustus over een tijdelijke vaarroute, samenwerking bij het ruimen van mijnen en een gefaseerd kader. Een Iraanse functionaris zei dat een route mogelijk twee tot vier maanden open kon blijven. 1819 Latere incidenten laten echter zien dat die gesprekken de veilige, reguliere doorvaart niet hebben hersteld.

Ook een gemeld memorandum tussen de Verenigde Staten en Iran, bedoeld om de strijd te stoppen en de zeestraat binnen zestig dagen te heropenen, strandde volgens de BBC snel. 19

Waarom de olieprijs opliep

De markt reageerde op het risico dat zowel de Straat van Hormuz als alternatieve exportinfrastructuur minder beschikbaar zou worden. Op 13 september sloot Brent-olie volgens Reuters op 105,68 dollar per vat en West Texas Intermediate (WTI) op 101,39 dollar. 17 De dag erna noteerde Brent boven 108 dollar en WTI rond 103 dollar, terwijl handelaren de jongste aanval op de scheepvaart en de uitval van een Saoedische pijpleiding verwerkten. 23

Die Saoedische East-West-pijpleiding is belangrijk omdat zij olie uit de Golf kan afvoeren zonder de Straat van Hormuz te gebruiken. Saoedi-Arabië sloot de leiding na schade door drones, maar maakte niet bekend hoe ernstig die schade was of hoe lang de sluiting zou duren. Analysebureau Kpler schatte dat bij een sluiting van een maand, gecombineerd met het aanspreken van voorraden in Yanbu aan de Rode Zee, maximaal 120 miljoen vaten in gevaar zouden kunnen komen. Dat is een raming, geen vastgestelde productieverlies. 22

De bredere regionale escalatie verhoogde de vrees voor aanbodproblemen. Reuters schreef dat de aanval op de pijpleiding tot 4% van de mondiale olievoorziening kon bedreigen. Berichtgeving over Houthi-activiteiten en aanvallen op Saoedische doelen voedde bovendien de zorg dat verstoringen zich buiten de Straat van Hormuz kunnen uitbreiden. 1724

De kern

Wat met zekerheid kan worden gezegd, is afgebakend: een schip in de Straat van Hormuz werd geraakt door een onbekend projectiel, er brak brand uit en de bemanning werd geëvacueerd. UKMTO heeft geen dader aangewezen. 119

Voor reders en oliemarkten is vooral de aanhoudende onzekerheid bepalend. Lage passageaantallen, botsende claims over vaarroutes, militaire escortes, vastgelopen diplomatie en schade aan een cruciale Saoedische omleidingsroute maken de olieaanvoer kwetsbaar voor nieuwe verstoringen. Daardoor blijft een aanzienlijke risicopremie in de olieprijs verwerkt. 172233