Oceaanrecords van 2026 tonen hoe klimaatverandering en El Niño elkaar versterken

De temperatuurrecords van de oceanen in 2026 wijzen op een samengestelde klimaatgebeurtenis. Door menselijke uitstoot van broeikasgassen ligt de langdurige warmtegrens van de oceaan steeds hoger. Tegelijkertijd verplaatst een krachtige El Niño een deel van de opgeslagen warmte naar het oceaanoppervlak en de atmosfeer.

El Niño is daarmee de kortstondige versneller; de door broeikasgassen veroorzaakte opwarming is het steeds warmere spoor waarop die natuurlijke klimaatvariatie plaatsvindt. 11721

Wat de oceaanrecords van 2026 precies laten zien

Voor de oceanen buiten de poolgebieden — tussen 60° zuiderbreedte en 60° noorderbreedte — werd een dagelijks wereldgemiddelde van ongeveer 21,1 °C gemeld. Dat was een record voor die tijd van het jaar. Een dagelijks record en een maandrecord zijn echter niet hetzelfde.

De officiële maandcijfers geven een beter beeld van hoe lang de warmte aanhield:

• Juni 2026: 20,92 ± 0,10 °C, de warmste junimaand ooit gemeten en warmer dan het vorige junirecord uit 2024. 3
• Juli 2026: 21,00 ± 0,11 °C, de warmste julimaand in de meetreeks. Daarmee werd juli 2023, met 20,92 ± 0,06 °C, overtroffen. 5
• Een andere analyse op basis van gegevens van de Europese klimaatsdienst Copernicus kwam voor juli uit op 20,96 °C, tegenover 20,89 °C in juli 2023. Het kleine verschil hangt samen met de gebruikte dataset en meetmethode, niet met een andere conclusie: juli was uitzonderlijk warm en vestigde een maandrecord. 26

Dat onderscheid is belangrijk. Een enkele dagelijkse piek trekt veel aandacht, maar een maandgemiddelde laat zien dat de warmte zich over een veel langere periode en een veel groter oceaangebied uitstrekte.

Klimaatverandering verhoogt de basis, El Niño verplaatst de warmte

El Niño is een natuurlijk terugkerend klimaatpatroon waarbij het oppervlaktewater in de tropische Grote Oceaan ongewoon warm wordt. De verandering beïnvloedt ook de atmosferische circulatie en kan daardoor neerslag- en temperatuurpatronen tot ver buiten de Stille Oceaan wijzigen.

Klimaatverandering door menselijke activiteiten werkt anders. De uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt een aanhoudende verstoring van de energiebalans van de aarde. De oceaan heeft meer dan 90 procent van de extra warmte opgenomen die door deze opwarming wordt vastgehouden. 1

Daardoor is niet alleen het water in het Niño-gebied warmer geworden, maar ligt de achtergrondtemperatuur van de wereldwijde oceaan hoger. Wanneer El Niño zich boven op die warmere basis ontwikkelt, komt zijn warme afwijking terecht in een oceaan die al uitzonderlijk veel energie bevat. Dat helpt verklaren waarom de records van 2026 niet beperkt blijven tot één deel van de tropische Grote Oceaan.

Warmer zeewater leidt bovendien tot meer verdamping en meer vocht in de atmosfeer. Daarmee neemt het potentieel toe voor hittestress, zeer zware regenval en andere weersextremen. 117

Waarom wordt gesproken over een historisch krachtige El Niño?

De omschrijving ‘de sterkste in 150 jaar’ is voorlopig een verwachting, geen afgeronde waarneming. Voorspellers verwachten dat de temperatuur van het oppervlaktewater in de tropische Grote Oceaan later in 2026 meer dan 3 °C boven normaal kan uitkomen. Dat ligt ruim boven de stijging van ongeveer 1 tot 2 °C die bij een typische El Niño wordt gezien en zou volgens sommige prognoses buiten het bereik van de moderne waarnemingen vallen. 323335

Het Britse Met Office noemt de zich ontwikkelende gebeurtenis waarschijnlijk de krachtigste in het levende geheugen en vermoedelijk de grootste sinds de negentiende eeuw. In berichtgeving over prognoses van de Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) werd bovendien een kans van ongeveer vier op vijf genoemd op een ‘zeer sterke’ El Niño tegen het einde van 2026. 183233

De zekerheid van zulke voorspellingen kan veranderen naarmate de omstandigheden in de Grote Oceaan zich ontwikkelen. Daarom moet ‘historisch’ voorlopig worden gelezen als een beoordeling van de verwachting. Pas wanneer het verschijnsel zijn hoogtepunt heeft bereikt, kan het met eerdere El Niño-gebeurtenissen worden vergeleken op basis van consistente metingen.

Welke gevolgen kan de combinatie hebben voor het weer?

El Niño verandert de atmosferische circulatie. De gevolgen verschillen daarom sterk per regio: hetzelfde verschijnsel kan op de ene plek de kans op droogte verhogen en elders juist voor meer regen en stormen zorgen. Een warmere oceaan levert extra energie en vocht aan die circulatie, waardoor de gevolgen mogelijk intenser worden.

Tot de verwachte of gemelde risico’s behoren:

• intensere hitte en hogere luchtvochtigheid, waaronder warmere nachten in de buurt van warme kusten;
• zwaardere regenval en een groter overstromingsrisico in gebieden waar El Niño doorgaans natter weer brengt;
• droogte en toenemende watertekorten in regio’s die naar drogere omstandigheden verschuiven;
• omstandigheden die in delen van de Grote Oceaan krachtigere tropische cyclonen kunnen ondersteunen; en
• tijdelijke veranderingen in de kustzeespiegel langs delen van de oostelijke Stille Oceaan, doordat warm water uitzet en wind en zeestromen veranderen. 4102527

Daarom volgen eilandstaten en kustgemeenschappen in de Grote Oceaan de ontwikkeling nauwlettend. Toch bewijzen deze mechanismen niet dat een afzonderlijke orkaan, overstroming, droogte of schadegeval — bijvoorbeeld in Hawaï, Panama, Puerto Rico of de Amerikaanse Maagdeneilanden — uitsluitend door El Niño of klimaatverandering is veroorzaakt. Voor een dergelijke conclusie is een afzonderlijke attributieanalyse nodig, waarbij het specifieke evenement wordt vergeleken met natuurlijke variatie en de warmere klimaatbasis.

Waarom kunnen hitterecords tot in 2027 aanhouden?

De atmosfeer reageert niet onmiddellijk op veranderingen in de warmte van de oceaan. De mondiale temperatuur kan maanden nadat El Niño sterker is geworden zijn hoogtepunt bereiken, omdat warmte en vocht met vertraging door het gekoppelde oceaan-atmosfeersysteem bewegen. Een sterke El Niño kan daardoor de wereldwijde luchttemperatuur verder verhogen nadat de eerste oceaanrecords al zijn gevestigd. 14

De huidige voorspellingen verschillen over de vraag of 2026 het record van 2024 als warmste kalenderjaar zal verbreken. Een schatting geeft daarvoor een kans van ongeveer 35 procent, terwijl andere analyses verwachten dat 2026 op zijn minst dicht bij het record kan komen. 344146

De verwachting voor de langere termijn is eenduidiger. Het Britse Met Office noemt het ‘zeer waarschijnlijk’ dat 2027 het mondiale temperatuurrecord van 2024 zal overtreffen. Ook dat blijft een waarschijnlijkheidsverwachting, geen zekerheid. 3233

De bredere les is niet dat een natuurlijke klimaatcyclus klimaatverandering heeft vervangen. Het laat juist zien dat natuurlijke variatie tijdelijk een krachtige warmtepuls kan toevoegen aan een wereld waarvan de basis al door menselijke uitstoot is verhoogd. Zolang de oceaan energie blijft opslaan, beginnen toekomstige El Niño-gebeurtenissen vanaf een warmer uitgangspunt — ook als de onderliggende cyclus zelf natuurlijk blijft.

De kern

De oceaanrecords van 2026 laten geen keuze zien tussen twee verklaringen, maar een wisselwerking. Menselijke opwarming zorgt voor de langdurige ophoping van warmte. El Niño helpt die warmte aan het oppervlak te brengen en opnieuw te verdelen, waardoor de temperatuur van het zeewater en de wereldwijde atmosfeer op korte termijn sterker stijgt.

Daarom zijn een dagelijks gemiddelde van ongeveer 21,1 °C, de maandrecords van 20,92 °C in juni en 21,00 °C in juli, en de prognoses voor een historisch krachtige El Niño meer dan losse cijfers. Ze wijzen op een groter risico op opeenvolgende hittegolven, extreme regenval, droogte en gevolgen voor kustgebieden — en op een aanzienlijke kans dat het volgende grote mondiale temperatuurrecord in 2027 wordt gevestigd. 351732