Meer economische groei door AI, maar niet vanzelf meer welvaart voor werknemers

Anthropic heeft met zijn Economic Scenario Explorer geen voorspelling voor 2030 gepubliceerd, maar een rekenmodel voor drie mogelijke paden van de Amerikaanse economie. Het model vertaalt aannames over AI-capaciteiten, invoering, automatisering, nieuwe taken en de mogelijkheid voor werknemers om van beroep te wisselen naar gevolgen voor groei, lonen en werkloosheid. Anthropic kent aan geen van de scenario’s een kans toe. 12

De kernboodschap is ongemakkelijk maar helder: een grotere economische taart betekent niet automatisch dat werknemers daar evenredig van profiteren. Vooral bij snelle automatisering van kenniswerk kan de productie hard stijgen, terwijl kenniswerkers loon en onderhandelingsmacht verliezen. 12

Drie mogelijke uitkomsten voor 2030

Scenario	Centrale aanname	Amerikaans bbp in 2030	Voornaamste effect op de arbeidsmarkt
Bescheiden	AI heeft ongeveer een effect vergelijkbaar met dat van internet, met geleidelijke invoering.	34,1 biljoen dollar in prijzen van 2025, 1,6% boven het pad zonder AI.	Werkloosheid blijft rond de historische bandbreedte. Het arbeidsaandeel bedraagt circa 59,4%, dicht bij het startpunt van 60%. 12
Substantieel	AI kan tegen 2030 ongeveer de helft van het kenniswerk uitvoeren, grotendeels autonoom, maar wordt niet voor al dat werk ingezet.	36,3 biljoen dollar, 8,3% boven het pad zonder AI.	De groei ligt ongeveer tweemaal zo hoog als normaal, maar de lonen van kenniswerkers blijven grofweg vlak; werknemers in andere beroepen gaan er meer op vooruit. 12
Extreem	AI presteert beter dan mensen bij het merendeel van de kenniswerktaken, voert vrijwel al die taken autonoom uit, schept vrijwel geen nieuwe kenniswerktaken en wordt snel ingevoerd.	44,4 biljoen dollar, 32,4% boven het pad zonder AI.	De jaarlijkse groei loopt op tot circa 15%, maar de lonen van kenniswerkers dalen met meer dan 10% en het arbeidsaandeel zakt naar ongeveer 45,2%. 12

Het extreme scenario is nadrukkelijk uitzonderlijk. Anthropic schrijft dat zo’n uitkomst waarschijnlijk recursief zelfverbeterende AI zou vereisen, en dus niet simpelweg een voortzetting is van de huidige uitrol van AI-systemen. 12

Waarom hoger bbp geen garantie is voor betere banen

Het model maakt onderscheid tussen cognitieve of kennisberoepen — werk waarop AI in de berekening direct ingrijpt — en andere, vaker fysieke of persoonsgebonden beroepen. AI kan werknemers ondersteunen, taken overnemen of nieuwe taken creëren. De uiteindelijke werkgelegenheid hangt af van de verhouding tussen die drie krachten, niet alleen van het aantal banen dat wordt ‘vervangen’. 1

Als AI cognitieve taken overneemt, kan dat volgens het model leiden tot lagere lonen in kennisberoepen, minder werk in die beroepen en werkloosheid tijdens de zoektocht naar ander werk. Hoe zwaar die overgang uitpakt, hangt sterk af van aannames over loonstarheid, de snelheid waarmee bedrijven vacatures openen en de mogelijkheid om tussen beroepen te wisselen. 1

Omscholing is in deze exercitie dus geen automatische uitweg. Een werknemer die uit een kennisberoep wordt verdrongen, krijgt niet zonder meer meteen een vergelijkbare baan met hetzelfde loon. 1

Relatief voordeel voor fysieke beroepen, grotere beloning voor kapitaal

Fysieke en dienstverlenende beroepen lijken in de substantiële en extreme scenario’s relatief beschermd. Dat komt doordat geavanceerde robotica buiten het model valt. Die relatieve bescherming kan lonen en arbeidsmarktkansen in zulke beroepen verbeteren wanneer AI elders in de economie de vraag opjaagt. Het is geen stelling dat deze functies blijvend veilig zijn voor automatisering; het is een gevolg van de afbakening van het model. 1

De tegenhanger van een kleiner inkomensaandeel voor arbeid is een groter aandeel voor bezitters van kapitaal. In het extreme scenario daalt het arbeidsaandeel van 60% naar circa 45,2%. De opbrengsten van de sterk versnelde, door AI ondersteunde productie komen dan veel zwaarder bij kapitaal terecht. 12

De scherpste waarschuwing van het model is daarmee verdelingsvraagstuk: een economie kan zeer snel groeien, terwijl de baten geconcentreerd raken en juist de werknemers die het meest blootstaan aan cognitieve automatisering aan onderhandelingsmacht verliezen.

Werkloosheid: totaalbeeld en kenniswerk niet verwarren

Het extreme scenario moet niet worden samengevat als 17,9% werkloosheid in de hele economie. Dat percentage betreft in het model de werkloosheid onder cognitieve werknemers, oftewel kenniswerkers. Een gelijktijdige samenvatting van het scenario noemt 11,9% totale werkloosheid, naast 17,9% werkloosheid onder kenniswerkers. 45

Dat onderscheid is belangrijk. De ontwrichting concentreert zich in beroepen waarin AI direct een groot deel van de taken kan uitvoeren. Werknemers buiten die beroepen zijn in het model relatief afgeschermd, mede omdat geavanceerde robotica niet wordt meegenomen. 1

Wat meer dan 10.000 Amerikanen verwachten

Anthropic zegt dat deelnemers hun aannames kunnen vergelijken met die van meer dan 10.000 Amerikanen. 23 Volgens de door Anthropic gerapporteerde vergelijking liggen de aannames van de gemiddelde respondent dicht bij, maar iets boven, het substantiële scenario: een bbp dat in 2030 ongeveer 10% boven het pad zonder AI ligt en een totale werkloosheid rond 5%. Ongeveer 10% van de deelnemers gaf aannames die grofweg bij het extreme scenario passen. 2

Dat zijn verwachtingen, geen kansberekeningen. Deelnemers gaven hun overtuigingen door over toekomstige AI-capaciteiten, adoptie, autonomie, het ontstaan van nieuwe taken en de eenvoud van een beroepswissel; het model zette die invoer vervolgens om in economische uitkomsten. 12

Hoe dit zich verhoudt tot de waarschuwing van Evan Hubinger

Evan Hubinger stelde persoonlijk dat hij de kans groter dan 10% acht dat AI binnen tien jaar alle mensen doodt. Die inschatting is geen waarschijnlijkheid die hoort bij een uitkomst van de Economic Scenario Explorer. In dezelfde verklaring zei hij dat Anthropic nog geen plan heeft om alignment — het afstemmen van superintelligente AI op menselijke doelen — op te lossen, en daar ook niet duidelijk op koers voor ligt. 31

De twee analyses gaan over verschillende niveaus van risico:

• De explorer onderzoekt hoe productie, banen, lonen en inkomensaandelen zich zouden kunnen ontwikkelen als de Amerikaanse economie tot 2030 blijft functioneren, onder vooraf bepaalde AI-aannames. 1
• Hubingers uitspraak gaat over een catastrofaal staartrisico: voldoende krachtige, verkeerd afgestemde AI zou juist kunnen voorkomen dat zo’n gewone economische toekomst überhaupt ontstaat. 31

De 44,4 biljoen dollar in het extreme scenario is daarom geen verwachting met een bekende kans voor de Verenigde Staten. Anthropic presenteert de scenario’s expliciet als voorwaardelijke illustraties, niet als voorspellingen, en koppelt er geen waarschijnlijkheden aan. 1

Bovendien laat het model factoren buiten beschouwing die het resultaat sterk kunnen veranderen: beleidsreacties, conjunctuurbewegingen, geavanceerde robotica, een mogelijke AI-investeringszeepbel en existentieel risico. 1 Sommige weglatingen zouden de gevolgen kunnen verzachten, bijvoorbeeld herverdeling, sterke arbeidsmarktinstituties of betere ondersteuning bij beroepswissels. Andere kunnen de ontwrichting juist versterken of gewone bbp-projecties irrelevant maken.

De nuttigste conclusie is dus niet dat 15% jaarlijkse groei onvermijdelijk is, en evenmin dat een persoonlijke schatting van uitstervingsrisico een vaststaande kans op een AI-catastrofe oplevert. Snelle automatisering van kenniswerk roept twee afzonderlijke vragen op: hoe worden de opbrengsten verdeeld als de economie blijft functioneren, en kunnen geavanceerde systemen veilig genoeg worden gemaakt om die economische toekomst überhaupt betekenisvol te laten zijn? 131