Waarom Rusland econoom Andrei Klepach ontsloeg na zijn waarschuwing over de oorlog

Andrei Klepach werd op 16 augustus ontslagen als hoofdeconoom van de Russische staatsontwikkelingsmaatschappij VEB.RF. Dat gebeurde kort nadat fragmenten uit een toespraak die hij in mei hield bij de Nikitsky Club van de Moskouse beurs veel aandacht kregen in Russische media. VEB.RF bevestigde dat Klepach de functie had verlaten. Meerdere berichten brachten zijn vertrek in verband met zijn ongewoon sombere beoordeling van de Russische economie en de vooruitzichten van de oorlog.

Wat Klepach zei

De kern van Klepachs betoog was dat Rusland een langdurige economische en technologische ‘uitputtingsstrijd’ met het Westen niet kan winnen. Volgens hem raakt Rusland achterop bij de Verenigde Staten en China en op bepaalde punten zelfs bij Oekraïne. Ook zette hij vraagtekens bij de verwachting dat de Oekraïense economie vanzelf zou instorten: de kosten voor Rusland zouden juist blijven oplopen.

Klepach voorspelde geen onmiddellijke economische implosie. Zijn waarschuwing ging eerder over een geleidelijke verslechtering, met:

• dalende investeringen;
• een zwakke productiviteitsgroei;
• toenemende ongelijkheid; en
• een steeds grotere technologische en economische achterstand ten opzichte van andere landen.

Volgens berichtgeving verwachtte Klepach dat het Russische bruto binnenlands product (bbp) in 2027 met slechts 1 tot 1,5 procent zou groeien. Dat lag in de buurt van een herziene prognose van het Russische ministerie van Economische Ontwikkeling, dat voor dat jaar een groei van 1,4 procent voorzag. De ramingen kwamen echter uit verschillende bronnen en zijn niet volledig één-op-één vergelijkbaar.

De rol van westerse steun aan Oekraïne

Klepach stelde dat de Oekraïense economie mede overeind was gebleven dankzij omvangrijke financiële steun uit het Westen. In zijn berekening stond de militaire en binnenlandse steun gelijk aan bijna de helft van de Russische begroting. De totale steun zou bovendien meerdere keren groter zijn geweest dan de kapitaaluitstroom uit Rusland. Zonder die externe steun zou de Oekraïense economie volgens hem zijn ingestort.

Dat argument vormde een belangrijk onderdeel van zijn bredere analyse. Het feit dat Rusland de oorlogseconomie en de sanctiedruk tot dan toe had doorstaan, betekende volgens Klepach niet dat het land de bredere economische concurrentiestrijd won. Oekraïne bleef sterk afhankelijk van buitenlandse financiering, maar ook Rusland kreeg te maken met oplopende kosten door de oorlog, sancties en aanvallen op infrastructuur.

Waarom hij voor een sociale crisis waarschuwde

Klepach waarschuwde daarnaast dat Rusland uiteindelijk met een ernstige sociale crisis te maken kan krijgen — mogelijk op een onverwacht moment. Hij verwees naar de Februarirevolutie van 1917 en de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991 als historische voorbeelden van omwentelingen die, eenmaal begonnen, moeilijk onder controle te krijgen waren.

Hij voorspelde niet dat Rusland noodzakelijkerwijs uiteen zou vallen. Zijn waarschuwing was beperkter: ook als de economie een volledige instorting voorkomt, kunnen opgehoopte verliezen, ongelijkheid en afnemende groei de voedingsbodem vormen voor een toekomstige crisis. Volgens de berichtgeving zei hij dat hij er ‘bijna zeker’ van was dat zich uiteindelijk een vorm van sociale crisis zou voordoen.

Wat bekend is over zijn ontslag

De volgorde van gebeurtenissen is redelijk duidelijk. Klepach hield zijn toespraak in mei. Fragmenten ervan kregen halverwege augustus brede aandacht in Russische media, waarna hij op 16 augustus zijn positie bij VEB.RF verloor. Meerdere bronnen brachten het ontslag rechtstreeks in verband met de toespraak.

De officiële uitleg die aan VEB.RF werd toegeschreven, was dat Klepach ‘scherpe persoonlijke beoordelingen’ had gegeven van de economische en politieke ontwikkeling van Rusland. Die zouden niet overeenkomen met het standpunt van de staatsmaatschappij.

TASS bevestigde dat Klepach niet langer hoofdeconoom was en meldde dat er een opvolger zou worden benoemd. Het persbureau gaf geen politieke verklaring voor zijn vertrek.

Was het Kremlin rechtstreeks betrokken?

Daarover bestaat geen bevestigde duidelijkheid. De onafhankelijke publicatie The Bell meldde, op basis van bronnen die Klepach persoonlijk kennen, dat VEB.RF-topman Igor Sjoevalov handelde na een ‘telefoontje van boven’. Andere media namen die bewering over, maar het gaat om berichtgeving op basis van anonieme bronnen en niet om een officiële verklaring van het Kremlin.

De voorzichtige conclusie is daarom: Klepachs toespraak werd in meerdere berichten genoemd als een factor in zijn ontslag, maar de precieze bevelslijn achter de beslissing is publiekelijk niet vastgesteld.

Een ervaren econoom binnen het staatsapparaat

Klepach was twaalf jaar hoofdeconoom van VEB.RF en trad in 2014 bij de instelling in dienst. Daarvoor werkte hij ongeveer tien jaar bij het Russische ministerie van Economische Ontwikkeling, waaronder acht jaar als onderminister.

Die achtergrond maakte zijn uitspraken extra opvallend. Hij was geen buitenstaander die commentaar gaf op afstand, maar een ervaren econoom met langdurige ervaring binnen de Russische economische beleidskringen. In berichtgeving werd hij tot dezelfde brede generatie beleidsfunctionarissen gerekend als onder anderen Elvira Naoebioellina en Andrej Beloeoesov. De beschikbare informatie zegt echter niet precies welke professionele relaties hij met deze personen had.

Zijn ontslag werd daardoor meer dan een gewone personeelswijziging. Een senior econoom binnen een belangrijke Russische staatsinstelling had publiekelijk gezegd dat Rusland terrein verloor in de langdurige economische concurrentiestrijd rond de oorlog. Zodra die analyse breed werd verspreid, bleek ze politiek kostbaar.