AI-ontslagen blijken averechts te werken: lagere productiviteit, dalende aandelen en dure herplaatsingen

In de afgelopen twee jaar hebben honderdduizenden werknemers hun baan verloren omdat bedrijven kunstmatige intelligentie (AI) als reden voor de ontslagen gaven. De logica leek helder: automatiseer taken, verminder het personeelsbestand, verhoog de productiviteit en beloon de aandeelhouders.

Maar een groeiend aantal onderzoeken – gebaseerd op enquêtes onder 6.000 directeuren, 39.000 werknemers in 36 landen, beursanalyses en bedrijfsresultaten – vertelt een heel ander verhaal. AI-gedreven ontslagen falen op vrijwel elke maatstaf die ze zouden moeten verbeteren.

AI-ontslagen ondermijnen de productiviteit die ze juist moeten vrijmaken

Nieuw onderzoek dat in augustus 2026 is gepubliceerd, toont aan dat AI-gedreven ontslagen en de daaruit voortvloeiende baanonzekerheid "actief de omstandigheden vernietigen die nodig zijn om AI productiever te maken voor werknemers" . Wanneer werknemers bang zijn voor ontslag, trekken ze zich terug in plaats van AI-tools te omarmen. Dit creëert een self-fulfilling prophecy die de efficiëntiewinst tenietdoet waar managers op hoopten .

Deze terugtrekking is meetbaar en wijdverbreid:

• Meer dan een derde van de Amerikaanse werknemers vindt dat hard werken geen zin heeft, omdat het hen niet beschermt tegen ontslag of AI, volgens een enquête uit juni 2026 onder 1.000 Amerikaanse werknemers .
• Bijna 7 op de 10 Amerikaanse werknemers vrezen dat AI binnen drie jaar tot ontslagen bij hun bedrijf zal leiden .
• Uit een ADP-enquête onder 39.000 werknemers in 36 landen bleek dat slechts 22% ervan overtuigd is dat hun baan veilig is voor verdwijning .
• Op biologisch niveau ontdekte een NIH-studie uit 2026 een significante, door angst gedreven negatieve sentiment – 51% van het AI-gerelateerde sentiment was negatief volgens BERT-analyse – wat duidt op diepe psychologische bezorgdheid over baanverlies .

~90% van de directeuren ziet nog geen productiviteitsverbetering door AI

Het meest uitgebreide onderzoek naar de impact van AI op de werkvloer tot nu toe kwam van het National Bureau of Economic Research (NBER), dat bijna 6.000 directeuren in de VS, het VK, Duitsland en Australië ondervroeg. De conclusie: ~89% van de bedrijven rapporteerde nul meetbare productiviteitsimpact van AI in de afgelopen drie jaar . Dit gold ondanks dat bijna zeven op de tien bedrijven de technologie actief gebruiken .

Een aparte studie van de Federal Reserve Bank of St. Louis analyseerde 490.000 bedrijfsresultaten en bevestigde dat AI nog geen meetbare impuls aan de algemene productiviteit heeft gegeven . Het aandeel van productiviteitscommentaar dat aan AI werd gekoppeld, steeg van bijna nul vóór de lancering van ChatGPT eind 2022 tot ongeveer 15% van de gesprekken medio 2025, maar de werkelijke productiviteitscijfers zijn niet bewogen .

PwC's 29e Global CEO Survey voegde een extra dimensie toe: 56% van de CEO's zegt 'niets' te hebben gehad aan hun AI-investeringen tot nu toe, en slechts 12% meldt dat AI zowel kostenbesparingen als omzetstijgingen heeft opgeleverd .

Beursreacties op AI-gerelateerde ontslag aankondigingen zijn nihil

Als het ontslaan van werknemers voor AI de productiviteit niet verhoogt, beloont het dan tenminste de aandeelhouders? Het bewijs zegt nee.

Onderzoekers die de beursreacties op AI-gerelateerde ontslag aankondigingen bestudeerden, vonden dat het gemiddelde rendement bijna nul was . Dit komt overeen met eerder onderzoek waaruit bleek dat aankondigingen van AI-investeringen de aandelenkoers van een bedrijf niet consistent verhogen .

CNBC volgde 23 S&P 500-bedrijven die ontslagen expliciet aan AI koppelden. In mei 2026 handelde 56% onder hun niveau van vóór de ontslagen, met een gemiddelde daling van 25% . Bedrijven zoals Nike (min 35%), Salesforce (min 32%) en Fiverr (min 54%) zagen hun aandelen dalen na AI-gerelateerde ontslagen .

De Financial Times ontdekte dat bedrijven die AI als factor voor ontslagen noemden, de Nasdaq in de 30 handelsdagen na hun aankondigingen met bijna 10% onderpresteerden . Goldman Sachs-analisten meldden dat beleggers nu bedrijven die ontslagen aankondigen, zelfs als die worden gepresenteerd als strategische AI-heroriëntaties, beginnen te bestraffen .

Omvang ontslagen: ruim 100.000 AI-gerelateerde ontslagen in de eerste helft van 2026 alleen

De omvang van de ontslagen is aanzienlijk. Het ontslagregistratiebureau Challenger, Gray & Christmas schatte dat in 2025 ongeveer 55.000 Amerikaanse banen expliciet aan AI werden gekoppeld . In de eerste helft van 2026 verdubbelde dat aantal bijna: AI werd genoemd als reden voor 101.743 ontslagen in zes maanden . Mei 2026 vestigde het absolute maandrecord, waarbij AI werd genoemd in 40% van de aangekondigde ontslagen .

Uit een analyse van de Financial Times bleek dat Amerikaanse techbedrijven in 2026 alleen al bijna 140.000 banen schrapten .

Het vervangen van ervaren werknemers kost 1,5 tot 2 keer het bespaarde salaris

Organisatieonderzoek toont consequent aan dat de kosten van vervanging – inclusief werving, training, verlies van institutionele kennis en productiviteitsverlies – variëren van 1,5 tot 2 keer het jaarsalaris van de vertrekkende werknemer. Dit cijfer wordt veelvuldig aangehaald in HR- en personeelsliteratuur .

De impact op de overgebleven werknemers is ook ernstig. Vierenzeventig procent van de werknemers die een ontslagronde overleven, meldt een daling van hun eigen productiviteit, terwijl 77% een toename van operationele fouten ziet, een fenomeen dat bekend staat als 'layoff survivor syndrome' .

~29% van de bedrijven die voor AI ontsloeg, opende dezelfde functies opnieuw tegen 20–35% hoger salaris

Veel bedrijven die personeel ontsloegen met een beroep op AI, hebben dezelfde functies moeten herbezetten tegen aanzienlijk hogere salarissen. Het cijfer van 29% en de salaristoeslag van 20-35% verschijnen consistent in berichtgeving over de terugslag van AI-ontslagen . Dit patroon wordt bevestigd door de bredere bevinding dat ontslagen vaak niet de beloofde besparingen opleveren en dat AI-gerelateerde ontslagen slechts ongeveer 4-5% van het totale aantal Amerikaanse ontslagen uitmaken, wat suggereert dat veel bedrijven AI mogelijk gebruiken als dekmantel voor routinematige personeelsverminderingen .

Ford, IBM en Commonwealth Bank of Australia richten zich weer op menselijk kapitaal

Een groeiend aantal vooraanstaande bedrijven heeft publiekelijk een koerswijziging doorgevoerd nadat AI-gerelateerde ontslagen contraproductief bleken. Ford, IBM en de Commonwealth Bank of Australia behoren tot degenen die de beperkingen van AI-gedreven ontslagen hebben erkend en opnieuw investeren in menselijk kapitaal – het herbouwen van teams, het opnieuw aannemen voor strategische functies en het verschuiven naar 'AI-aangevulde' in plaats van 'AI-vervangende' strategieën .

De conclusie

Het bewijs wijst sterk in de richting dat AI-gerelateerde ontslagen falen op hun eigen voorwaarden. Ze verhogen de productiviteit niet, belonen aandeelhouders niet en leiden tot een kostbare cyclus van terugtrekking, herplaatsing en hogere lonen. Een opkomende groep bedrijven keert de koers en investeert opnieuw in mensen, daarbij erkennend dat AI het beste werkt naast ervaren menselijke werknemers, niet in plaats van hen.