Russische raket treft Polen — uren later komt ‘doomsdayradio’ UVB-76 tot leven

De Poolse premier Donald Tusk zei dat het "hoogstwaarschijnlijk" om een Russische Kh-101 ging en dat de raket bewapend was. "Alle aanwijzingen wijzen erop dat het een Russische raket was", verklaarde hij . Poolse radars volgden het projectiel westwaarts totdat het om 03.46 uur van de schermen verdween. Polen had een F-16 opgestegen om de raket te onderscheppen, maar dat lukte niet voordat het projectiel insloeg .

Er vielen bij de inslag geen slachtoffers. Politiek en militair was het incident desondanks zeer ernstig: het was de eerste keer sinds 2022 dat een Russische raket op het grondgebied van een NAVO-lid terechtkwam. In 2022 kwamen in Przewodów twee mensen om door een verdwaalde Oekraïense luchtafweerraket.

De NAVO bevestigde dat een Russische raket het grondgebied van een lidstaat had geraakt en zei "alle noodzakelijke maatregelen" te zullen nemen om NAVO-gebied te verdedigen . Tusk riep een spoedoverleg bijeen en overlegde met leiders van de Europese Unie en de Verenigde Staten .

De zoemtoon maakt plaats voor gecodeerde woorden

Uren na de inslag gebeurde er iets dat de spanning verder opvoerde. De Russische kortegolfzender UVB-76, bij radioamateurs bekend als The Buzzer en in de media vaak aangeduid als de ‘doomsdayradio’, onderbrak op de middag van 30 juli zijn decennialange monotone zoemsignaal. Vervolgens werden meerdere cryptische stemberichten uitgezonden .

Volgens het monitorkanaal UVB-76 Logs begonnen de uitzendingen om 12.20 uur Moskouse tijd. Er zouden minstens acht codewoorden zijn uitgezonden; sommige meldingen spreken van negen afzonderlijke berichten . Tot de geregistreerde woorden behoorden onder meer:

• DOYAROPUKH
• BRIBETAKER
• SEXFAT of SEXOFAT
• MONARCHIST
• MOTEL
• MUZOPAYUS
• STEPENNY
• LEVRETKA
• KLETKA, Russisch voor ‘cel’
• NEDOTEPA, ongeveer ‘sukkel’ of ‘domkop’

UVB-76 zendt uit op 4625 kHz en is al sinds het Sovjettijdperk actief . Het grootste deel van de tijd is alleen een herhalende zoemtoon te horen. Juist die onderbrekingen met stemmen, cijfers en ogenschijnlijk willekeurige woorden hebben de zender wereldwijd beroemd gemaakt.

Is UVB-76 echt onderdeel van een nucleair systeem?

Inlichtingenanalisten, gespecialiseerde radio-onderzoekers zoals Priyom.org en westerse defensiedeskundigen beschouwen UVB-76 doorgaans als een Russisch militair communicatie- en commandonetwerk . De zender wordt vaak in verband gebracht met het Russische Perimeter-systeem, in het Westen beter bekend als Dead Hand: een systeem dat bedoeld zou zijn om een nucleaire vergelding mogelijk te maken wanneer de Russische leiding en militaire commandostructuur zouden worden uitgeschakeld.

Dat verband is echter niet officieel door Rusland bevestigd. Wat deskundigen wél als waarschijnlijk beschouwen:

• De constante zoemtoon fungeert als een soort kanaalmarkering die laat zien dat de verbinding actief is .
• Een onderbreking kan wijzen op een transmissie of op een wijziging in de operationele status .
• De stemberichten bestaan vaak uit Russische woorden, roepnamen, cijfers of lettercombinaties en worden gezien als mogelijke gecodeerde bevelen of statusmeldingen voor militaire eenheden .

De timing — enkele uren nadat een Russische raket NAVO-grondgebied had geraakt — leidde tot speculatie over een paraatheidsoefening, een statuscontrole of een bewust signaal aan NAVO-landen. Er is echter geen openbaar bewijs dat de uitzending rechtstreeks door de inslag in Polen werd veroorzaakt. De betekenis van de codes blijft onbekend.

Hoe zwaar was de aanval op Oekraïne?

De raket die in Polen terechtkwam, maakte deel uit van een van de zwaarste Russische luchtbombardementen van de oorlog. Volgens Oekraïense opgaven vuurde Rusland in de nacht van 29 op 30 juli meer dan 70 raketten en ongeveer 280 drones af . De precieze slachtoffercijfers liepen in de eerste meldingen uiteen:

• Reuters, The New York Times en AP meldden in verschillende updates minstens 8 tot 10 doden, onder wie kinderen, en tientallen gewonden .
• Al Jazeera meldde minstens 14 doden in meerdere Oekraïense regio’s .
• Oekraïense autoriteiten spraken herhaaldelijk over minstens 8 doden, onder wie twee meisjes van 5 en 12 jaar, en meer dan 50 gewonden .

De zwaarste aanvallen troffen onder meer de regio’s Dnipropetrovsk en Lviv. De Oekraïense luchtmacht meldde bovendien dat juli een recordmaand was voor het Russische gebruik van raketten .

Ook Kyiv onder vuur

In de vroege ochtend werd Kyiv rond 01.18 uur plaatselijke tijd aangevallen met ballistische raketten. In verschillende delen van de hoofdstad waren explosies te horen. Burgemeester Vitali Klitsjko riep inwoners op dekking te zoeken . In Kyiv kwam volgens de eerste meldingen minstens één persoon om het leven .

De gebeurtenissen onderstreepten hoe dicht de Russische aanvallen bij de grenzen van de NAVO kwamen. De Kh-101 die in Polen neerkwam, vloog niet slechts kort over de grens, maar drong tientallen kilometers door in het Poolse luchtruim voordat hij in een landelijk gebied explodeerde.

Poolse F-16’s onderscheppen Russische verkenner

Een dag later, op 31 juli, stegen twee Poolse F-16’s op om een Russisch Il-20-verkenningsvliegtuig boven de Oostzee te onderscheppen. Het toestel vloog ongeveer 40 kilometer ten noorden van de Poolse kustplaats Kołobrzeg, zonder vluchtplan en met uitgeschakelde transponder .

De Il-20 bleef in internationaal luchtruim en kwam niet boven Pools grondgebied. De Poolse minister van Defensie Władysław Kosiniak-Kamysz noemde de actie een "opnieuw succesvolle onderschepping" .

Over andere militaire gebeurtenissen die in verband met deze periode worden genoemd — zoals de vernietiging van een Russisch Buk-M3-systeem en een Oekraïense nachtelijke dronecampagne diep in Rusland — bevat het beschikbare bronmateriaal hier geen voldoende bevestigde details. Ze kunnen daarom niet betrouwbaar aan deze specifieke gebeurtenissenreeks worden toegevoegd.

Een ongemakkelijke combinatie van incidenten

De raketinslag in Polen, de massale Russische aanval op Oekraïne, de cryptische uitzending van UVB-76 en de onderschepping van het Russische Il-20-vliegtuig vonden plaats binnen een tijdsbestek van enkele dagen. Geen van die gebeurtenissen bewijst op zichzelf dat Rusland een directe confrontatie met de NAVO nastreefde. Samen illustreren ze wel hoe snel een oorlog boven Oekraïne kan doorwerken in het luchtruim en de veiligheidsplanning van NAVO-landen aan de oostflank.

Vooralsnog blijft de belangrijkste vraag rond UVB-76 onbeantwoord: waren de berichten een routinebericht, een militaire test of een bewust signaal? Zonder bevestiging van Russische autoriteiten of onafhankelijke toegang tot de militaire communicatiesystemen blijft elk antwoord speculatief.