Vortexa waarschuwt: de oliemarkt onderschat mogelijk een naderend aanbodtekort

Vortexa baseerde zijn waarschuwing van 18 augustus niet alleen op geopolitieke spanningen, maar vooral op signalen uit de fysieke oliemarkt. De zee-export van meerdere grote leveranciers viel tegelijk terug, terwijl olie op tankers en in opslagtanks snel werd aangesproken. Daardoor kan de markt sneller krap worden dan een prijs van ongeveer 90 dollar per vat lijkt te verdisconteren.

De International Energy Agency (IEA), een intergouvernementele organisatie die de energiemarkten analyseert, gaf daar een onafhankelijke reden bij om het risico serieus te nemen. De organisatie verwacht voor het derde kwartaal van 2026 een wereldwijd tekort van 1,8 miljoen vaten per dag. Voor heel 2026 voorziet de IEA bovendien een daling van de gemiddelde wereldwijde olieaanvoer met 4,3 miljoen vaten per dag.

De aanwijzingen achter de waarschuwing

Vier grote exporteurs verloren samen ongeveer 5 miljoen vaten per dag

Het duidelijkste signaal was de gelijktijdige daling van de verscheepte ruwe olie uit Iran, Rusland, Saudi-Arabië en de Verenigde Staten. Aan Vortexa gerelateerde marktanalyses schatten de gezamenlijke stroom op ongeveer 12 miljoen vaten per dag: een historisch laag niveau en circa 5 miljoen vaten per dag minder dan een maand eerder.

De oorzaken verschilden per land:

• Iraanse exporten werden geraakt door beperkingen en een moeizamere toegang tot gebruikelijke vaarroutes.
• Saudi-Arabische stromen liepen risico door spanningen in de Golfregio en de Rode Zee.
• Oekraïense droneaanvallen verstoorden Russische exportinfrastructuur aan de Zwarte Zee.
• De Verenigde Staten leverden niet langer dezelfde compenserende hoeveelheid olie als eerder, onder meer doordat het tempo van vrijgave uit strategische reserves afnam.

Dat de dalingen zich in verschillende regio’s tegelijk voordeden, maakt het risico groter. Een tekort bij één exporteur kan vaak elders worden opgevangen. Als meerdere grote leveranciers tegelijkertijd minder leveren, zijn er op korte termijn minder alternatieven.

Voorraden ruwe olie liepen ongewoon snel terug

Volgens de in de berichtgeving aangehaalde Vortexa-gegevens daalde de hoeveelheid ruwe olie die zich “op het water” bevindt — olie aan boord van tankers tussen export en levering — in vier weken met ongeveer 175 miljoen vaten. Dat komt neer op een gemiddelde onttrekking van circa 6,25 miljoen vaten per dag. De voorraden in opslagtanks op land met een drijvend dak namen in dezelfde periode met ongeveer 81 miljoen vaten af.

Andere berichtgeving sprak over een daling van ongeveer 200 miljoen vaten, oftewel 7,1 miljoen vaten per dag over vier weken. Dat verschil lijkt samen te hangen met een ander meetvenster of een andere verwerking van de gegevens. De meest consistent gedocumenteerde Vortexa-cijfers in het beschikbare materiaal zijn 175 miljoen vaten op zee en 81 miljoen vaten op land. Het exacte tempo van de voorraadonttrekking staat daarom niet volledig vast.

De bredere boodschap blijft echter overeind: zichtbare olievoorraden worden snel aangesproken. Een dalende voorraad bewijst op zichzelf niet dat er een langdurig tekort op komst is — ook de vraag, raffinageactiviteit en de locatie van de olie zijn van belang. Wel wordt de buffer kleiner als de verstoringen aanhouden.

Waarom het herstel halverwege juli een ‘valse dageraad’ bleek

Het tankertransport door de Straat van Hormuz verbeterde halverwege juli kortstondig. Dat wekte de indruk dat de aanvoer zich misschien zou normaliseren. Die verbetering hield geen stand. De IEA meldde later dat een akkoord over de heropening van Hormuz en onbelemmerde doorvaart door de Straat van Bab el-Mandeb uitbleef. Nieuwe gevechten en verstoringen op zee ondermijnden pogingen om productie en transport te herstellen.

Dat onderscheid was cruciaal voor Vortexa. Een tijdelijke opleving van het tankertransport kan de acute druk verlichten, maar herstelt niet automatisch de onderliggende oliestroom. Zolang rederijen de route mijden of producenten ladingen niet betrouwbaar kunnen laden en vervoeren, blijft de markt op voorraden teren.

Argus schatte dat de door Vortexa gevolgde tankerstromen door Hormuz tussen 14 en 21 augustus ongeveer 941.400 vaten per dag bedroegen, voornamelijk Iraakse en Saudi-Arabische ladingen. De scheepvaart was dus niet noodzakelijk volledig stilgevallen, maar bleef sterk beperkt ten opzichte van normale regionale stromen.

Iran, Saudi-Arabië en Rusland lieten elk een andere vorm van hetzelfde risico zien

Iran kende volgens de beschikbare marktgegevens de scherpste gemelde terugval in export. De export zou zijn gedaald tot ongeveer 294.000 vaten per dag, tegenover een gemiddelde van bijna 1,7 miljoen vaten per dag in 2025. Die vergelijking moet worden gezien als een aan Vortexa gerelateerde marktschatting, niet als een onafhankelijk bevestigde officiële productiestatistiek.

Bij Saudi-Arabië ging het minder om één bevestigde instorting van de productie dan om de kwetsbaarheid van vaarroutes in de Golf en de Rode Zee. De terugval in Russische exporten hield verband met schade en verstoring van infrastructuur aan de Zwarte Zee. De Verenigde Staten waren eerder juist een belangrijke bron van vervangende vaten geweest.

Samen verminderden deze ontwikkelingen niet alleen het aanbod, maar ook de flexibiliteit van de markt. Dat er nog olie in de grond zit, betekent immers niet dat die olie snel, veilig en tegen normale kosten bij raffinaderijen kan komen.

De cijfers van de IEA versterken het beeld van een krapper wordende markt

De analyse van de IEA laat zien waarom de waarschuwing verder ging dan de visie van één marktbedrijf. De wereldwijde olieaanvoer steeg in juli met 2,4 miljoen vaten per dag tot 101,5 miljoen vaten per dag, maar lag nog altijd 6,3 miljoen vaten per dag onder het niveau van een jaar eerder. De productie in de Golfregio lag volgens de rapportage nog 8,3 miljoen vaten per dag onder het normale niveau.

Vervolgens verlaagde de IEA haar prognose voor 2026. De gemiddelde wereldwijde aanvoer zou dit jaar met 4,3 miljoen vaten per dag kunnen dalen tot ongeveer 102 miljoen vaten per dag. Voor het derde kwartaal voorziet de organisatie een tekort van 1,8 miljoen vaten per dag — meer dan twee keer zoveel als in de eerdere raming.

Dat is geen voorspelling van een permanent tekort onder alle omstandigheden. De IEA verwacht ook dat de wereldwijde olievraag in 2026 met 1,6 miljoen vaten per dag krimpt, doordat hoge prijzen en verstoringen het verbruik drukken. Als die vraaguitval groot of langdurig genoeg wordt, kan zij het tekort beperken.

Waarom de olieprijs toch te laag kan lijken

Brent-olie sloot op 18 augustus op 91,02 dollar per vat. West Texas Intermediate, de Amerikaanse referentieprijs, eindigde op 84,94 dollar. Volgens Reuters lag ruwe olie daarmee ongeveer 50 procent boven het niveau aan het begin van het jaar. Tegelijk was een deel van de aanvankelijke paniekpremie verdwenen: handelaren begonnen de verstoringen meer als een langdurige situatie dan als een nieuwe schok van dag tot dag te beschouwen.

Daarin zit de kern van Vortexa’s waarschuwing. De prijzen waren al hoog, maar de fysieke marktgegevens suggereerden dat het risico van aanhoudende voorraadafbouw mogelijk nog niet volledig was ingeprijsd.

De boodschap was niet simpelweg dat olie onmiddellijk verder zou moeten stijgen. Het punt was dat een markt met snel dalende voorraden op zee en op land, beperkte vaarroutes en een verwacht kwartaaltekort normaal gesproken een grotere en langdurigere risicopremie zou dragen — vooral als de verstoringen aanhouden op een moment waarop vervangende vaten moeilijker te vinden worden.

Wat de gegevens over de schaduwvloot wel en niet aantonen

Windward identificeerde bij de ankerplaats Koh-e-Mubarak nabij Hormuz ongeveer twintig schepen die volgens de organisatie betrokken waren bij het omzeilen van sancties en bij overdrachten van lading tussen schepen. Acht daarvan stonden op een sanctielijst van OFAC, het Amerikaanse Office of Foreign Assets Control.

Dat ondersteunt het beeld dat sommige aan Iran gelinkte olievaten via ondoorzichtige en logistiek complexere kanalen werden vervoerd, in plaats van op de gebruikelijke manier op de open markt te komen. Satellietbeelden van Windward wezen ook op schepen die langere tijd stillagen, mogelijke drijvende opslag en signalen van gemanipuleerde scheepsidentiteiten.

De aanwezigheid van zo’n knooppunt voor de schaduwvloot bewijst echter niet hoeveel olie precies niet beschikbaar is voor kopers. Het is bewijs van beperkte en moeilijk te volgen logistiek, geen volledige meting van het wereldwijde aanbod.

Welke factoren de waarschuwing kunnen afzwakken

Verschillende ontwikkelingen kunnen het aanbodtekort minder ernstig maken dan Vortexa vreest:

• Hogere Amerikaanse olievoorraden kunnen een binnenlandse buffer vormen en de behoefte aan directe import verminderen.
• Dalende voorraden van middeldistillaten, zoals diesel, wijzen op aanhoudende druk in de markt voor geraffineerde producten, maar vertalen zich niet één op één in een wereldwijd tekort aan ruwe olie.
• Een tragere Chinese vraag kan de benodigde hoeveelheid olie verkleinen, vooral als hoge prijzen en de groei van elektrisch rijden de import afremmen.
• Herstelde doorvaart door Hormuz en Bab el-Mandeb zou de bestaande productie beter bereikbaar maken.
• Een hogere productie in Noord- en Zuid-Amerika of andere leveranciers buiten de Golfregio kan een deel van het verlies uit het Midden-Oosten en Rusland opvangen. De IEA rekende op een groei van 1,4 miljoen vaten per dag in de Amerika’s, maar stelde dat dit de verliezen elders slechts gedeeltelijk compenseert.

De duur van de verstoringen is daarom doorslaggevend. Een kortstondige onderbreking kan worden opgevangen met omvaarroutes, vraaguitval en het aanspreken van voorraden. Bij een langdurige verstoring verdwijnen die buffers geleidelijk.

Conclusie

Vortexa’s waarschuwing steunde op drie elkaar versterkende signalen: een daling van ongeveer 5 miljoen vaten per dag in de export van vier grote leveranciers, een snelle afname van de hoeveelheid olie op zee en in opslagtanks, en een onafhankelijke IEA-prognose voor een tekort van 1,8 miljoen vaten per dag in het derde kwartaal.

Alles bij elkaar wees dat op een oliemarkt die sneller krapper wordt dan de headlineprijs laat zien. Dat betekent echter niet automatisch dat een ongecontroleerde prijsexplosie volgt. De doorslaggevende vragen zijn of Hormuz en andere vaarroutes betrouwbaar opengaan, of vervangende aanvoer beschikbaar komt en of hoge prijzen de vraag snel genoeg laten dalen om de verloren vaten te compenseren.