Xylitol en hartgezondheid: wat de ESC-studie uit 2026 laat zien

Een studie die werd gepresenteerd tijdens het congres van de European Society of Cardiology (ESC) in 2026 in München, bracht hogere xylitolwaarden in het bloed in verband met een groter risico op ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen. De analyse omvatte 17.710 deelnemers uit twee prospectieve cohorten. Omdat het om observationeel onderzoek ging, kan de studie niet aantonen dat xylitol zelf hartinfarcten, beroertes of sterfgevallen veroorzaakt. 579

De belangrijkste uitkomsten

De onderzoekers vergeleken deelnemers in het hoogste kwart van de gemeten xylitolconcentraties met deelnemers in het laagste kwart. Onder ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen vielen overlijden, een hartinfarct of een beroerte. 5

• In de Canadian Longitudinal Study on Aging hadden deelnemers met de hoogste xylitolwaarden gedurende ongeveer zes jaar een 57% hoger aangepast risico op zo’n gebeurtenis dan deelnemers met de laagste waarden. 58
• In het Britse cohort EPIC-Norfolk was het overeenkomstige verschil een 18% hoger risico over 30 jaar. 58
• Het aantal gebeurtenissen nam over het algemeen toe in de opeenvolgende kwartielen. Dat wijst op een mogelijk dosis-responsverband, in plaats van een verschil dat alleen tussen de twee uiterste groepen zichtbaar was. 78
• Het verband bleef bestaan nadat rekening was gehouden met bekende risicofactoren, waaronder body mass index, hoge bloeddruk, diabetes en vetwaarden in het bloed. 67

Het gaat hier om een relatieve vergelijking tussen groepen met verschillende gemeten bloedwaarden. De cijfers betekenen dus niet dat 57% van de mensen die xylitol gebruiken een hartinfarct of beroerte zal krijgen. Ook geven ze geen individuele absolute risico-inschatting.

Wie werden onderzocht?

De analyse combineerde gegevens uit twee prospectieve observationele cohorten, met in totaal 17.710 deelnemers. Het Canadese cohort werd ongeveer zes jaar gevolgd; EPIC-Norfolk leverde gegevens op met een follow-up tot 30 jaar. 58

De onderzoekers bepaalden de xylitolconcentratie in het bloed en vergeleken die vervolgens met cardiovasculaire gebeurtenissen die later optraden. Met zo’n onderzoeksopzet kan een verband tussen een blootstellingsmarker en latere gezondheidsuitkomsten worden gevonden. Deelnemers werden echter niet willekeurig toegewezen aan het gebruik of de inname van xylitol.

Daardoor kunnen verschillen tussen deelnemers, of veranderingen in hun gezondheid die zowel de xylitolwaarden als het cardiovasculaire risico beïnvloedden, een deel van de resultaten verklaren.

Waarom xylitol relevant is voor alledaagse producten

Xylitol is een suikeralcohol die wordt gebruikt in uiteenlopende suikervrije en caloriearme producten, zoals kauwgom, pepermuntjes, tandpasta, jam, yoghurt, ijs, dranken en sommige mondverzorgings- en farmaceutische producten. 347

Kleine hoeveelheden komen van nature in bepaalde voedingsmiddelen voor. Aan toegevoegd xylitol kunnen mensen echter veel grotere hoeveelheden worden blootgesteld — volgens de aangehaalde berichtgeving ongeveer duizend keer meer dan de natuurlijke sporenhoeveelheden. 7

Dat onderscheid is belangrijk. De studie keek naar xylitol dat in het bloed circuleerde en naar de mogelijke gevolgen van langdurige of hoge blootstelling; ze onderzocht niet simpelweg of een product een kleine hoeveelheid xylitol bevatte. 7

Mogelijke rol van bloedplaatjes en stolling

Eerder onderzoek van dezelfde onderzoekers suggereerde dat xylitol de activiteit van bloedplaatjes kan verhogen en stolselvorming kan bevorderen. Dat biedt een biologisch plausibele verklaring voor een mogelijk verband met trombotische gebeurtenissen, zoals een hartinfarct of beroerte. 716

Een plausibel mechanisme is echter geen bewijs voor oorzaak en gevolg. Het maakt de gevonden associatie relevant voor vervolgonderzoek, maar toont niet aan dat xylitol de gebeurtenissen in deze observationele analyse heeft veroorzaakt.

Wat bewijst de studie niet?

Dit was geen gerandomiseerde klinische studie waarin mensen gedurende langere tijd verschillende hoeveelheden xylitol consumeerden. De resultaten blijven daarom gevoelig voor resterende verstorende factoren en voor omgekeerde causaliteit, ook al corrigeerden de onderzoekers voor meerdere belangrijke cardiovasculaire risicofactoren. 57

De studie stelt onder meer niet vast:

• welke exacte hoeveelheid of gebruiksduur mogelijk van belang is;
• of xylitol in het bloed de langdurige inname uit voeding, kauwgom, geneesmiddelen en mondverzorgingsproducten goed weerspiegelt;
• welke groepen eventueel extra gevoelig zijn; of
• of het verlagen van de xylitolblootstelling het aantal cardiovasculaire gebeurtenissen zou verminderen.

De meest verdedigbare conclusie is dat hogere xylitolwaarden in het bloed in twee cohorten samenhingen met een hoger cardiovasculair risico. Het verband was sterker op kortere termijn in de Canadese analyse en kleiner over de langere follow-up in EPIC-Norfolk. Dat verschil is een extra reden om geen van beide percentages te presenteren als een universele persoonlijke risico-inschatting.

Wat kunnen mensen hier praktisch uit halen?

De resultaten zijn een aanleiding om niet automatisch aan te nemen dat suikervervangers bij hoge of langdurige blootstelling volledig risicoloos zijn. Ze zijn geen reden om xylitol zonder meer te vervangen door meer toegevoegde suiker. Toegevoegde suiker kent eigen, goed onderbouwde gezondheidsnadelen en deze studie vergeleek xylitol niet rechtstreeks met suiker. 7

Vervolgonderzoek moet duidelijk maken welke dosering en blootstellingsbronnen relevant zijn, welke biologische mechanismen een rol spelen, welke mensen mogelijk gevoeliger zijn en hoe veilig langdurig gebruik voor het hart- en vaatstelsel is. Daarvoor zijn grotere studies, mechanistisch onderzoek en idealiter gerandomiseerde gegevens nodig voordat richtlijnen voor xylitolgebruik worden aangepast. 1479