Hoe een vermoedelijke gletsjerinstorting de dodelijke overstroming aan de grens van Nepal en China veroorzaakte

De overstroming die op 26 augustus de grensregio van Nepal en China trof, was waarschijnlijk geen gewone regenramp. Voorlopige analyses van satellietbeelden en geologen wijzen erop dat aan de noordzijde van Langtang Lirung een groot deel van een gletsjer — mogelijk samen met het gesteente eronder — losraakte en in een dal stortte. Het ijs en de rotsen vermengden zich met modder en water en stroomden vervolgens met grote kracht door rivier­dalen in het Nepalese district Rasuwa en het Chinese Gyirong County. 192028

In de eerste berichtgeving op 26 en 27 augustus werden minstens 160 doden en meer dan 1.300 vermisten gemeld in het getroffen grensgebied. De cijfers verschilden per autoriteit en nieuwsorganisatie, mede omdat wegen, bruggen en communicatienetwerken waren verwoest en veel dorpen onbereikbaar bleven. Het ging dus om voorlopige tussenstanden, niet om een definitieve balans. 347

Wat veroorzaakte de vloedgolf?

De waarschijnlijkste verklaring is een keten van gebeurtenissen in het hooggebergte:

1. Rond 5.200 meter hoogte brak een deel van een gletsjer en mogelijk van het onderliggende gesteente af.
2. De massa viel ongeveer 1.200 meter naar de dalbodem.
3. Door de inslag ontstond een lawine van ijs en rots, die modder en ander puin meenam.
4. Het materiaal kwam in het riviersysteem terecht en veroorzaakte stroomafwaarts een krachtige plotselinge vloedgolf. 202528

Wetenschappers onderzochten nog waardoor het ijs en gesteente precies bezweken. Aanvankelijk werd ook aan een aardbeving gedacht, maar latere berichtgeving meldde dat de Amerikaanse geologische dienst USGS het seismische signaal en de overstroming zelf aan de gletsjerinstorting toeschreef. Dat betekent dat de aanwijzingen sterk wijzen op een instorting van gletsjerijs, maar dat niet elk detail van het faalmechanisme al vaststaat. 718

De ramp heeft bovendien de aandacht gevestigd op de kwetsbaarheid van ijs en gesteente in het hooggebergte. Wetenschappers zeiden dat een warmer klimaat omstandigheden kan creëren waarin zulke gebieden instabieler worden. De precieze rol van klimaatverandering bij deze specifieke instorting werd echter nog onderzocht. 1719

Hoe snel en hoe groot was de lawine?

De stroom werd in de berichtgeving omschreven als uitzonderlijk snel en verwoestend. Mensen kregen daardoor nauwelijks tijd om te reageren. Een Chinese geoloog schatte dat de puinstroom van de ijslawine ongeveer 50 meter per seconde bereikte — circa 180 kilometer per uur. Dat was een deskundigenschatting tijdens de eerste hulpverlening en geen onafhankelijk geverifieerde meting. 821

Ook over de omvang liepen de eerste schattingen uiteen. Een analyse sprak over een ijsmassa van ongeveer 0,2 vierkante kilometer die circa 1,2 kilometer verticaal naar beneden viel. Een andere deskundigeninschatting kwam uit op een gecombineerde instorting van gletsjer en gesteente met een breedte van 1 tot 1,3 kilometer. Nieuwe satellietbeelden en veldonderzoek konden deze cijfers nog bijstellen. 2528

Het waterpeil in de Trishuli-rivier zou in een halfuur tot negen meter zijn gestegen. De ramp was daarmee een opeenstapeling van gevaren: een gletsjerinstorting, een ijs- en rotslawine, een puinstroom en een plotselinge overstroming. 2527

Doden, vermisten en buitenlandse reizigers

De eerste dodentallen veranderden snel naarmate reddingsteams meer gebieden bereikten. In een vroege tussenstand werden in Nepal minstens 157 doden gemeld en in Gyirong County drie doden — samen minstens 160. Andere berichten van 27 augustus noemden al hogere aantallen. 237

In de eerste berichtgeving waren meer dan 1.300 mensen vermist; latere updates spraken van een gecombineerd aantal dat dichter bij 1.500 lag. Onder de vermisten waren inwoners, werknemers, trekkers, pelgrims, medewerkers uit de toeristische sector en reizigers die de grensovergang gebruikten. 3416

Buitenlandse staatsburgers vormden een aanzienlijk deel van de mensen die nog niet waren gevonden. Nepal meldde aanvankelijk bijna 400 vermiste buitenlandse toeristen, onder wie reizigers uit India, de Verenigde Staten, Australië, het Verenigd Koninkrijk, Canada en Maleisië. Latere berichtgeving sprak over meer dan 500 vermisten uit 32 landen, onder wie ongeveer 90 Amerikanen. Deze cijfers hadden betrekking op mensen die nog niet waren gelokaliseerd of van wie de veiligheid nog niet was bevestigd — niet noodzakelijk op bevestigde dodelijke slachtoffers. 2361332

De ramp leidde ook tot een internationale zoektocht naar informatie. Families in onder meer de Verenigde Staten, India, Canada, Australië en het Verenigd Koninkrijk probeerden nieuws te krijgen over vermiste trekkers, pelgrims en andere reizigers. Overheidsdiensten moesten namen controleren en verschillende nationale lijsten met elkaar vergelijken. 15

Verwoesting aan beide kanten van de grens

De vloedgolf voerde modder, rotsblokken, ijs en ander puin door de smalle valleien. Dorpen werden zonder veel waarschuwing overspoeld. Woningen en gebouwen met meerdere verdiepingen werden meegesleurd of van hun fundamenten getrokken. Bruggen bezweken, wegen verdwenen en elektriciteits- en waterkrachtprojecten raakten beschadigd. 1312

Ook Gyirong Port in Tibet werd getroffen. Deze belangrijke grenspost vormt een toegangspoort voor handel en toerisme tussen China en Nepal. De schade aan de haven en de omliggende verbindingen verstoorde het grensverkeer en maakte het tegelijk moeilijker voor hulpverleners om het rampgebied te bereiken en vast te stellen wie vermist was. 115

In Nepal behoorden Rasuwa en stroomafwaarts gelegen gemeenschappen langs het Trishuli-systeem tot de zwaarst getroffen gebieden. Het Nepalese Rode Kruis meldde dat de vloed vanuit Tibet de Bhote Koshi-rivier binnenstroomde en grote verwoestingen aanrichtte in Rasuwa en Nuwakot. 43

Reddingswerk onder moeilijke omstandigheden

Nepal zette helikopters in om met puin bedekte valleien af te zoeken, slachtoffers te bergen en noodhulp af te leveren bij geïsoleerde gemeenschappen. China coördineerde de hulpverlening in Gyirong County en stuurde reddingsteams naar het Chinese deel van het rampgebied. 237

Hulpverleners kregen te maken met meerdere problemen tegelijk:

• wegen en bruggen waren weggespoeld;
• het bergachtige terrein vertraagde zoekacties over land;
• regen en instabiele hellingen vergrootten het risico op nieuwe aardverschuivingen;
• communicatienetwerken waren verstoord;
• puin en water blokkeerden de toegang tot dorpen en infrastructuur; en
• water dat zich achter puinblokkades ophoopte, vormde een gevaar voor zowel overlevenden als reddingsteams. 2133132

Die omstandigheden verklaren ook waarom vroege aantallen doden en vermisten zo sterk uiteenliepen. Een vermist persoon kon zich in een onbereikbaar dorp bevinden, zonder communicatie zijn verplaatst of in meerdere voorlopige reis- en overheidsregisters zijn opgenomen.

Internationale hulp en directe behoeften

Regeringen en internationale organisaties begonnen geld, noodgoederen en technische steun beschikbaar te stellen. China coördineerde noodvoorraden en financiële hulp. India stuurde bijna 50 ton hulpgoederen, waaronder tijdelijke onderkomens, dekens, hygiënekits, lampen en medicijnen. 37

De directe behoeften gingen verder dan zoeken en redden. Rode Kruis-organisaties noemden noodonderdak, voedsel, veilig drinkwater, sanitaire voorzieningen, gezondheidszorg en herstel van de toegang tot afgesloten gemeenschappen als prioriteiten. 3843

Overlevenden en ontheemden liepen bovendien gevaar door de kou op grote hoogte, onveilig water, ziekten, verstoorde voedselvoorziening en een tekort aan onderdak. Verwachte regen kon nieuwe overstromingen en aardverschuivingen veroorzaken, terwijl beschadigde wegen en bruggen het moeilijk maakten om hulp naar afgesloten gebieden te brengen. 3843

Waarom een tweede overstroming mogelijk bleef

Na de eerste lawine en vloedgolf was het gevaar niet geweken. Puin blokkeerde rivierlopen en vormde zogenoemde barrièremeren in en rond Gyirong County. Chinese autoriteiten meldden dat achter een blokkade ongeveer 3 miljoen kubieke meter water was opgehoopt. Nepal waarschuwde daarnaast dat een meer achter een puindam in de Bhote Koshi-rivier snel steeg en kon doorbreken. 839

Een doorbraak had opnieuw een vloedgolf door de al zwaar beschadigde valleien kunnen sturen. Autoriteiten moesten reddingswerk daarom afwegen tegen het risico dat hulpverleners en overlevenden door een tweede golf zouden worden verrast. Extra regen kon het waterpeil verder verhogen; volgens een bericht konden de volumes van een meer bij aanhoudende regenval meer dan verdubbelen. 2239

De eerste prioriteit was daardoor tweeledig: zoeken naar mensen die na de eerste ramp vastzaten of vermist waren, en tegelijk instabiele meren en door aardverschuivingen gevormde dammen stroomopwaarts bewaken en beheersen.

Wat nog onzeker is

De grote lijnen worden steeds duidelijker: een instorting in het hooggebergte bij Langtang Lirung veroorzaakte waarschijnlijk een lawine van ijs en rots. Het puin kwam in de rivier terecht, waarna een snelle vloedgolf gemeenschappen aan beide kanten van de grens tussen Nepal en China verwoestte. 11820

Het precieze instortingsmechanisme, de exacte snelheid en omvang van de stroom, het definitieve dodental en het uiteindelijke aantal vermisten vereisten nog nader onderzoek. De eerste meldingen kwamen uit verschillende nationale systemen tijdens een zich ontvouwende noodsituatie. De cijfers moeten daarom worden gelezen als momentopnamen, niet als eindstanden. 247

De ramp onderstreept op langere termijn hoe snel meerdere gevaren in de Himalaya elkaar kunnen versterken. Een instorting van ijs en rots kan achtereenvolgens puinstromen, overstromingen, uitval van transportverbindingen en nieuwe dreigingen door doorbrekende meren veroorzaken. Betere monitoring, evacuatieplannen en robuuste toegangswegen zijn daarom ook na het wegtrekken van de eerste vloedgolf van groot belang. 1727