Hoe China data omzet in economische én nationale macht

China wil data behandelen als productiefactor

China wees data in 2020 formeel aan als een ‘productiefactor’, naast traditionele economische inputs zoals grond, arbeid, kapitaal en technologie. Daarmee gaf Beijing aan data te willen beheren als een strategische grondstof voor economische groei. Het beleid richt zich op het verzamelen, waarderen, uitwisselen en productief inzetten van data. 6

Volgens de U.S.-China Economic and Security Review Commission probeert Beijing een systeem op te bouwen dat data:

• verzamelt en labelt;
• versnipperde datasets standaardiseert en samenvoegt;
• via formele markten verpakt en laat circuleren;
• waar mogelijk omzet in commerciële of financiële activa; en
• inzet voor toepassingen in de industrie, technologie en overheid. 4

Het gaat daarbij om meer dan consumenteninformatie of onlinecontent. De briefing benadrukt juist bedrijfs-, operationele en industriële data, evenals gegevens van machines en sensoren. Zulke informatie uit de fysieke wereld kan bijzonder waardevol zijn voor productie en kunstmatige intelligentie. 4

Centrale regie, lokale experimenten

De Chinese aanpak combineert nationale sturing met uitvoering door lokale overheden en bedrijven. Lokale autoriteiten worden aangemoedigd om datatoepassingen en proefprojecten voor commercialisering op te zetten. Zo ontstaat ruimte voor experimenten binnen een breder kader van partij- en staatscontrole. 4

De National Data Administration maakt deel uit van de institutionele infrastructuur voor deze data-economie. De commissie koppelt de rol van deze instantie aan de coördinatie van datainfrastructuur, markten en industriële toepassingen. Door de overheid geleide databeurzen, regels voor de boekhouding van data-activa en proefprogramma’s moeten hoogwaardige data beter verhandelbaar en financierbaar maken — en tegelijk meer van die data bijeenbrengen. 4

Dat verschilt van een model waarin de markt grotendeels zelf bepaalt wat data waard is en hoe die wordt uitgewisseld. In China helpt de staat bepalen hoe data wordt georganiseerd, gewaardeerd, verspreid en beschikbaar gemaakt voor strategische doeleinden. 4

Commercialisering gaat hand in hand met controle

De opbouw van een datamarkt gaat gepaard met uitgebreid toezicht. Volgens de commissie bestrijkt de Chinese Data Security Law onder meer het verzamelen, opslaan, gebruiken, verwerken, verzenden, verstrekken en openbaar maken van data. De classificatie en verwerking van gegevens zijn verbonden met economische en maatschappelijke ontwikkeling én met nationale veiligheid. 4

De briefing stelt dat deze regels de toegang van de staat kunnen waarborgen, buitenlandse controle kunnen beperken, het begrip ‘gevoelige data’ breed kunnen uitleggen en grensoverschrijdende datastromen kunnen inperken. Voor bedrijven die in China actief zijn, kan dat leiden tot commerciële kansen naast druk rond datalokalisatie en naleving van regels. 4

In de praktijk kunnen bedrijven te maken krijgen met de verplichting data in China te bewaren of te verwerken, datasets te classificeren, aan beveiligingseisen te voldoen of toestemming te verkrijgen voor overdracht naar het buitenland. Ook kunnen zij worden geconfronteerd met mechanismen waarmee de staat toegang en controle uitoefent. De commissie onderbouwt het bestaan van deze druk, maar de precieze gevolgen hangen af van het bedrijf, de sector, de dataset en de toepasselijke regels. 4

Waarom industriële data belangrijk is voor AI en robots

De commissie schrijft dat China’s poging om industriële en fysieke data te bundelen en te standaardiseren voordelen kan opleveren bij zakelijke AI-toepassingen. Zulke systemen hebben vaak operationele informatie nodig uit fabrieken, machines, voertuigen en andere omgevingen uit de echte wereld — niet alleen grote hoeveelheden tekst die van het internet is verzameld. 4

De briefing noemt onder meer mogelijke relevantie voor:

• autonome voertuigen;
• humanoïde robots;
• industriële robots; en
• productiesystemen van de volgende generatie. 4

Grote hoeveelheden sensor-, fabrieks- en operationele data kunnen helpen bij het trainen, testen en inzetten van systemen in deze domeinen. De commissie presenteert dit als een mogelijk strategisch voordeel, niet als bewijs dat China automatisch in elke toepassing de leiding zal nemen.

Data als inlichtingen- en militaire grondstof

De zorgen van de commissie gaan verder dan commerciële concurrentie. Meer geïntegreerde data kan volgens haar niet alleen Chinese technologie en productie versterken, maar ook de inlichtingenvergaring en militaire capaciteiten verbeteren. Vanuit dat perspectief maakt data deel uit van een bredere machtsstrijd tussen China en de Verenigde Staten. 4

Juist het dubbele gebruik van data staat centraal in de analyse. Dezelfde systemen die bedrijven helpen industriële toepassingen te ontwikkelen, kunnen de staat ook beter in staat stellen economieën, samenlevingen, technologieën en potentiële tegenstanders te doorgronden. Daarom behandelt de briefing databeleid als een strategische kwestie — en niet uitsluitend als een onderwerp voor privacy, digitale handel of bedrijfscompliance. 4

Wat betekent dit voor Amerikaanse bedrijven?

Amerikaanse bedrijven met activiteiten, werknemers, leveranciers of onderzoeksprojecten in China kunnen met verschillende, elkaar overlappende uitdagingen te maken krijgen:

• onzekerheid over welke data als gevoelig wordt beschouwd of aan speciale regels is onderworpen;
• verplichtingen om informatie lokaal op te slaan of te verwerken;
• beperkingen of goedkeuringseisen voor het overbrengen van data over de grens;
• problemen bij het combineren van in China gegenereerde data met wereldwijde analyse- en AI-systemen; en
• een grotere blootstelling van bedrijfseigen, industriële of operationele informatie aan eisen rond toegang door de staat. 4

Dat kan wereldwijd databeheer ingewikkelder en duurder maken. Ook kan het beperken hoe bedrijven datasets uit China gebruiken voor internationaal onderzoek, productontwikkeling en het trainen van AI. De commissie suggereert niet dat ieder bedrijf met dezelfde verplichtingen te maken krijgt: het risico varieert naar gelang de data en de sector waarin een onderneming actief is. 4

De boodschap aan het Amerikaanse Congres

De belangrijkste beleidsconclusie van de briefing is dat de Verenigde Staten een nationale datastrategie zouden moeten overwegen. Data zou daarin moeten worden behandeld als een economisch actief en een strategische grondstof, in plaats van alleen via privacy- of cybersecuritybeleid. 46

De commissie wijst op een raamwerk dat de ontwikkeling, waardering, uitwisseling, bescherming en het productieve gebruik van hoogwaardige Amerikaanse data omvat. Tegelijk moet zo’n strategie risico’s voor de nationale veiligheid en buitenlandse toegang adresseren. De bredere waarschuwing luidt dat landen die instellingen en markten rond data opbouwen niet alleen voordelen kunnen behalen in software, maar ook in AI, productie, inlichtingen en defensie. 415