Een studie in Scientific Reports stelt dat de hemel in Vincent van Goghs De sterrennacht lijkt op de hemel boven Saint-Rémy-de-Provence vlak voor zonsopkomst rond 22 juli 1889. De onderzoekers wijzen op de combinatie van een afnemende maansikkel, Venus en de sterrenhoop de Hyaden. Dat biedt een mogelijke echte hemel als referentie voor het schilderij, maar bewijst niet wanneer Van Gogh het doek heeft geschilderd.
3
30
Waarom de onderzoekers op juli uitkomen
De voorgestelde overeenkomst berust op drie kenmerken in het schilderij: een maansikkel, een heldere planeet en een groep sterren. Volgens de studie stonden de afnemende maansikkel, Venus en de Hyaden in het sterrenbeeld Stier rond 22 juli 1889 vóór zonsopkomst dicht bij elkaar boven Saint-Rémy.
2
3
30
De onderzoekers zien in het centrale sterrenpatroon de V-vormige Hyaden, en niet het sterrenbeeld Ram, zoals eerdere interpretaties suggereerden. Om die lezing te toetsen, gebruikten ze Procrustes-analyse: een methode die de vorm van twee groepen punten vergelijkt nadat ze op elkaar zijn uitgelijnd. Zo onderzochten ze de gelijkenis tussen de geschilderde sterren en de sterrenhoop.
10
32
De bekende junidatering ter discussie
De gebruikelijke datering in juni hangt samen met een brief die Van Gogh rond 18 juni aan zijn broer Theo schreef. Maar de maanstand rond die tijd zou slecht passen bij de smalle sikkel op het schilderij. De stand van de hemel in juli sluit volgens de onderzoekers beter aan bij die maansikkel én bij het voorgestelde sterrenpatroon.
20
30
Het onderzoeksteam combineerde astronomische analyses met historische weergegevens en brieven van Van Gogh. Hoofdauteur Elijah Jeong-hyun Kim wordt in berichtgeving omschreven als directeur van SLLAB en promovendus aan de School of Space Research van Kyung Hee University.
3
6
11
Een mogelijke hemel, geen vastgestelde schilderdatum
De voorgestelde datum slaat op de hemel die Van Gogh mogelijk afbeeldde of als inspiratie gebruikte. Daaruit volgt niet dat hij De sterrennacht op 22 juli schilderde. Een overeenkomst tussen hemelverschijnselen kan een interpretatie ondersteunen, maar vertelt op zichzelf niet wanneer het doek is gemaakt — of Van Gogh waarnemingen van verschillende momenten combineerde.
Ook de kunsthistorische datering is daarmee niet definitief herzien. Natuurkundige Jose Luis Aragon, die niet aan de studie meewerkte, noemde de julidatum een interessante hypothese, geen uitgemaakte zaak.
29
De voorzichtige conclusie: de hemel van 22 juli is een plausibele astronomische match, en de identificatie van de Hyaden biedt een nieuwe manier om de sterren in het schilderij te bekijken. Of dit ook de gangbare datering van De sterrennacht verandert, blijft open.