Oekraïne en Rusland bouwen alternatieven voor Starlink terwijl Kyiv toegang voor drones probeert te krijgen

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky zei op 23 augustus dat zowel Oekraïne als Rusland werken aan alternatieven voor het satellietcommunicatiesysteem Starlink van Elon Musk. Volgens Zelensky ontwikkelt Rusland samen met China een vergelijkbaar netwerk dat naar verwachting in december 2026 klaar moet zijn. Oekraïne test volgens hem inmiddels een soortgelijk systeem met een niet bij naam genoemde Europese partner. 1214

De uitspraken komen op een moment waarop Kyiv nog altijd probeert beperkte Starlink-dekking boven Russisch grondgebied te krijgen voor langeafstandsdrones. De genoemde projecten en tijdschema’s zijn grotendeels gebaseerd op verklaringen van Oekraïense functionarissen en op Zelensky’s relaas. Hun uiteindelijke capaciteiten zijn in de beschikbare berichtgeving niet onafhankelijk vastgesteld.

Wat Zelensky zegt over de Russische satellietprojecten

Zelensky lijkt te doelen op minstens twee verschillende Russische initiatieven, niet op één gezamenlijk Starlink-alternatief:

• Een project met China: Zelensky zei dat Rusland samen met China een equivalent van Starlink bouwt en verwacht dat dit in december 2026 gereed is. Er zijn geen openbare details verstrekt over de technische opzet, de lanceerplanning of het toekomstige bereik. 1214
• Rassvet: Daarnaast breidt Rusland zijn eigen Rassvet-constellatie snel uit. De Oekraïense militaire inlichtingendienst meldde eerder dat Rusland 16 satellieten had gelanceerd en tegen 2027 een netwerk van 292 satellieten wil opbouwen. Volgens Reuters werkte het systeem vooralsnog slechts met tussenpozen wanneer een satelliet boven Oekraïens grondgebied kwam. 17

Dat onderscheid is belangrijk. Het door Zelensky beschreven China-gerelateerde programma en het binnenlandse Rassvet-netwerk zijn niet automatisch hetzelfde systeem. Rassvet is beter gedocumenteerd, maar de beschikbare informatie wijst op een netwerk in een vroege ontwikkelingsfase, met beperkte of onderbroken dekking. Het is daarmee nog geen volwaardige vervanger voor Starlinks brede, vrijwel continue dienstverlening. 1720

Oekraïne test een alternatief met Europese partner

Zelensky zei dat Oekraïne samen met een niet genoemde Europese staat een vergelijkbaar systeem ontwikkelt en al met tests is begonnen. Publiek beschikbare informatie maakt niet duidelijk om welk land het gaat, hoeveel satellieten het project zou omvatten of wanneer het operationeel op grotere schaal kan worden ingezet. 1214

De strategische boodschap is desondanks duidelijk: Kyiv wil minder afhankelijk worden van een communicatienetwerk waarvan de beschikbaarheid in een oorlogsgebied uiteindelijk door een privébedrijf kan worden bepaald. De verklaring bewijst echter nog niet dat Oekraïne al over een volledig operationele vervanger voor Starlink beschikt. Het gaat vooralsnog om ontwikkeling en tests.

Waarom Kyiv Starlink boven Rusland wil gebruiken

Oekraïne gebruikt Starlink-verbonden drones al voor operaties achter de frontlinie, onder meer tegen Russische aanvoerroutes. Volgens berichtgeving ligt het bereik van deze zogenoemde middellangeafstandscampagne doorgaans op ongeveer 50 tot 200 kilometer van het front. Dankzij de verbinding kunnen Oekraïense eenheden drones op operationele diepte blijven aansturen. 3542

De vraag aan Musk gaat over een andere toepassing: Kyiv wil toestemming voor Starlink in geografisch afgebakende delen van Rusland. Daardoor zouden met Starlink uitgeruste drones tot 200 kilometer diep op Russisch grondgebied kunnen opereren. Tot de beoogde doelen behoren lanceerinstallaties voor ballistische raketten, commandoposten en logistieke infrastructuur die Russische aanvallen op Oekraïne ondersteunt. 233

Volgens Zelensky zou Oekraïne lanceerinstallaties kunnen vernietigen voordat ze raketten afvuren. Dat zou bovendien de druk op de beperkte voorraad Patriot-luchtverdedigingsraketten kunnen verminderen. De gemelde positie van Musk is dat het activeren van Starlink in deze gebieden een ernstige escalatie zou betekenen; eerdere berichtgeving stelde dat hij het verzoek had afgewezen. 38

Een misverstand bemoeilijkte de onderhandelingen

Zelensky zei dat het Oekraïense ministerie van Defensie hem had verteld dat SpaceX in feite akkoord was gegaan met het voorgestelde gebruik en dat alleen nog politieke toestemming nodig was. Met die informatie ging hij het gesprek aan met de Amerikaanse president Donald Trump. Zelensky zei later dat Trump hem vertelde dat Musk juist had geweigerd. Vervolgens erkende het ministerie volgens hem dat de informatie die aan hem was doorgegeven mogelijk onjuist was. 611

Daarmee ontstond naast het ingewikkelde technologie- en veiligheidsvraagstuk ook een politiek conflict. Mychajlo Fedorov, die eerder de contacten met Musk beheerde, bleef volgens berichtgeving bij de gesprekken betrokken nadat hij zijn functie had verlaten. 1

Zelensky zei ook dat de gesprekken met Musk en de regering-Trump doorgingen. Latere berichten beschreven de mogelijkheid dat Musk van gedachten zou kunnen veranderen. Dat betekent echter niet dat er toestemming is verleend: de beschikbare informatie bevestigt een lopend verzoek, geen akkoord om Starlink boven Russisch grondgebied te activeren. 138

Wat vaststaat en wat onzeker blijft

De onthullingen van 23 augustus wijzen op drie hoofdzaken: Rusland werkt aan meer dan één Starlink-achtige optie, Oekraïne zegt een alternatief met Europese steun te testen en Kyiv blijft vragen om gecontroleerde Starlink-toegang voor droneoperaties in Rusland. 1214

De belangrijkste vragen gaan nu over de details achter de tijdschema’s. Over het China-gerelateerde project is weinig technische informatie openbaar. De Europese partner van Oekraïne is niet genoemd en de huidige prestaties van Rassvet blijven beperkt vergeleken met die van een volwassen breedbandconstellatie. Geen van de beschikbare bronnen stelt vast dat deze systemen Starlink al kunnen evenaren op het gebied van dekking, capaciteit of betrouwbaarheid op het slagveld.

Voorlopig is Starlink dus zowel een communicatiemiddel als een strategische afhankelijkheid. De parallelle ontwikkelingspogingen van Oekraïne laten zien dat Kyiv zich voorbereidt op een oorlog waarin toegang tot satellietcommunicatie niet vanzelfsprekend is. De uitbouw van Rassvet laat op zijn beurt zien dat Moskou een eigen, soeverein alternatief probeert op te bouwen. De meest directe vraag blijft echter of Musk en de Amerikaanse regering toestemming zullen geven voor de beperkte dekking die Kyiv vraagt — niet of een van de nieuwe concurrenten Starlink al kan vervangen.