Verdwijnend zee-ijs maakt van Oost-Groenland een nieuw zomerbuffet voor walvissen

Van ijszee naar voedselgebied

Oost-Groenland ondergaat een ingrijpende ecologische omslag. Nu het zee-ijs afneemt en kustwateren in de zomer beter toegankelijk worden, verschijnen gewone vinvissen, bultruggen en gewone dwergvinvissen regelmatig in een gebied waar ze vroeger nauwelijks werden waargenomen. Onderzoekers beschrijven een nieuw, seizoensgebonden voedselgebied dat zich uitstrekt tot minstens 70° noorderbreedte.

De verandering hangt samen met twee ontwikkelingen: er drijft minder zee-ijs naar de regio en de oceaan wordt warmer. Eerder onderzoek in Zuidoost-Groenland liet zien dat veranderingen in de aanvoer van ijs en in de oceaanomstandigheden al door meerdere niveaus van de voedselketen heenwerkten. De nieuwe walvisstudie verbindt die veranderingen met de komst van grote aantallen noordelijke baleinwalvissen.

Het gaat dus niet alleen om walvissen die nu gemakkelijker kunnen binnenkomen. Kustwateren die eerder door ijs werden afgesloten, functioneren steeds vaker als tijdelijk foerageergebied. Ook de verspreiding van prooidieren zoals lodde en krill maakt de regio aantrekkelijk voor trekkende walvissen.

Van nul waarnemingen naar meer dan 150 bultruggen

Scheepswaarnemingen laten goed zien hoe snel de omslag zichtbaar werd. Voor 2006 werd in het onderzochte gebied geen enkele bultrug geregistreerd. In 2007 waren dat er zeven en in 2024 meer dan 150.

De walvissen zoeken er bovendien samen naar voedsel. Onderzoekers zagen regelmatig gemengde groepen van vinvissen, bultruggen en gewone dwergvinvissen. In augustus 2025 werd bij ongeveer 69° noorderbreedte een groep van maximaal 50 baleinwalvissen gemeld.

Losse waarnemingen bewijzen op zichzelf niet dat iedere walvis nieuw uit een ander gebied komt. Veranderingen in zichtbaarheid, trekbewegingen en de plaatselijke beschikbaarheid van prooi kunnen eveneens een rol spelen. Maar historische scheepsgegevens, tellingen vanuit de lucht, satellietmetingen en kennis van lokale Inuit-jagers wijzen gezamenlijk op een duidelijke verandering in het gebruik van de regio.

Hoeveel walvissen komen er in de zomer?

De beschikbare rapportages spreken over duizenden walvissen die Oost-Groenland in de zomer bezoeken. Een veelgenoemde schatting komt uit op ongeveer 4.000 bultruggen en 6.000 vinvissen.

Voor de gewone dwergvinvis is meer voorzichtigheid nodig. Sommige secundaire berichten noemen 6.000 dieren, terwijl de aangeleverde samenvatting van de studie uitkomt op ongeveer 4.500. Omdat de beschikbare bronfragmenten die verschillen niet oplossen, kan 6.000 niet als een onbetwist resultaat van de primaire studie worden gepresenteerd.

Volgens de studiesamenvatting eten de walvissen samen ongeveer één miljoen ton prooi in een periode van circa vier maanden. Die omvang maakt duidelijk dat het niet alleen om een verandering in de verspreiding van walvissen gaat. Een nieuwe concentratie roofdieren kan ook de beweging en beschikbaarheid van prooidieren in de seizoensgebonden voedselketen beïnvloeden.

Voordeel voor sommige soorten, verlies voor andere

Voor bultruggen en vinvissen kan het nieuwe voedselgebied een belangrijke kans zijn. Beide soorten werden zwaar getroffen door de commerciële walvisvangst. Een groter, productief zomergebied kan populaties helpen die herstellen van die historische exploitatie.

Tegelijkertijd brengt de omslag risico’s mee. Soorten die afhankelijk zijn van zee-ijs — waaronder narwallen, Groenlandse walvissen en ringelrobben — kunnen leefgebied verliezen naarmate het ijs zich verder terugtrekt. Grote groepen walvissen kunnen bovendien de vraag naar gedeelde prooidieren verhogen.

De beschikbare gegevens maken zulke gevolgen aannemelijk als onderdeel van een veranderend voedselweb, maar laten niet zien hoe groot het concurrentie-effect precies is. Ook bewijzen ze geen specifieke populatie-impact voor elk van de ijsafhankelijke soorten.

Meer dan een uitzonderlijk walvisseizoen

De sterkste conclusie is dat Oost-Groenland niet simpelweg een bijzonder goed walvisseizoen beleeft. Verschillende soorten gegevens wijzen op een overgang van een koud, door zee-ijs gedomineerd kustsysteem naar een warmer en in de zomer opener ecosysteem.

Die overgang creëert nieuwe kansen voor mobiele soorten, maar verkleint tegelijk het leefgebied van dieren die afhankelijk zijn van blijvend zee-ijs. De spectaculaire voedselconcentraties van de walvissen zijn daarom zowel een zichtbaar signaal van de veranderende Arctische omstandigheden als een waarschuwing: winst voor de ene groep kan gepaard gaan met verstoring voor de andere.