Wat hield ‘M&Ms’ in?

De codenaam zou verwijzen naar het grote aantal kleine, goedkope en op elkaar lijkende drones. Het concept voorzag naar verluidt in maximaal 1.000 toestellen op één nacht. Samen zouden zij de Russische luchtverdediging rond Moskou moeten verzadigen en de luchtvaart herhaaldelijk moeten verstoren.

De beoogde uitkomst was een langdurige sluiting of beperking van het Russische burgerluchtruim rond de hoofdstad. Daarvoor hoefden de drones niet noodzakelijk landingsbanen of terminals te vernietigen. Herhaalde waarnemingen of aanvallen in de buurt van vliegtuigen konden voor luchthavenautoriteiten en maatschappijen al reden zijn om vluchten tijdelijk te schrappen, om te leiden of op te schorten.

Daar was volgens eerdere berichtgeving al een precedent voor. Luchthavens in Moskou kregen tijdelijk te maken met beperkingen na Oekraïense droneactiviteit. Bij luchthaven Sjeremetjevo werden vluchten omgeleid en liepen veel vluchten vertraging op.

Navigeren zonder voortdurende besturing

De drones zouden grotendeels zelfstandig moeten opereren, zonder dat een menselijke operator ze continu op afstand bestuurde. Volgens het beschreven concept zouden camera’s livebeelden maken van onder meer wegen, gebouwen, terrein en andere herkenbare kenmerken. Die beelden zouden vervolgens worden vergeleken met vooraf opgeslagen kaarten.

Zo’n systeem voor visuele kaartvergelijking kan een toestel helpen zijn positie te bepalen wanneer satellietnavigatie onbetrouwbaar is of wordt verstoord. In het gemelde plan zouden de drones daarmee hun route kunnen volgen en hun doelgebied kunnen vinden, ook bij mogelijke gps-blokkades.

Belangrijk is dat deze technische beschrijving niet bewijst dat Oekraïne over een operationeel systeem met deze mogelijkheden beschikte. De beschikbare informatie gaat over een gemeld voorstel, niet over een gedemonstreerde capaciteit of een aanval die daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.

Waarom buitenlandse luchtvaartmaatschappijen centraal stonden

De strategische inzet was volgens de berichtgeving groter dan fysieke schade aan een luchthaven. De initiatiefnemers hoopten dat buitenlandse maatschappijen vluchten naar Moskou te riskant zouden vinden om voort te zetten. Daarmee zouden ook Russische welgestelde reizigers worden geraakt, onder meer passagiers die voor internationale verbindingen gebruikmaken van overstaphubs zoals Istanbul en Dubai.

Luchthavenverstoring zou zo veranderen in politieke en economische druk. De onzekerheid van herhaalde vluchtbeperkingen kon Moskou minder goed bereikbaar maken, kosten verhogen en de gevolgen van de oorlog voelbaar maken voor Russische elites.

Het uiteindelijke doel was, volgens The Atlantic, om Poetin ertoe te bewegen opnieuw deel te nemen aan onderhandelingen over een bestand.

Risico’s voor burgers en het oorlogsrecht

Zelensky zou grote bezwaren hebben gehad tegen het risico dat een autonome drone in de buurt van een luchthaven een passagiersvliegtuig zou raken. Een botsing of inslag kon passagiers en bemanning doden. In de berichtgeving werd ook de vrees genoemd dat een dergelijke aanval als ‘piraterij’ zou kunnen worden omschreven.

Daarmee kwam een bredere vraag over autonome wapens op tafel: kan een systeem zonder voortdurende menselijke besturing betrouwbaar onderscheid maken tussen militaire doelen en burgerluchtvaartuigen, luchthavenpersoneel en andere beschermde personen of objecten?

The Atlantic presenteerde dat als een belangrijk humanitair en juridisch probleem. Zeker wanneer het praktische effect van de operatie vooral zou zijn dat de burgerluchtvaart wordt bedreigd, in plaats van dat een duidelijk afgebakend militair doel wordt aangevallen.

Omdat het plan niet is uitgevoerd, valt op basis van de aangeleverde informatie niet vast te stellen hoe de drones in de praktijk zouden hebben gefunctioneerd of hoe een specifieke aanval onder het internationale recht zou zijn beoordeeld.

De rol van Mykhailo Fedorov

The Atlantic wees de toenmalige Oekraïense defensieminister Mykhailo Fedorov aan als de belangrijkste architect van het plan. De voorbereidingen zouden enige tijd zijn doorgegaan ondanks de twijfels van Zelensky, maar in juli zijn vastgelopen nadat Fedorov tijdens een regeringsherschikking werd ontslagen.

Fedorov was sterk verbonden met de Oekraïense inspanningen om droneoorlogvoering uit te breiden. Eerdere berichtgeving beschreef hem als een belangrijke voorstander van deze technologie en bracht hem in verband met de oprichting van de eerste Oekraïense aanvalsdroneteams in 2023.

Zijn ontslag leidde tot boosheid bij maatschappelijke organisaties en protesten van parlementsleden. In de politieke nasleep werd volgens het verslag ook gesproken over zijn oproep tot verkiezingen tijdens de oorlog.

De aangeleverde bronnen bevestigen niet dat het luchthavenplan na zijn vertrek opnieuw is opgestart. De voorzichtigste conclusie is daarom dat het vermeende plan onuitgevoerd bleef en dat de toekomstige status ervan onzeker was.

Onderdeel van een bredere dronecampagne

Het gemelde luchthavenconcept ontstond tijdens een intensivering van de Oekraïense langeafstandscampagne in Rusland. The Atlantic schreef over aanvallen op Russische energie-infrastructuur, waaronder grote olieraffinaderijen. In sommige gebieden ontstonden brandstoftekorten en lange wachtrijen bij tankstations.

Andere berichtgeving beschreef Oekraïense droneaanvallen en tijdelijke sluitingen van luchthavens rond Moskou. Dat verklaart waarom het herhaaldelijk ontregelen van de burgerluchtvaart voor Oekraïense planners een mogelijke vorm van druk kon lijken.

De publieke reactie vanuit Kyiv was ondertussen tegenstrijdig. Een woordvoerder van Zelensky wilde niet reageren. Een andere, niet genoemde Oekraïense functionaris noemde het gemelde AI-zwermplan ‘totale onzin’. Die functionaris erkende wel dat Oekraïne belangstelling had voor het tijdelijk sluiten van Russische luchthavens, maar stelde dat het land niet over voldoende precieze en betrouwbare langeafstandswapens beschikte om die luchthavens aan te vallen zonder onaanvaardbare risico’s voor burgers.

Wat is bekend en wat niet?

De best onderbouwde conclusie is dat The Atlantic berichtte over een vermeend Oekraïens strategisch voorstel, niet over een uitgevoerde aanval. De volgende punten zijn volgens de beschikbare informatie gemeld, maar niet onafhankelijk geverifieerd:

• de codenaam ‘M&Ms’;
• een beoogde inzet van maximaal 1.000 drones in één nacht;
• autonome navigatie met camera’s en visuele kaartvergelijking;
• het langdurig verstoren van de burgerluchtvaart rond Moskou;
• het ontmoedigen van internationale luchtvaartmaatschappijen om op de Russische hoofdstad te vliegen;
• het opvoeren van de druk op Poetin om opnieuw over onderhandelingen te praten;
• Fedorovs vermeende rol bij de ontwikkeling van het plan en het verband tussen het vastlopen ervan en zijn ontslag.

Die kanttekening is essentieel. De operatie werd volgens de berichtgeving nooit uitgevoerd, de meest gedetailleerde informatie komt van anonieme bronnen en een Oekraïense functionaris betwistte het bestaan van het plan. Het verhaal beschrijft dus een gemeld strategisch concept — geen bewijs dat Oekraïne beschikte over een direct inzetbare zwerm waarmee de luchthavens van Moskou konden worden gesloten.

Wat hield ‘M&Ms’ in?

De codenaam zou verwijzen naar het grote aantal kleine, goedkope en op elkaar lijkende drones. Het concept voorzag naar verluidt in maximaal 1.000 toestellen op één nacht. Samen zouden zij de Russische luchtverdediging rond Moskou moeten verzadigen en de luchtvaart herhaaldelijk moeten verstoren.

De beoogde uitkomst was een langdurige sluiting of beperking van het Russische burgerluchtruim rond de hoofdstad. Daarvoor hoefden de drones niet noodzakelijk landingsbanen of terminals te vernietigen. Herhaalde waarnemingen of aanvallen in de buurt van vliegtuigen konden voor luchthavenautoriteiten en maatschappijen al reden zijn om vluchten tijdelijk te schrappen, om te leiden of op te schorten.

Daar was volgens eerdere berichtgeving al een precedent voor. Luchthavens in Moskou kregen tijdelijk te maken met beperkingen na Oekraïense droneactiviteit. Bij luchthaven Sjeremetjevo werden vluchten omgeleid en liepen veel vluchten vertraging op.

Navigeren zonder voortdurende besturing

De drones zouden grotendeels zelfstandig moeten opereren, zonder dat een menselijke operator ze continu op afstand bestuurde. Volgens het beschreven concept zouden camera’s livebeelden maken van onder meer wegen, gebouwen, terrein en andere herkenbare kenmerken. Die beelden zouden vervolgens worden vergeleken met vooraf opgeslagen kaarten.

Zo’n systeem voor visuele kaartvergelijking kan een toestel helpen zijn positie te bepalen wanneer satellietnavigatie onbetrouwbaar is of wordt verstoord. In het gemelde plan zouden de drones daarmee hun route kunnen volgen en hun doelgebied kunnen vinden, ook bij mogelijke gps-blokkades.

Belangrijk is dat deze technische beschrijving niet bewijst dat Oekraïne over een operationeel systeem met deze mogelijkheden beschikte. De beschikbare informatie gaat over een gemeld voorstel, niet over een gedemonstreerde capaciteit of een aanval die daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.

Waarom buitenlandse luchtvaartmaatschappijen centraal stonden

De strategische inzet was volgens de berichtgeving groter dan fysieke schade aan een luchthaven. De initiatiefnemers hoopten dat buitenlandse maatschappijen vluchten naar Moskou te riskant zouden vinden om voort te zetten. Daarmee zouden ook Russische welgestelde reizigers worden geraakt, onder meer passagiers die voor internationale verbindingen gebruikmaken van overstaphubs zoals Istanbul en Dubai.

Luchthavenverstoring zou zo veranderen in politieke en economische druk. De onzekerheid van herhaalde vluchtbeperkingen kon Moskou minder goed bereikbaar maken, kosten verhogen en de gevolgen van de oorlog voelbaar maken voor Russische elites.

Het uiteindelijke doel was, volgens The Atlantic, om Poetin ertoe te bewegen opnieuw deel te nemen aan onderhandelingen over een bestand.

Risico’s voor burgers en het oorlogsrecht

Zelensky zou grote bezwaren hebben gehad tegen het risico dat een autonome drone in de buurt van een luchthaven een passagiersvliegtuig zou raken. Een botsing of inslag kon passagiers en bemanning doden. In de berichtgeving werd ook de vrees genoemd dat een dergelijke aanval als ‘piraterij’ zou kunnen worden omschreven.

Daarmee kwam een bredere vraag over autonome wapens op tafel: kan een systeem zonder voortdurende menselijke besturing betrouwbaar onderscheid maken tussen militaire doelen en burgerluchtvaartuigen, luchthavenpersoneel en andere beschermde personen of objecten?

The Atlantic presenteerde dat als een belangrijk humanitair en juridisch probleem. Zeker wanneer het praktische effect van de operatie vooral zou zijn dat de burgerluchtvaart wordt bedreigd, in plaats van dat een duidelijk afgebakend militair doel wordt aangevallen.

Omdat het plan niet is uitgevoerd, valt op basis van de aangeleverde informatie niet vast te stellen hoe de drones in de praktijk zouden hebben gefunctioneerd of hoe een specifieke aanval onder het internationale recht zou zijn beoordeeld.

De rol van Mykhailo Fedorov

The Atlantic wees de toenmalige Oekraïense defensieminister Mykhailo Fedorov aan als de belangrijkste architect van het plan. De voorbereidingen zouden enige tijd zijn doorgegaan ondanks de twijfels van Zelensky, maar in juli zijn vastgelopen nadat Fedorov tijdens een regeringsherschikking werd ontslagen.

Fedorov was sterk verbonden met de Oekraïense inspanningen om droneoorlogvoering uit te breiden. Eerdere berichtgeving beschreef hem als een belangrijke voorstander van deze technologie en bracht hem in verband met de oprichting van de eerste Oekraïense aanvalsdroneteams in 2023.

Zijn ontslag leidde tot boosheid bij maatschappelijke organisaties en protesten van parlementsleden. In de politieke nasleep werd volgens het verslag ook gesproken over zijn oproep tot verkiezingen tijdens de oorlog.

De aangeleverde bronnen bevestigen niet dat het luchthavenplan na zijn vertrek opnieuw is opgestart. De voorzichtigste conclusie is daarom dat het vermeende plan onuitgevoerd bleef en dat de toekomstige status ervan onzeker was.

Onderdeel van een bredere dronecampagne

Het gemelde luchthavenconcept ontstond tijdens een intensivering van de Oekraïense langeafstandscampagne in Rusland. The Atlantic schreef over aanvallen op Russische energie-infrastructuur, waaronder grote olieraffinaderijen. In sommige gebieden ontstonden brandstoftekorten en lange wachtrijen bij tankstations.

Andere berichtgeving beschreef Oekraïense droneaanvallen en tijdelijke sluitingen van luchthavens rond Moskou. Dat verklaart waarom het herhaaldelijk ontregelen van de burgerluchtvaart voor Oekraïense planners een mogelijke vorm van druk kon lijken.

De publieke reactie vanuit Kyiv was ondertussen tegenstrijdig. Een woordvoerder van Zelensky wilde niet reageren. Een andere, niet genoemde Oekraïense functionaris noemde het gemelde AI-zwermplan ‘totale onzin’. Die functionaris erkende wel dat Oekraïne belangstelling had voor het tijdelijk sluiten van Russische luchthavens, maar stelde dat het land niet over voldoende precieze en betrouwbare langeafstandswapens beschikte om die luchthavens aan te vallen zonder onaanvaardbare risico’s voor burgers.

Wat is bekend en wat niet?

De best onderbouwde conclusie is dat The Atlantic berichtte over een vermeend Oekraïens strategisch voorstel, niet over een uitgevoerde aanval. De volgende punten zijn volgens de beschikbare informatie gemeld, maar niet onafhankelijk geverifieerd:

• de codenaam ‘M&Ms’;
• een beoogde inzet van maximaal 1.000 drones in één nacht;
• autonome navigatie met camera’s en visuele kaartvergelijking;
• het langdurig verstoren van de burgerluchtvaart rond Moskou;
• het ontmoedigen van internationale luchtvaartmaatschappijen om op de Russische hoofdstad te vliegen;
• het opvoeren van de druk op Poetin om opnieuw over onderhandelingen te praten;
• Fedorovs vermeende rol bij de ontwikkeling van het plan en het verband tussen het vastlopen ervan en zijn ontslag.

Die kanttekening is essentieel. De operatie werd volgens de berichtgeving nooit uitgevoerd, de meest gedetailleerde informatie komt van anonieme bronnen en een Oekraïense functionaris betwistte het bestaan van het plan. Het verhaal beschrijft dus een gemeld strategisch concept — geen bewijs dat Oekraïne beschikte over een direct inzetbare zwerm waarmee de luchthavens van Moskou konden worden gesloten.