Op 26 augustus begon in de Himalaya een ramp die zich in enkele minuten ontwikkelde tot een grensoverschrijdende humanitaire crisis. Nabij de grens tussen Nepal en Tibet stortte vermoedelijk een grote massa ijs, rots en modder naar beneden. Het materiaal kwam waarschijnlijk in of over een bergrivier terecht en veroorzaakte een razendsnelle stroom van water en puin. Die trok door valleien in Nepal en richtte ook zware schade aan in Gyirong County en bij grensinfrastructuur in Tibet. Satellietbeelden en voorlopige analyses van deskundigen ondersteunen dit scenario, maar de precieze aanleiding wordt nog onderzocht.
6
10
22
Dit was geen gewone overstroming tijdens het moessonseizoen. Door de plotselinge massa-instorting in een smalle rivierbedding werd water verplaatst en vermengd met enorme hoeveelheden sediment, ijs, modder en rots. Daardoor kregen bewoners en reizigers nauwelijks tijd om te reageren.
Dodentallen en vermisten: waarom de cijfers veranderen
De aantallen liepen snel op naarmate wegen werden hersteld, communicatieverbindingen terugkeerden en reddingsteams meer gebieden konden bereiken. Een Reuters-bericht van 28 augustus meldde minstens 579 doden in Nepal en zeven in Tibet. De Nepalese rampenautoriteiten spraken toen van 1.924 vermisten; Chinese staatsmedia meldden 558 vermisten in Gyirong County.
9
42
Een latere rapportage van 29 augustus noemde hogere aantallen: minstens 669 doden in Nepal en zeven in Tibet, ongeveer 2.426 vermisten in Nepal en 554 vermisten in Gyirong. De verschillen betekenen niet noodzakelijk dat één van de tellingen fout is. Ze weerspiegelen vooral hoe snel de informatie tijdens een grote ramp verandert.
5
De genoemde aantallen moeten daarom worden gezien als momentopnames met een datum. Sommige mensen die als vermist zijn opgegeven, kunnen later worden teruggevonden. Overlijdens kunnen bovendien pas worden bevestigd nadat afgesloten wegen, tunnels en verwoeste nederzettingen zijn doorzocht.
Buitenlandse slachtoffers en vermisten in Gyirong
De ramp trof inwoners, lokale werknemers, toeristen en religieuze pelgrims aan beide kanten van de grens. De Chinese staatsomroep CCTV meldde aanvankelijk dat 260 van de 558 vermisten in Gyirong buitenlandse staatsburgers waren.
3
15
In latere berichtgeving werden 261 vermiste buitenlanders uit 23 landen genoemd. Daaronder waren 104 Nepalezen, 49 Indiërs, 33 Letten, 18 Amerikanen en 15 Britten. Omdat de lijsten tijdens de reddingsoperatie werden bijgewerkt, moeten deze aantallen worden gelezen als op een bepaald moment gemelde cijfers, niet als een definitieve eindlijst.
43
Ook Nepal meldde vermiste bezoekers uit meer dan dertig landen. Genoemde nationaliteiten waren onder meer Indiaas, Amerikaans, Maleisisch, Oekraïens, Australisch, Brits en Canadees. Veel Indiase bezoekers waren als hindoeïstische pelgrim onderweg naar de Kailash in Tibet.
8
14
40
De internationale samenstelling maakte identificatie en consulaire hulp extra ingewikkeld. Regeringen moesten meldingen van familieleden vergelijken met toeristenregistraties, personeelslijsten, grenspassages en gegevens van reisorganisaties.
Hoe de instorting de dodelijke vloedgolf veroorzaakte
Voorlopige analyses wijzen erop dat een lager deel van een gletsjer, of een massa van ijs en rots, op grote hoogte afbrak en in een vallei terechtkwam. De klap kan de rivier tijdelijk hebben afgedamd of het water met grote kracht hebben verplaatst. Vervolgens stroomde een vloedgolf vol puin stroomafwaarts.
6
10
28
De stroom nam ijs, modder en losgeslagen rots mee door de riviercorridors en verwoestte nederzettingen en infrastructuur. De rivier de Lhende en de aangrenzende grensvalleien golden als belangrijke delen van het rampgebied. Satellietbeelden lieten na afloop de omvang van de verwoesting zien.
22
36
Dit verklaart ook waarom de ramp zich over een internationale grens verspreidde. Water en puin volgen een aaneengesloten stroomgebied en houden niet op bij de grens tussen Nepal en China.
Wat klimaatverandering wel en niet verklaart
Wetenschappers zeggen dat langdurige opwarming hooggelegen gebieden instabieler maakt. Hogere temperaturen kunnen het smelten van gletsjers versnellen, ijs verzwakken, permafrost laten ontdooien en rotsmassa's losser maken. Daarmee neemt het algemene risico op ijs-rotslawines en daaropvolgende overstromingen toe.
26
27
Dat bewijst niet dat de opwarming de directe oorzaak van deze specifieke instorting was. Deskundigen in de eerste analyses benadrukten dat het nog te vroeg is om de precieze aanleiding vast te stellen of deze gebeurtenis definitief aan klimaatverandering toe te schrijven. De voorzichtige conclusie is daarom: klimaatverandering kan de omstandigheden voor instabiliteit hebben vergroot, terwijl de directe oorzaak nog wordt onderzocht.
28
30
Verwoeste wegen, bruggen en grensposten
Het water en de modderstromen verwoestten woningen, nederzettingen, bruggen, wegen, elektriciteitsinfrastructuur en grensfaciliteiten. In Nepal zou ongeveer 40 kilometer weg beschadigd zijn geraakt; andere meldingen spraken van tientallen bruggen die werden verwoest of weggespoeld.
5
7
36
De grensovergang bij Gyirong werd vrijwel volledig weggevaagd. Toen Chinese reddingswerkers de locatie bereikten, troffen zij volgens Reuters “niets dan ruïnes” aan.
9
De schade bemoeilijkte ook de reddingsoperatie zelf. Gebroken bruggen en wegen sloten gemeenschappen af van de buitenwereld. Beschadigde communicatie- en elektriciteitsverbindingen maakten het moeilijker om vast te stellen wie veilig was en waar overlevenden vastzaten. De Nepalese minister van Financiën schatte dat de wederopbouw ongeveer 4 tot 5 miljard dollar zou kosten.
5
Waarom reddingswerk gevaarlijk bleef
De eerste vloedgolf was niet het enige gevaar. Door het ingestorte materiaal konden stroomopwaarts nieuwe watermassa's ontstaan of bestaande meren van vorm veranderen. Daardoor bestond het risico dat een tijdelijk stuwmeer zou overstromen of doorbreken en opnieuw een vloedgolf zou veroorzaken. Nepal en China waarschuwden voor nieuwe overstromingen en hielden het gebied nauwlettend in de gaten.
7
15
China legde een deel van de reddingsoperaties tijdelijk stil om de toestand van een stroomopwaarts gelegen barrièr meer te beoordelen. Nadat de autoriteiten het onmiddellijke risico beheersbaar achtten, werden de zoekacties hervat en uitgebreid.
17
Reddingswerkers moesten daardoor snelheid afwegen tegen de gevaren van instabiele valleien, ondergelopen tunnels, nieuwe aardverschuivingen en verdere bewegingen van ijs en rots.
Reactie van Nepal, China en India
Nepalese en Chinese teams zetten helikopters, grondploegen, evacuaties en noodvoorraden in en werkten op verschillende punten over de grens samen. Chinese reddingswerkers bereikten de verwoeste grensovergang bij Gyirong. Nepal richtte zich op zoekacties in getroffen rivierdelta's en op mensen die vermoedelijk vastzaten in tunnels en beschadigde infrastructuur.
9
21
Nepal zei gespecialiseerde internationale hulp nodig te hebben voor onder meer tunnelreddingen, DNA-identificatie en het herstellen van transportverbindingen. Extra buitenlandse zoek- en reddingsteams waren volgens Kathmandu op dat moment niet nodig.
5
21
China kondigde aan Nepal noodfinanciering, humanitaire goederen en reddingsspecialisten te leveren, onder wie deskundigen op het gebied van tunnelredding. Chinese functionarissen overlegden ook met buitenlandse ambassades over vermiste staatsburgers.
19
20
India probeerde zijn burgers, onder wie pelgrims, te lokaliseren en te helpen. Volgens berichtgeving vonden Chinese reddingswerkers honderd vermiste Indiase bezoekers terug, van wie de meesten pelgrims waren. Indiase functionarissen bleven daarnaast consulaire hulp coördineren voor mensen die aan de Chinese kant waren gestrand.
6
41
44
Ook andere landen en internationale organisaties boden hulp aan. Het Verenigd Koninkrijk zegde 5 miljoen pond toe, de Europese Unie zei bereid te zijn aanvullende steun vrij te maken en India stuurde noodhulpgoederen.
18
De Verenigde Arabische Emiraten kondigden een humanitair pakket van 10 miljoen dollar aan. Die hulp zou via de UAE Aid Agency worden geleverd, in samenwerking met lokale autoriteiten en internationale organisaties.
23
De belangrijkste les van de ramp
De instorting van 26 augustus laat zien hoe snel een falende ijs- en rotsmassa op grote hoogte kan uitgroeien tot een grensoverschrijdende ramp. De directe keten — instorting, blokkering of verplaatsing van rivierwater, puinstroom en plotselinge overstroming — wordt steeds duidelijker. De precieze aanleiding en de uiteindelijke menselijke tol vereisen echter verder onderzoek.
Voor de getroffen gemeenschappen hield de noodsituatie niet op na de eerste vloedgolf. Instabiele hellingen, barrièrem meren, beschadigde wegen en verstoorde communicatie verlengden het gevaar. Voor overheden betekende de ramp een combinatie van zoek- en reddingswerk, het opsporen van buitenlandse staatsburgers, herstel van infrastructuur, diplomatieke afstemming en een langdurige wederopbouw.