De ramp van 26 augustus bij Langtang Lirung was waarschijnlijk geen gewone aardbeving en ook geen klassieke doorbraak van een gletsjermeer. Voorlopige analyses van satellietbeelden, seismische gegevens en waarnemingen ter plaatse wijzen op een snelle kettingreactie: een groot deel van het gesteente en de gletsjer stortte in, de vallende massa veranderde in een lawine van ijs en rots, en die lawine ging stroomafwaarts over in een puinstroom en een verwoestende vloedgolf. Wat de instorting precies in gang zette, wordt nog onderzocht.
3
26
27
Wat stortte er in?
Satellietbeelden die na de ramp zijn bestudeerd, laten zien dat niet alleen ijs losraakte. Geomorfologen zagen ook een instorting van het gesteente onder de gletsjer. Daardoor werd een aanzienlijke ijsmassa meegenomen langs de steile noordzijde van Langtang Lirung. Het materiaal viel honderden meters naar het bovenste deel van het riviersysteem en nam onderweg rotsblokken, sediment en water mee.
3
24
26
Deskundigen die door het Science Media Centre werden geraadpleegd, spreken van een grote rots- en ijslawine op ongeveer 5.200 meter hoogte. Een stuk gletsjer en het onderliggende gesteente, naar schatting 1 tot 1,3 kilometer breed, maakte zich los van het massief. Omdat de eerste instorting zo snel verliep, was er bij de bron nauwelijks tijd om te waarschuwen.
27
De puinstroom trok vervolgens door aaneengeschakelde rivierdalen in de Himalaya. Gebouwen, bruggen en andere infrastructuur in Nepal en Tibet werden meegesleurd. Op sommige plaatsen blokkeerde het puin tijdelijk de waterloop. Daardoor ontstonden natuurlijke dammen en kreeg de overstroming een extra, gevaarlijke fase.
6
25
Waarom de aardbevingsverklaring werd aangepast
De eerste seismische metingen werden geïnterpreteerd als aanwijzing voor een aardbeving met een magnitude van 4,4. Een latere analyse door de Amerikaanse geologische dienst USGS en andere waarnemers concludeerde dat het signaal was veroorzaakt door de instorting van gesteente en ijs, gevolgd door de puinstroom. In latere berichtgeving werd gesproken over een seismisch signaal met een magnitude van 5,2.
3
15
21
23
Dat verschil is belangrijk. Seismometers kunnen een grote massabeweging registreren, maar een signaal ná een instorting detecteren is niet hetzelfde als die instorting vooraf voorspellen. Ook de opeenvolging van verschillende gevaren maakte deze ramp moeilijk te voorzien. Systemen die regenval, rivierstanden of bekende gletsjermeren monitoren, konden daardoor mogelijk geen bruikbare waarschuwing vooraf geven.
Volgens deskundigen hadden langere waarschuwingstijden verder stroomafwaarts de verliezen misschien wel kunnen beperken, ook al was de eerste instorting zelf te snel om tijdig voor te waarschuwen.
27
Welke rol kan klimaatverandering hebben gespeeld?
Wetenschappers hebben niet vastgesteld dat klimaatverandering op 26 augustus de enige directe oorzaak was. De voorzichtiger conclusie is dat opwarming de bredere bergomgeving instabieler kan hebben gemaakt en de kans op een dergelijke instorting heeft vergroot.
Als gletsjers zich terugtrekken, kan dat de steun veranderen die het ijs aan steile hellingen biedt. Tegelijkertijd kan permafrost — permanent bevroren grond waarin gesteente, bodem en organisch materiaal samenkomen — ontdooien. Die bevroren ondergrond werkt op veel plaatsen als een soort bindmiddel in gebroken gesteente.
38
43
De ramp past binnen een breder beeld van toenemende instabiliteit in het hooggebergte van de Himalaya. Onderzoek wijst erop dat rots- en ijslawines in sommige delen van de Himalaya vaker voorkomen doordat het terugtrekken van gletsjers, het verval van permafrost en extreme neerslag de omstandigheden op steile hellingen veranderen. De ontwikkeling verschilt wel per locatie.
40
Andere waarnemingen laten zien dat het ijsverlies in de Himalaya de afgelopen vier decennia is versneld. Gemiddeld lag het verlies in de 21e eeuw twee keer zo hoog als aan het einde van de 20e eeuw.
41
Die regionale ontwikkelingen tonen aan dat de risico’s veranderen, maar vormen nog geen volledige verklaring voor deze specifieke instorting. Daarvoor is verder onderzoek nodig naar de helling die bezweek, het weer, de vorm van de gletsjer en de seismische gegevens.
De ramp bleef stroomafwaarts nieuwe gevaren veroorzaken
Het aantal slachtoffers liep snel op toen reddingswerkers moeilijk bereikbare gebieden konden bereiken. Reuters meldde op 28 augustus minstens 579 doden in Nepal en zeven in Tibet. In Nepal waren 1.924 mensen als vermist opgegeven. De cijfers waren voorlopig: veel mensen waren nog niet teruggevonden en puin bedekte grote delen van de valleien.
18
Reddingsoperaties werden bemoeilijkt door beschadigde wegen, instabiele hellingen, slecht weer en het risico op nieuwe overstromingen. Helikopterbemanningen en Nepalese en Chinese teams zochten naar overlevenden. Tegelijkertijd hielden autoriteiten minstens twee meren in de gaten die stroomopwaarts waren ontstaan doordat puin de rivier blokkeerde.
Er werd gewaarschuwd dat het overlopen of doorbreken van zulke natuurlijke dammen opnieuw grote hoeveelheden water naar de al zwaar getroffen valleien kon sturen. Van één meer werd gemeld dat het al was overstroomd.
18
20
31
34
Wat betekent dit voor waarschuwingen in de Himalaya?
De belangrijkste les is dat risicoplanning in de Himalaya niet alleen kan draaien om regenmeters, rivierpeilen en bekende gletsjermeren. Ook instabiele hellingen van gesteente, ijs en permafrost moeten voortdurend worden gevolgd met satellietbeelden, seismische gegevens en metingen op de grond.
Daarnaast zijn waarschuwingen nodig die snel over de grens tussen Nepal en China kunnen worden gedeeld. De instorting bij Langtang Lirung liet zien hoe verschillende gevaren in korte tijd kunnen samensmelten tot één ramp — en hoe weinig tijd er nog over kan zijn zodra een berghelling begint te bezwijken.
27
40