Europa dreigt blijvend afhankelijk te worden van buitenlandse AI zonder grote rekenkrachtbouw

De Transformative AI Strategy for Europe presenteert de Europese AI-achterstand niet alleen als een tekort aan start-ups of durfkapitaal. Volgens de auteurs gaat het om strategische afhankelijkheid. Zonder snelle actie dreigt Europa voor modellen, rekenkracht en toeleveringsketens aangewezen te raken op een kleine groep buitenlandse regeringen en bedrijven — en daarmee vooral regels van anderen te moeten volgen. 36

Waarom de auteurs spreken van blijvende marginalisering

Europa is volgens de strategie structureel onvoldoende voorbereid op de snelle komst van veel krachtigere AI-systemen. Het continent beschikt over ongeveer 5% van de mondiale AI-rekenkracht. De jaarlijkse omzet van Europese ontwikkelaars van AI-modellen ligt naar schatting onder 2% van de gezamenlijke omzet van twee toonaangevende internationale concurrenten. 26

Dat is meer dan een softwareprobleem. Toegang tot AI hangt ook af van chips, datacenters, elektriciteitsaansluitingen, cloudinfrastructuur, geavanceerde modellen en overheden die technische ontwikkelingen kunnen beoordelen en bijbenen. Zodra die afhankelijkheden vastliggen in langlopende infrastructuurprojecten en commerciële contracten, zijn ze volgens de coalitie veel moeilijker terug te draaien. 36

Doel voor 2030: 15% van de mondiale AI-rekenkracht

De strategie adviseert de EU en de lidstaten om in 2030 15% van de wereldwijde AI-rekenkracht op EU-grondgebied te huisvesten. Dat is ongeveer driemaal het huidige Europese aandeel. 12

Voor die doelstelling is volgens de raming circa 45 GW aan extra AI-datacentercapaciteit nodig, naast ongeveer € 1,3 biljoen aan investeringen. Het grootste deel daarvan zou uit privaat kapitaal moeten komen; overheden hoeven de volledige bouw niet zelf te financieren. 1

Daarom is het plan ook een uitvoeringsagenda. Het pleit voor snellere vergunningverlening, voldoende beschikbare stroom, manieren om kapitaal los te maken en een voorspelbare vraag naar rekenkracht. 56

Een alliantie voor de toeleveringsketen

Een kernvoorstel is een alliantie van lidstaten voor veiligheid van de toeleveringsketen, gecoördineerd met de Europese Commissie. Europese landen beschikken volgens de strategie over belangrijke knelpunten in de wereldwijde AI-keten, maar zetten die nog onvoldoende om in gezamenlijke, duurzame onderhandelingsmacht. 18

De alliantie moet zorgen voor betrouwbaardere toegang tot chips, modellen en rekenkracht, met een escalatietraject voor situaties waarin die toegang wordt beperkt. In de voorgestelde planning wijst de Commissie eind 2026 een liaison aan en wordt een inventaris opgesteld. In 2027 volgen een analyse van mogelijke conflicten en eventuele juridische stappen. 17

Voor Nederland is ASML hierbij een relevant voorbeeld. De lithografietechnologie van het bedrijf is cruciaal voor de mondiale halfgeleiderketen. De bredere boodschap van de strategie is niet dat Europa elk onderdeel van de AI-keten zelfstandig kan beheersen, maar dat het de strategische middelen die het wél heeft moet coördineren in plaats van versnipperd te onderhandelen. 18

Meer dan 40 aanbevelingen, niet alleen datacenters

Het pakket omvat meer dan 40 aanbevelingen. Het doel is niet uitsluitend capaciteit bouwen, maar ook zorgen dat Europese onderzoekers, bedrijven en publieke instellingen geavanceerde AI betrouwbaar en verantwoord kunnen inzetten. 5

Belangrijke onderdelen zijn:

• betere toegang tot grensverleggende modellen en rekenkracht voor Europese gebruikers;
• versnelling van infrastructuur, energievoorziening en kapitaalmobilisatie;
• meer AI-expertise en technische slagkracht binnen publieke instellingen;
• voorbereiding op door AI versterkte crises, waaronder cyberrisico's; en
• behoud van democratische verantwoordingsplicht naarmate AI-systemen krachtiger worden en breder worden toegepast. 51418

Rekenkracht alleen levert geen invloed op. Daarvoor zijn ook kundige afnemers, gespecialiseerde werknemers, publieke organisaties die de technologie kunnen beoordelen en regels nodig die in de praktijk uitvoerbaar zijn.

Draghi: groei mogelijk zonder nieuwe afhankelijkheid

Mario Draghi betoogt in het verlengde hiervan dat Europa niet hoeft te kiezen tussen productiviteitsgroei door AI en technologische soevereiniteit. Zijn route is om betekenisvolle zeggenschap over Europese data en infrastructuur te behouden, terwijl de koopkracht van grote bedrijven wordt gebruikt om Europees gecontroleerde datacenters te financieren. 2224

Het voorgestelde commerciële model draait om gebundelde meerjarige vraag. Bedrijven waaronder ASML, Capgemini en Amadeus hebben toegezegd Mistrals European Compute Units af te nemen. Die regeling is bedoeld om tegen 2030 1 GW capaciteit te ondersteunen. 1922

Zulke vooruitlopende afnameverplichtingen kunnen kostbare infrastructuur financierbaar maken voordat die is gebouwd. Industriële klanten leggen toekomstig gebruik van rekenkracht vast; die gegarandeerde vraag kan vervolgens de basis vormen voor nieuwe capaciteit. 1930

Draghi's argument is nadrukkelijk niet bedoeld om buitenlandse platformconcentratie te vervangen door één afgeschermde Europese AI-kampioen. Een stelsel met meerdere aanbieders en concurrerende consortia kan de keuze vergroten en Europese klanten meer grip geven op de locatie van hun data en rekenworkloads. 19

Waarom de tijd dringt

De urgentie komt voort uit de lange doorlooptijd van de benodigde stappen. Datacenters vereisen financiering, apparatuur, locaties en elektriciteit. Ook afspraken over toeleveringsketens en langlopende contracten met ondernemingen kosten tijd. Tegelijk bouwen andere grootmachten capaciteit op en beïnvloeden zij de voorwaarden waaronder toegang tot AI mogelijk is, aldus de strategie. 36

De kernboodschap is daarom praktisch: Europa's AI-toekomst wordt niet alleen bepaald door regelgeving of onderzoekskwaliteit. Fysieke infrastructuur, commerciële vraag en gecoördineerde strategische keuzes moeten nu worden georganiseerd, vóór afhankelijkheid de standaard wordt. 11718