Waarom de BIS risico’s ziet in de AI-investeringsgolf

De snelle opkomst van AI kan de productiviteit aanzienlijk verhogen én tegelijk financiële risico’s creëren. Dat is de kern van de waarschuwing van Pablo Hernández de Cos, algemeen directeur van de Bank for International Settlements (BIS), de internationale organisatie die samenwerking tussen centrale banken ondersteunt. Wanneer investeringen, leningen en onderlinge bedrijfsverplichtingen sneller groeien dan de uiteindelijke opbrengsten van AI, kan een veelbelovende technologie alsnog leiden tot een instabiele investeringscyclus. 17

De omvang maakt AI een financieel-economisch vraagstuk

De BIS schat dat de vijf grootste technologiebedrijven in 2025 en 2026 samen meer dan 1 biljoen dollar in AI investeren. Bij zulke bedragen is de wedloop om datacenters, rekenkracht en aanverwante infrastructuur niet langer alleen een verhaal uit Silicon Valley: zij kan bredere gevolgen hebben voor investeringen, financieringsvoorwaarden en financiële markten. 1

De BIS stelt niet dat alle AI-uitgaven verspild zijn. Het risico zit erin dat bedrijven, gedreven door de concurrentie om capaciteit veilig te stellen, vroeg en massaal kapitaal vastleggen terwijl de toekomstige inkomsten uit AI-diensten nog onzeker zijn. Onderzoek van de BIS omschrijft dit als een investeringsrace waarin juist de financieringsvorm de kwetsbaarheid kan vergroten. 14

Schulden en private credit verhogen het risico

In de beginfase werd AI vooral bekostigd uit eigen middelen en met aandelenkapitaal. Volgens Hernández de Cos leunt de sector inmiddels vaker op externe financiering, veelal afkomstig van private-creditfondsen: niet-beursgenoteerde kredietverstrekkers buiten het traditionele bankwezen. 25

Dat maakt een tegenvallend scenario lastiger. Blijven inkomsten of rendementen achter bij de verwachtingen, dan moeten leners hun schuld nog altijd aflossen en rente betalen. De BIS waarschuwt dat met schuld gefinancierde investeringen bij een neergang kunnen leiden tot gedwongen verkopen van gespecialiseerde activa. Dat risico is extra groot bij dure, specifiek gebouwde datacenter- en computerinfrastructuur die niet gemakkelijk elders inzetbaar is. 14

Private credit vergroot weliswaar de beschikbare financiering, maar toezichthouders moeten kunnen vaststellen waar het uiteindelijke risico terechtkomt. Het probleem is dus niet het bestaan van private credit op zichzelf, maar de vraag of schuldniveaus, onderpand en onderlinge verplichtingen voldoende zichtbaar zijn vóórdat er stress ontstaat.

Wat circulaire financiering inhoudt

De BIS wijst ook op risico’s rond circulaire deelnemingen en andere constructies die chipfabrikanten, grote cloudplatforms — vaak aangeduid als hyperscalers — AI-bedrijven en infrastructuurleveranciers met elkaar verbinden. Het kan gaan om aandelenbelangen en commerciële toezeggingen die elkaars groei ondersteunen. 1425

Dergelijke afspraken kunnen een snelle uitbreiding helpen financieren, maar maken ook moeilijker zichtbaar hoe risico’s zich door het systeem verspreiden. Als bedrijven tegelijk leverancier, investeerder, klant en financier van elkaar zijn, kan een daling van de verwachte AI-vraag meerdere balansen tegelijk raken. Volgens de BIS vergroten schuld en circulaire deelnemingen de financiële kwetsbaarheid en maken ze een scherpe terugval waarschijnlijker. 14

De praktische vraag voor beleggers en toezichthouders is daarom: wie draait op voor het verlies als de verwachte kasstromen uit AI uitblijven? Ondoorzichtige structuren kunnen het antwoord daarop vertragen, waardoor een koerscorrectie chaotischer kan verlopen.

Hoge waarderingen vragen om realistische verwachtingen

Hoge beurswaarderingen bewijzen niet dat er sprake is van een zeepbel, en ze doen niets af aan de potentiële economische waarde van AI. Wel maken ze markten gevoeliger voor neerwaartse bijstellingen van verwachtingen. De BIS heeft gewezen op hoge waarderingen en op het gevaar dat bedrijven en beleggers toekomstige winsten te ver doortrekken, waardoor te veel kapitaal te snel wordt vastgelegd. 114

De historische vergelijking is dan ook niet dat AI gelijkstaat aan een eerdere technologiehype. De les is dat baanbrekende technologieën in het verleden soms gepaard gingen met overcapaciteit, hoge schulden en financiële verliezen, nog voordat hun langetermijnwaarde zichtbaar werd. Het wezenlijke risico is een verschil tussen de snelheid waarmee nu wordt geïnvesteerd en het moment waarop, en de omvang waarin, toekomstige kasstromen daadwerkelijk binnenkomen.

Productiviteitswinst is mogelijk, maar niet vanzelfsprekend

De BIS ziet grote kansen voor AI om de productiviteit te verhogen. Daarvoor zijn krachtige modellen alleen niet genoeg. Organisaties moeten werkprocessen herontwerpen, investeren in aanvullende systemen en AI op grote schaal toepassen — niet alleen bij een kleine groep voorlopers. 17

Ook zijn betrouwbare digitale netwerken en energievoorziening, werknemers met relevante vaardigheden en een goed vermogen van bedrijven en overheden om de technologie toe te passen noodzakelijk. Grote uitgaven aan infrastructuur bieden dus geen automatische garantie op breed gedragen productiviteitsgroei.

Banen, verdeling van opbrengsten en cyberweerbaarheid

De overgang naar een economie waarin AI een grotere rol speelt, brengt ook aanpassingskosten mee. Naarmate AI meer taken en beroepen kan ondersteunen of automatiseren, kan verdringing op de arbeidsmarkt toenemen. Of nieuwe werkzaamheden en extra vraag die verliezen volledig compenseren, is onzeker. 3

Omscholing, een leven lang leren en arbeidsmobiliteit zijn daarom belangrijke economische thema’s. Daarnaast speelt de verdelingsvraag: productiviteitswinsten kunnen vooral terechtkomen bij bedrijven, werknemers en landen die al betere toegang hebben tot kapitaal, rekenkracht, data en deskundigheid.

AI brengt ook operationele en cyberrisico’s mee. Hernández de Cos heeft erop gewezen dat AI modelrisico, vergelijkbaar gedrag tussen marktpartijen en ondoorzichtige besluitvormingsketens in de financiële sector kan versterken. 18 Een grote afhankelijkheid van een beperkt aantal cloud-, model- en chipleveranciers kan bovendien gezamenlijke operationele zwakke plekken creëren. Goed bestuur, weerbaarheidstests en betekenisvol menselijk toezicht zijn dus net zo belangrijk als het monitoren van financiële risico’s.

Waar centrale banken en toezichthouders op moeten letten

De boodschap van de BIS is waakzaamheid, niet dat AI-investeringen per definitie schadelijk zijn. Overheden moeten voorwaarden scheppen die productiviteitswinst waarschijnlijker maken, zoals vaardigheden, concurrentie, infrastructuur en brede toegang tot technologie. Tegelijk moeten zij schulden, waarderingen en verborgen financiële verwevenheid scherp volgen. 1725

Internationale samenwerking is daarbij essentieel. AI-toeleveringsketens, kapitaalmarkten en cyberdreigingen stoppen niet bij de grens. De BIS beschouwt financiële stabiliteit als een wereldwijd publiek goed; informatie-uitwisseling en gedeelde analysemethoden tussen centrale banken, toezichthouders en regelgevers zijn daarom bijzonder belangrijk. 21

De volgende fase kan andere winnaars opleveren

Ook een verandering in de AI-investeringscyclus vormt een transitierisico. Goldman Sachs ziet na een aanvankelijk trage start een toenemende inzet van AI in ondernemingen en een verschuiving naar inference: het daadwerkelijk gebruiken van getrainde modellen voor toepassingen. 32

Dat betekent niet dat de uitgaven aan infrastructuur per se moeten instorten. Wel kunnen de opbrengsten anders worden verdeeld wanneer AI verschuift van het bouwen van capaciteit naar het benutten ervan. Voor sterk gefinancierde projecten en leveranciers die laat in de infrastructuurcyclus instappen, is dat een belangrijk onderscheid. Zelfs een winstgevende AI-economie kan verliezers kennen als vraag, prijzen of verdere investeringen achterblijven bij de aannames waarop de huidige financiering rust. De waarschuwing van de BIS is daarom vooral een oproep om AI’s langetermijnpotentieel los te zien van de financiële weerbaarheid van de route ernaartoe. 1417