Waarschuwing van Barclays: extreem sterke El Niño kan voedsel, energie en metalen raken

De waarschuwing die wordt toegeschreven aan Barclays-analist Craig Rye gaat verder dan een gebruikelijke vooruitblik op landbouwgrondstoffen. Het scenario beschrijft een mogelijke samengestelde schok: een uitzonderlijk sterke El Niño kan gewassen in Zuidoost-Azië beschadigen, energie- en industriële aanvoer beperken en zo de inflatie aanjagen.

Daarbij is een belangrijke kanttekening nodig. De genoemde piek van 3,2 °C en de bijbehorende prijsbandbreedtes zijn scenario-inschattingen. Publieke informatie van NOAA bevestigt dat El Niño sterker wordt en noemt een kans van meer dan 90% op een zeer sterk evenement tijdens de herfst en winter van 2026–2027 op het noordelijk halfrond. Die informatie bevestigt echter niet elk afzonderlijk koersdoel van Barclays en garandeert evenmin dat er een recordevenement komt. 171823

Wat het Barclays-scenario inhoudt

Volgens openbare berichtgeving over Barclays-onderzoek zou de El Niño-index tussen eind 2026 en begin 2027 kunnen pieken rond 3,2 °C. Als dat gebeurt, zou het evenement ongeveer 15% sterker zijn dan dat van 2015–2016. Dit cijfer komt uit secundaire beschrijvingen van de visie van Barclays en niet uit een publiek beschikbare Barclays-notitie. Het moet daarom worden gezien als een gemeld stressscenario, niet als een onafhankelijk bevestigde voorspelling. 1115

De vooruitzichten van NOAA ondersteunen wel het bredere klimaatrisico. In de augustuspublicatie staat dat El Niño sterker wordt, met meer dan 90% kans op een zeer sterk evenement in de herfst en winter van 2026–2027. Voor de periode oktober–december 2026 noemt NOAA bovendien een kans van 69% op een evenement dat de sterktedrempel voor historische gebeurtenissen sinds 1950 overschrijdt. 171823

Welke grondstoffen lopen het meeste risico?

In het gemelde Barclays-scenario over 18 maanden zijn tropische landbouwgrondstoffen het eerste en meest directe risicogebied:

• Palmolie, kokosolie en natuurrubber: mogelijke stijging van 30–40%
• Robustakoffie: mogelijke stijging van 20–30%
• Rijst: mogelijke stijging van 10–20%

Dit zijn geen marktconsensusverwachtingen. Het gaat om scenario­bandbreedtes die samenhangen met droogte, hitte en verstoringen in de aanvoerketen. Een afzonderlijke schatting uit de Indonesische sector stelt dat zware El Niño-omstandigheden de palmolieproductie van het land in 2027 met maximaal 3 miljoen ton kunnen verlagen. Dat geeft het bredere marktscenario een concreet aanbodrisico. 3

De gevolgen hoeven bovendien niet meteen zichtbaar te worden. Bij meerjarige gewassen zoals oliepalm en rubber kan droogteschade met vertraging optreden. De grootste productiedaling kan daardoor pas na de eerste weersschok duidelijk worden. Marktpartijen in Zuidoost-Azië waarschuwen op vergelijkbare wijze dat sterkere El Niño-omstandigheden vanaf 2027 een groter risico voor het palmolieaanbod kunnen vormen. 6

Hoe droogte kan doorwerken naar energie en industrie

De mogelijke schok blijft niet beperkt tot landbouw. Droogte kan de productie van waterkracht verminderen, waardoor de vraag naar elektriciteit uit fossiele brandstoffen toeneemt en stroomkosten kunnen oplopen. Watertekorten kunnen daarnaast de mijnbouw en andere energie-intensieve industriële processen beperken.

Daarom strekt het gemelde Barclays-scenario zich ook uit tot industriële grondstoffen. Voor koper en aluminium wordt een mogelijke stijging tot 20% genoemd en voor thermische steenkool 20–40%. Deze cijfers moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd: het openbare bewijs ondersteunt het onderliggende doorgeefmechanisme, maar niet de conclusie dat elk prijsdoel een breed gedragen marktverwachting is. 11

Het risico is vooral relevant op plaatsen waar mijnen, smelterijen, elektriciteitscentrales en landbouwverwerkers afhankelijk zijn van dezelfde beperkte hoeveelheden water en stroom. Een weersschok kan daardoor zowel de fysieke productie als de kosten van productie en transport verhogen.

Waarom biobrandstoffen en handelsbeleid de schok kunnen versterken

Twee extra factoren kunnen een tekort aan landbouwproducten ingrijpender maken.

Ten eerste kan een grotere vraag naar biobrandstoffen, mede door conflicten en zorgen over energiezekerheid, de concurrentie tussen voedsel en brandstof om plantaardige oliën vergroten. Palmolie en andere eetbare oliën zouden dan tegelijk met een lager aanbod en een sterkere vraag buiten de voedingssector te maken krijgen. Recente marktberichtgeving koppelt de stijgende vraag naar biobrandstoffen en de productierisico’s van El Niño al aan hogere palmolieprijzen. 5

Ten tweede kunnen regeringen die met tekorten op de binnenlandse markt kampen de rijstexport beperken. Zo’n reactie kan een lokaal oogstprobleem veranderen in een internationaal vraagstuk rond voedselzekerheid. Allianz noemt lage voorraden en mogelijke exportbeperkingen belangrijke versterkers van de volatiliteit in rijst en palmolie. 8

Wat merken huishoudens en bedrijven hiervan?

Voor huishoudens zouden de meest zichtbare gevolgen waarschijnlijk via voeding en energie komen. Duurdere eetbare oliën, rijst en koffie kunnen de boodschappen duurder maken. Hogere elektriciteits-, transport- en industriële kosten kunnen vervolgens doorwerken in de prijzen van andere producten.

De impact zou niet overal gelijk zijn. Opkomende economieën die sterk afhankelijk zijn van import zijn doorgaans kwetsbaarder voor schokken in voedsel- en energieprijzen, zeker wanneer hun munt verzwakt of de overheid weinig budgettaire ruimte heeft om consumenten te compenseren.

Bedrijven krijgen met een andere mix van risico’s te maken:

• Voedselproducenten kunnen hun grondstofkosten sneller zien stijgen dan zij die aan klanten kunnen doorberekenen.
• Fabrikanten die rubber, aluminium of koper gebruiken, kunnen te maken krijgen met schaarser aanbod en kleinere marges.
• Nutsbedrijven kunnen hogere brandstofkosten krijgen wanneer de waterkrachtproductie terugvalt.
• Mijnbouw- en verwerkingsbedrijven kunnen profiteren van hogere grondstoffenprijzen, maar tegelijk operationele problemen ondervinden door beperkingen op water of stroom.

Het zou dus geen marktgebeurtenis zijn die voor iedereen positief of negatief uitpakt. Barclays zou een zeer sterke El Niño hebben omschreven als een bron van uiteenlopende marktuitkomsten, waarbij de risico’s en kansen per grondstof, regio en bedrijfsmodel verschillen. 49

Hoe kijken andere banken naar het risico?

Ook Morgan Stanley stelt in openbare analyses dat deze El Niño verder kan gaan dan weersgevoelige gewassen en kan doorwerken in toeleveringsketens, prijzen en beleggingsrendementen. De bank noemt koper en staatskrediet van opkomende markten structureel kwetsbaar in een scenario met een ‘super’-El Niño. 4748

De beschikbare informatie over UBS wijst eveneens op blootstelling aan landbouwschade, waaronder mogelijke druk op de productie van maïs, tarwe en Aziatische suiker. In sommige sojagebieden kan meer regen juist gunstig uitpakken. De openbare bronnen bieden hier echter onvoldoende basis om een precieze UBS-prijsverwachting of volledig vergelijkbare bankvisie toe te schrijven. 52

Welke bedrijven kunnen worden geraakt?

In het scenario worden Bunge en Archer Daniels Midland genoemd als bedrijven in de handel en verwerking van landbouwproducten. In de metaalhoek worden Freeport-McMoRan en Rio Tinto genoemd. Meer volatiliteit of hogere grondstoffenprijzen kan kansen bieden voor ondernemingen met handels-, verwerkings- of gediversifieerde productieactiviteiten.

Dat maakt deze bedrijven geen automatische winnaars. Een tekort aan gewassen kan de volumes van landbouwverwerkers juist verlagen. Ook kunnen droogte en stroomtekorten mijnbouwactiviteiten hinderen, zelfs wanneer de koper- of aluminiumprijs stijgt. Het uiteindelijke effect hangt af van onder meer de geografische spreiding van de productie, toegang tot water en elektriciteit, voorraden, afdekkingen en overheidsingrijpen.

Dit zijn richtinggevende blootstellingen, geen beleggingsadviezen.

De kern van het verhaal

De belangrijkste conclusie uit het gemelde Barclays-scenario is niet simpelweg dat beleggers grondstoffen zouden moeten kopen. Het is dat een zeer sterke El Niño kan uitgroeien tot een inflatoire schok in de toeleveringsketen, in plaats van een kortstondige verstoring van de landbouw.

Het bewijs is het sterkst voor het brede risico: NOAA meldt dat El Niño sterker wordt en ziet een hoge kans op een zeer sterk evenement in 2026–2027. De precieze piek van 3,2 °C en de genoemde prijsstijgingen blijven voorwaardelijke schattingen. Als het zware scenario werkelijkheid wordt, kunnen de gevolgen zich stap voor stap verspreiden: van gewassen in Zuidoost-Azië naar plantaardige oliën, voedselprijzen, waterkracht, industriële metalen, elektriciteit en de financiële omstandigheden in opkomende markten.