De dollar verliest terrein — maar het grootste risico is een plotselinge vertrouwenscrisis

De sterkste aanwijzingen wijzen op geleidelijke dedollarisering, niet op een aanstaande instorting van de dollar. De Amerikaanse munt was in het eerste kwartaal van 2026 goed voor 57,13% van de toegewezen wereldwijde valutareserves. De euro volgde op ruime afstand met 20,03%, terwijl de renminbi 1,99% vertegenwoordigde. Geen enkele concurrent komt daarmee in de buurt. 50

De belangrijkere vraag is daarom niet of de dollar morgen zijn dominante positie verliest, maar of een langzame erosie kan omslaan in een plotselinge vertrouwensschok. Dat is precies het risico waarop econoom en monetair historicus Barry Eichengreen wijst: vertrouwen dat in tientallen jaren is opgebouwd, kan sneller verdwijnen dan andere valuta’s dezelfde liquiditeit, veilige activa en wereldwijde betaalinfrastructuur kunnen bieden. 1722

Wat de reservecijfers wel en niet zeggen

Het aandeel van de dollar in de wereldwijde reserves is gedaald van ruim 70% rond de eeuwwisseling naar de hoge 50-procentzone nu, volgens berichtgeving over Eichengreens analyse. 22 Die verloren positie is echter niet vooral naar één concurrerende munt gegaan.

De meest recente cijfers van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) laten zien dat de dollar nog altijd ver voorligt op de euro. De renminbi neemt slechts een klein deel van de officiële reserves voor zijn rekening. Bovendien steeg het dollaraandeel in het eerste kwartaal van 56,42% naar 57,13%. Dat onderstreept waarom kwartaalbewegingen niet automatisch als een lineaire neergang moeten worden gelezen: het IMF merkte op dat wisselkoerseffecten een belangrijke invloed hadden op de veranderingen. 50

Het patroon past beter bij diversificatie dan bij een voltooide machtswisseling. Reservebeheerders lijken hun blootstelling over meerdere valuta’s te verdelen, waaronder enkele minder traditionele reservemunten, in plaats van massaal over te stappen op één vervanger van de dollar. Dat is relevant omdat de internationale rol van de dollar niet alleen steunt op centrale-bankreserves, maar ook op de omvang en liquiditeit van de Amerikaanse financiële markten. 32

Waarom 2 april 2025 zo belangrijk was

De wereldwijde tariefaankondiging van de regering-Trump op 2 april 2025 zorgde voor een ongewoon marktbeeld. Buitenlandse beleggers verkochten Amerikaanse staatsobligaties en andere activa in dollars, terwijl ook de dollar zelf verzwakte. Onderzoekers van Stanford stelden dat deze combinatie erop kon wijzen dat beleggers vraagtekens zetten bij de toekomstige rol van de dollar als reservemunt. 20

Die interpretatie staat niet vast. Het Brookings Institution kwam met een conventionelere verklaring: markten stelden hun verwachtingen voor de Amerikaanse groei fors naar beneden bij. Ook veranderden de vooruitzichten voor de rente, waardoor de dollar tegenover handelspartners onder druk kwam te staan. Eén marktgebeurtenis kan geen structurele breuk bewijzen. 21

Toch was de beweging betekenisvol. De dollar profiteert traditioneel juist van perioden van wereldwijde stress. Als beleggers tijdens een schok die samenhangt met Amerikaans beleid zowel Amerikaanse staatsobligaties als de munt verkopen, kan de aanname verzwakken dat dollaractiva automatisch als veilige haven functioneren.

Eichengreens waarschuwing: vertrouwen kan sneller bewegen dan alternatieven

Overgangen tussen reservemunten verlopen doorgaans langzaam. Netwerkeffecten, bestaande betaalsystemen, diepe markten voor Amerikaanse staatsobligaties en het gemak van één breed geaccepteerde munt houden de gevestigde speler sterk.

Eichengreens zorg draait om de omgekeerde dynamiek: diezelfde netwerkeffecten kunnen een vertrouwensschok versterken. Als voldoende reservebeheerders tegelijk besluiten dat het Amerikaanse beleid onvoorspelbaarder is geworden, kunnen zij dollaractiva verkopen voordat een andere munt klaarstaat om die rol over te nemen. Hij beschreef het risico als het verlies van vertrouwen in de dollar voordat alternatieven voldoende schaal hebben bereikt. 22

Dat is een risicoscenario, geen voorspelling dat de dollar binnenkort ophoudt de belangrijkste reservemunt te zijn. Een geleidelijke daling van het reserveaandeel en een abrupte vertrouwensbreuk zijn twee verschillende gebeurtenissen. De beschikbare gegevens onderbouwen vooral het eerste, en veel minder duidelijk het tweede.

De claim over de GOS-landen is geen bewijs voor een wereldwijde uittocht uit de dollar

In berichten wordt regelmatig een percentage van meer dan 85% genoemd voor het aandeel van nationale valuta in handelsafwikkelingen tussen landen van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS). Dat cijfer is afkomstig uit verklaringen van Russische functionarissen en is ook door Interfax gemeld. 911

De claim moet om drie redenen voorzichtig worden geïnterpreteerd:

• Het gaat om gerapporteerde afwikkelingsaandelen. Dat betekent niet noodzakelijk dat de dollar in elke fase van een transactie ontbreekt of volledig is verdwenen.
• Het is geen onafhankelijk gecontroleerde dataset voor het hele samenwerkingsverband.
• Beschrijvingen van het GOS-lidmaatschap lopen uiteen. De aangeleverde lidmaatschapsbron noemt negen lidstaten en Turkmenistan als geassocieerd land. De vaak herhaalde lijst van elf landen bevat ook Oekraïne, waarvan de status en deelname omstreden zijn. 3

De verdedigbare conclusie is dat een deel van de regionale handel is verschoven naar de roebel en andere nationale valuta’s, mede om de blootstelling aan westerse financiële kanalen te beperken. Dat is relevant voor regionale betalingen, maar bewijst niet dat de dollar uit de wereldhandel is verdrongen.

Meer goud kopen: bescherming tegen concentratie, geen compleet alternatief

Aankopen van goud door centrale banken passen bij een strategie om zich te beschermen tegen sanctierisico’s, inflatie, geopolitieke spanningen en een te grote concentratie in dollaractiva. Goud kan een reserveportefeuille spreiden zonder afhankelijk te zijn van staatsobligaties van een ander land.

Maar goud vervult niet automatisch de functies die een munt centraal maken in de internationale handel. Het is geen breed gebruikte factureringsmunt en vormt geen vervanging voor het bankwezen, de betalingsinfrastructuur en de markt voor Amerikaanse staatsobligaties die rond de dollar zijn opgebouwd. De specifieke bewering dat centrale banken jaarlijks meer dan 1.000 ton goud kopen, kon op basis van de beschikbare bronnen niet onafhankelijk worden geverifieerd en wordt daarom hier niet als vaststaand cijfer gebruikt.

Wat de yeninterventie en het terugkopen van staatsobligaties signaleren

In augustus 2026 verkocht de Federal Reserve Bank of New York volgens berichtgeving euro’s om namens de Amerikaanse Schatkist yen te kopen. Dat wijkt af van eerdere interventies, waarbij doorgaans dollars werden verkocht. Reuters bevestigde de gemelde transactie, maar meldde dat het bedrag niet bekend was gemaakt. 3940

Valutastrategen zagen de keuze als een poging om geen extra neerwaartse druk op de dollar te zetten en het aanbod van Amerikaanse staatsobligaties op de markt niet verder te vergroten. 3942 Daardoor kreeg de interventie ook symbolische betekenis: ze suggereert dat Amerikaanse beleidsmakers gevoelig waren voor de gevolgen van het verkopen van dollaractiva. Ze bewijst niet dat de Verenigde Staten geen dollarreserves meer hebben of dat de dollar niet langer de belangrijkste interventiemunt is.

De Amerikaanse Schatkist kondigde daarnaast aan dat zij de maximale omvang van bepaalde liquiditeitssteunende terugkoopoperaties voor langer lopende nominale obligaties minstens zou verdubbelen: van 2 miljard naar ten minste 4 miljard dollar per operatie, vanaf 9 september 2026. 33

Het officiële doel was de liquiditeit in langer lopende Amerikaanse staatsobligaties te ondersteunen. Beleggers vreesden echter dat pogingen om de langetermijnrente en financieringskosten te beperken een deel van de aanpassing bij de dollar zouden leggen. Reuters meldde dat de dollar naar het laagste niveau in drie maanden daalde toen die zorgen zich verspreidden. 3537

Deze terugkoopoperaties zijn op zichzelf geen bewijs voor een crisis rond de reservemunt. Ze wijzen eerder op druk in het lange uiteinde van de obligatiemarkt — en op de snelheid waarmee marktpartijen beslissingen over schuldbeheer kunnen interpreteren als signalen over het valutabeleid.

De conclusie

De beschikbare aanwijzingen leiden tot drie conclusies:

1. De relatieve dominantie van de dollar is geleidelijk afgenomen. Het aandeel in de reserves ligt lager dan rond 2000 en centrale banken spreiden hun beleggingen over een bredere groep valuta’s. 2250
2. Er is geen enkele vervanger opgestaan. De euro staat nog altijd ver op de tweede plaats en het aandeel van de renminbi in de officiële reserves blijft klein. 50
3. Het grootste gevaar is een plotselinge vertrouwensbreuk. Handelsspanningen, zorgen over Amerikaanse instellingen en druk op de markt voor staatsobligaties kunnen beleggers ertoe brengen dollaractiva sneller te herwaarderen dan alternatieven de rol van de dollar kunnen overnemen. 172022

De meest nauwkeurige omschrijving is dus noch dat de dollar ‘klaar’ is, noch dat er niets is veranderd. De Amerikaanse munt blijft de belangrijkste reservemunt ter wereld, maar de voorsprong is kleiner geworden. Diversificatie verspreidt zich over meer alternatieven en het vertrouwen kan kwetsbaarder zijn dan de reservecijfers alleen doen vermoeden.