JPMorgan kan einde Iran-oorlog niet meer modelleren: waarom de oliemarkt gespannen blijft

JPMorgan laat zijn gebruikelijke basisscenario voor de Iran-oorlog los. Dat is een scherp signaal voor de oliemarkt: niet een voorspelbaar tijdpad voor terugkerende productie, maar een onzekere politieke en militaire afloop stuurt de prijzen. De bank ging er aanvankelijk van uit dat economische druk zou leiden tot een akkoord om de Straat van Hormuz weer te openen. Het conflict hield echter langer aan dan de economische grenzen waarop JPMorgan had gerekend. 2

Wat betekent ‘geen basisscenario’?

Een basisscenario geeft handelaren, bedrijven en centrale banken normaal gesproken een waarschijnlijk middelpunt voor aanbod, vraag en prijzen. JPMorgans grondstoffenteam zegt dat het zo’n centraal pad voor het einde van dit conflict niet meer kan aanwijzen. Dat betekent niet dat alle prijsuitkomsten even waarschijnlijk zijn. Wel zijn de belangrijkste variabelen — veilige scheepvaart, schade aan infrastructuur, activiteiten van gelieerde milities en de timing van een regeling — niet betrouwbaar in één prognose te vangen. 25

Daarom is een politieke belofte dat de oorlog snel voorbij zal zijn op zichzelf geen bruikbare olieprognose. Voor een duurzame prijsdaling is meer nodig: tankers moeten veilig kunnen varen, exportroutes moeten functioneren, productie moet kunnen terugkeren, verzekeraars moeten ladingen willen dekken en aanvallen op energie-infrastructuur en scheepvaart moeten stoppen. Die operationele voorwaarden wegen minstens zo zwaar als een aankondiging van een staakt-het-vuren.

Van olieprijsschok naar logistiek probleem

De vooruitblik van het Internationaal Energieagentschap (IEA) voor september wijst op een langduriger tekort, niet op een korte verstoring. Het IEA verwacht dat de mondiale olieproductie in 2026 gemiddeld 100,7 miljoen vaten per dag bedraagt: 5,7 miljoen vaten per dag minder dan in 2025. Een volledig herstel van de normale olieroutes uit de Golfregio wordt pas in 2027 verwacht. De wereldwijde voorraden daalden in augustus bovendien met 3,1 miljoen vaten per dag, waardoor de buffer tegen nieuwe uitval kleiner wordt. 17

Brent-olie ging eerder in het conflict boven de 100 dollar per vat uit. JPMorgan waarschuwde daarbij voor forse neerwaartse risico’s in de aanvoer wanneer de Golfexporten worden geraakt. 14 Maar de benchmarkprijs vertelt niet het hele verhaal. De beschikbaarheid van fysieke ruwe olie, de routes van tankers, de aanvoer naar raffinaderijen en de dieselvoorziening kunnen per regio sterk uiteenlopen.

Saoedische East-West-pijpleiding is cruciaal

De aanval op de Saoedische East-West-pijpleiding is bijzonder belangrijk, omdat deze leiding een essentiële uitwijkroute was geworden voor olie die niet via de Golf kon worden vervoerd. Als zo’n alternatief wegvalt, kan een probleem met scheepvaart uitgroeien tot een veel bredere beperking van de export.

Volgens berichten staat circa 4 miljoen vaten per dag, ongeveer 4% van het mondiale aanbod, op het spel. De pijpleiding vervoert Saoedische olie naar Yanbu aan de Rode Zee en omzeilt daarmee de Straat van Hormuz. 23 Blijft die capaciteit buiten gebruik, dan heeft de markt minder mogelijkheden om vaten om te leiden wanneer de doorvaart door de Golf beperkt is.

Waarom ook kleinere verstoringen zwaar wegen

De oliemarkt reageert niet alleen op de hoeveelheid productie die uitvalt. Even bepalend is of de juiste soort ruwe olie de juiste raffinaderij bereikt, of geraffineerde brandstoffen hun afzetmarkten halen en of alternatieve routes openblijven.

Het IEA heeft zijn ramingen verlaagd omdat een akkoord over ongehinderde doorvaart door zowel Hormuz als de Straat van Bab el-Mandeb uitbleef. 32 Aanhoudende dreiging rond Bab el-Mandeb kan vaarroutes verlengen en verkeer in de Rode Zee verstoren. Tegelijk kunnen raffinaderijproblemen elders diesel en andere olieproducten schaarser maken, ook als er mondiaal nog ruwe olie beschikbaar is. Vaten olie, schepen, vaarroutes en raffinagecapaciteit zijn immers niet zomaar onderling uitwisselbaar.

Waarom olie ook voor inflatie en rente telt

Olie raakt niet alleen de brandstofprijs aan de pomp. Diesel en andere energieproducten werken door in vrachtvervoer, voedseldistributie, industrie en verwarming. Zo kan een eerste energieschok breder doorwerken in de prijzen, terwijl hogere kosten tegelijk de economie afremmen. Voor centrale banken is dat een lastige combinatie.

In het Verenigd Koninkrijk hield de Bank of England de beleidsrente op 3,75%, terwijl zij het inflatierisico afweegt tegen zwakke groei. In juli stemde het Monetary Policy Committee met 6 tegen 3 voor handhaving; drie leden wilden een verhoging naar 4%. De centrale bank zei meer duidelijkheid nodig te hebben over de gevolgen van de oorlog voor de inflatie. Gouverneur Andrew Bailey benadrukte dat de Bank niet per se op een renteverhoging afstevende. 35

De mogelijke uitkomsten lopen ver uiteen. In april waarschuwde de Bank of England dat een zware en langdurige olieschok de inflatie begin 2027 boven 6% zou kunnen brengen en krachtige renteverhogingen nodig zou kunnen maken. In minder ernstige scenario’s is een renteverhoging mogelijk helemaal niet nodig. 37 Juist die onzekerheid kan verwachte renteverlagingen uitstellen, nog voordat er daadwerkelijk een renteverhoging komt.

Oude olieprognoses zijn geen geruststelling meer

JPMorgan rekende in juli nog op een gemiddelde Brent-prijs van 86 dollar per vat in het derde kwartaal van 2026, 80 dollar in het vierde kwartaal en 78 dollar aan het einde van het jaar. Die prognose ging uit van een markt die weer in evenwicht zou komen door zwakkere vraag, kleinere voorraaddalingen en beperkte blijvende schade aan de olieproductie in de Golf. 7

Dat de bank later zegt het eindspel niet meer te kunnen modelleren, bewijst niet dat die prijsdoelen onmogelijk zijn. Wel laat het zien hoe kwetsbaar een puntprognose is wanneer de aannames worden ingehaald door gebeurtenissen die niet als gewone marktinput te behandelen zijn: een zeestraat die beperkt toegankelijk blijft, een grote omleidingspijpleiding die uitvalt of een nieuwe aanval die de veiligheidssituatie verandert.

Wanneer neemt het olierisico echt af?

Een lagere olieprijs na diplomatiek nieuws betekent niet automatisch dat de fysieke markt weer normaal werkt. Een overtuigender ontspanning zou uit meerdere ontwikkelingen tegelijk bestaan:

• aanhoudend veilige en verzekerbare scheepvaart op de belangrijkste regionale routes;
• herstel van de exportinfrastructuur, waaronder alternatieve Saoedische routes;
• een herstel van productie en export uit de Golfregio;
• groeiende commerciële voorraden; en
• een langdurige afname van aanvallen die scheepvaart of energievoorzieningen bedreigen.

De kern van JPMorgans waarschuwing is niet dat olie per definitie duurder moet worden. De bank heeft ook scenario’s beschreven waarin een langdurig conflict tot lagere gemiddelde prijzen leidt dan nu, terwijl een herstel na het conflict de prijs nog verder zou kunnen drukken. 6 Maar de weg naar beide uitkomsten is onduidelijk. Zolang fysieke oliestromen en de veiligheid rond de routes niet stabiliseren, blijft waarschijnlijk een geopolitieke premie in de energiemarkt zitten — en moeten centrale banken inflatierisico’s beheersen zonder betrouwbare einddatum voor de schok. 217