Droneaanval op TEDY bij Odesa kost twee Azerbeidzjaanse zeelieden het leven

De kern van de zaak is bevestigd: de sleepboot TEDY werd op 9 september in de Zwarte Zee, nabij de Oekraïense regio Odesa, aangevallen door drones. Tijdens de daaropvolgende tocht richting Constanța in Roemenië volgden volgens meerdere berichten verdere aanvallen, die doorliepen tot in de nacht van 10 september. Twee Azerbeidzjaanse bemanningsleden kwamen om en twee anderen raakten gewond. De zaak laat zien hoe ook internationale koopvaardij en ondersteunende schepen in de oorlog op de Zwarte Zee gevaar lopen. 12313

Doden en gewonden: wat is bevestigd?

Het Azerbeidzjaanse ministerie van Buitenlandse Zaken identificeerde de omgekomen zeelieden als Aslan Aliyev en Asim Gasimov. Imran Novruzov en Rauf Aliyev raakten gewond en werden opgenomen in een ziekenhuis in Tsjornomorsk, een havenstad bij Odesa. De Azerbeidzjaanse autoriteiten coördineren hulp en werken aan de terugkeer van de gewonden en de lichamen van de overledenen. 124

Over de aard van de verwondingen verschillen berichten: één bron spreekt van brandwonden bij de twee overlevenden, terwijl de officiële Azerbeidzjaanse verklaring alleen bevestigt dat zij gewond zijn geraakt en in het ziekenhuis liggen. 29

Een Turks schip met een internationale bemanning

TEDY werd beschreven als een onder Somalische vlag varende, Turks eigendom zijnde sleepboot, mogelijk een offshore ondersteuningsschip. Volgens de berichtgeving waren er tien mensen aan boord: vier Azerbeidzjanen, drie Turken, twee Duitsers en één Oekraïner. 313

Van de overige zes opvarenden is in de beschikbare berichtgeving geen volledig en betrouwbaar overzicht gepubliceerd van hun identiteit, eventuele behandeling of uiteindelijke toestand. Wel is er geen bevestiging van extra Azerbeidzjaanse slachtoffers. Voor stellige uitspraken over wat er met alle andere bemanningsleden is gebeurd, ontbreekt dus voldoende onderbouwing. 368

Verloop van de aanvallen

De grote lijn is duidelijk: TEDY werd eerst nabij Odesa geraakt en zette daarna, ondanks schade, koers richting de Roemeense haven Constanța. Later die nacht werd het schip opnieuw aangevallen. 391013

Het precieze aantal inslagen is niet eenduidig vastgesteld. Een aantal bronnen meldt een eerste aanval, gevolgd door twee aanvallen tijdens de vaart naar Roemenië. Andere berichten spreken over twee aanvallen verspreid over 9 en 10 september. De veilige conclusie is daarom dat TEDY met meerdere gemelde droneaanvallen te maken kreeg, zonder een exact aantal als vaststaand te presenteren. 91013

Russische lezing niet onafhankelijk bewezen

Oekraïne-gerelateerde berichtgeving schrijft de aanvallen toe aan Russische drones. Het Russische ministerie van Defensie verklaarde op dezelfde dag een sleepboot te hebben geraakt die schepen naar de haven van Odesa begeleidde. 79

Dat is echter geen onafhankelijk geverifieerd bewijs dat TEDY zelf militaire goederen vervoerde of militaire bevoorrading uitvoerde. De aangeleverde bronnen leggen niet vast welke lading het schip had, wat zijn concrete opdracht op dat moment was, of welk bewijs de Russische militaire duiding ondersteunt. De slachtoffers en de aanvallen zijn goed gedocumenteerd; de aangevoerde militaire rechtvaardiging blijft in openbare berichtgeving betwist. 129

Reactie uit Bakoe

Bakoe bevestigde de slachtoffers en liet weten dat diplomatieke vertegenwoordigingen en betrokken overheidsinstanties de zaak behandelen. Daarbij gaat het om hulp aan de gewonde zeelieden en de repatriëring van hen en van de overledenen. Maritieme berichtgeving meldde ook dat Azerbeidzjan na de aanval een waarschuwing uitbracht. 1213

De beschikbare bronnen bieden onvoldoende betrouwbare basis om een vermeend afzonderlijk incident in juni, waarbij vijf Azerbeidzjaanse staatsburgers zouden zijn omgekomen, te bevestigen of dit direct aan de TEDY-zaak te koppelen. Ook kan op grond van dit materiaal geen harde conclusie worden getrokken over bredere diplomatieke gevolgen voor de relatie tussen Bakoe en Moskou.

Onderdeel van een bredere escalatie op de Zwarte Zee

De aanval vond plaats tijdens een bredere verscherping van aanvallen op schepen, havens en maritieme infrastructuur op de Zwarte Zee. Reuters meldde in augustus dat Oekraïne Rusland via een derde partij een voorstel had gedaan om aanvallen op civiele doelen in het gebied te staken, mede vanwege zorgen over de voedselvoorziening. 17

Türkiye riep Rusland en Oekraïne eveneens op tot een wederzijds moratorium op aanvallen op commerciële schepen en maritieme locaties. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov zei op 8 september dat zo'n moratorium niet effectief te controleren zou zijn. 2224

Het risico beperkt zich dus niet tot één sleepboot. In de zomer vielen Rusland en Oekraïne elkaars schepen en haveninfrastructuur aan, met verstoringen van de graanexport en groeiende zorgen over voedselprijzen en de veiligheid van de scheepvaart als gevolg. 20

Wat we met zekerheid weten

Vier punten staan stevig vast: TEDY voer onder Somalische vlag en was Turks eigendom; het schip werd nabij Odesa aangevallen en volgens berichten opnieuw aangevallen tijdens de reis naar Constanța; Aslan Aliyev en Asim Gasimov zijn omgekomen; en Imran Novruzov en Rauf Aliyev zijn in Tsjornomorsk opgenomen in het ziekenhuis. 12313

Onbeantwoord blijven het exacte verloop per aanval, de medische toestand van alle overige bemanningsleden en de feitelijke basis voor de door Rusland gesuggereerde militaire rechtvaardiging. Juist die open vragen zijn van belang om het incident én het toenemende gevaar voor civiele zeelieden op de Zwarte Zee te beoordelen.