Thailand houdt vast aan neutraliteit in de AI-rivaliteit tussen de VS en China

Thailand probeert te voorkomen dat het in de snel escalerende technologische rivaliteit tussen de Verenigde Staten en China voor een alles-of-niets-keuze wordt gesteld. Premier Anutin Charnvirakul zei op 17 augustus 2026 dat zijn land neutraal zal blijven in de wereldwijde AI-concurrentie en niet zal toestaan dat buitenlandse druk het technologiebeleid bepaalt.

De directe aanleiding was een bericht dat Washington tientallen landen zou willen waarschuwen: deelname aan een door China gesteund AI-kader kan ertoe leiden dat zij worden uitgesloten van een door de VS geleide coalitie. Volgens Reuters ging het om een intern ontwerp van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, gericht aan landen die de Amerikaanse AI Opportunity Statement hadden ondertekend. Het Thaise ministerie van Buitenlandse Zaken zei de gemelde brief niet te hebben ontvangen en de ontwikkelingen te blijven volgen. Daarmee benadrukte het dat het vermeende ultimatum nog geen vaststaande bilaterale instructie aan Bangkok was.

Neutraliteit betekent volgens Anutin geen afstand

Anutin presenteerde neutraliteit als een pragmatische keuze in het nationale belang, niet als een terugtrekking uit de relaties met Washington of Beijing. Thailand onderhoudt banden met beide grootmachten en wil ruimte houden voor samenwerking op het gebied van handel, veiligheid en technologie.

Volgens de premier moet de AI-kwestie bovendien niet automatisch doorwerken in economische onderhandelingen. Op de vraag of Thailands neutrale positie gevolgen kan hebben voor de gesprekken over Amerikaanse tarieven, antwoordde Anutin dat beide onderwerpen los van elkaar staan. De onderhandelingen zouden op basis van hun eigen voorwaarden worden beoordeeld.

Diezelfde redenering geldt voor de veiligheidssamenwerking. In berichtgeving over het Thaise standpunt werd Anutin geciteerd als iemand die de veiligheidsbanden tussen Thailand en de VS gescheiden ziet van handelsbesprekingen. Bangkok probeert zijn relaties dus per beleidsterrein te beheren, in plaats van één strategische keuze alles te laten bepalen.

Dat betekent niet dat neutraliteit kosteloos zal zijn. Als Washington toegang tot bepaalde AI-projecten, exportvergunningen of samenwerking in toeleveringsketens uiteindelijk afhankelijk maakt van politieke aansluiting, kan Thailand in de praktijk alsnog voor lastige keuzes komen te staan. De beschikbare berichtgeving spreekt echter over een voorgesteld Amerikaans beleid, niet over een bevestigde strafmaatregel die al tegen Thailand is ingevoerd.

Thailand wil eigen AI- en chipcapaciteit opbouwen

De Thaise reactie beperkt zich niet tot diplomatie. Yodchanan Wongsawat, minister van Hoger Onderwijs, Wetenschap, Onderzoek en Innovatie, zei dat Thailand vooral zijn eigen AI-capaciteit moet ontwikkelen in plaats van simpelweg tussen Amerikaanse en Chinese systemen te kiezen.

Die ambitie sluit aan bij de halfgeleiderplannen van het land. Het zogenoemde Siam Silica Framework is een routekaart om de binnenlandse hightechcapaciteit uit te bouwen en Thailand nauwer te verbinden met de bredere ASEAN-toeleveringsketen. De strategie richt zich onder meer op fotonicafabricage, geavanceerde chipverpakking, siliciumontwerp, kwantumfotonica en vermogenselektronica.

Voor 2030 noemt het plan doelen van acht bedrijven voor geïntegreerde-circuitontwerpen, één productiefaciliteit voor halfgeleiders en twee centra voor geavanceerde chipverpakking. Daarmee wordt Thailand niet van de ene op de andere dag technologisch onafhankelijk. Wel wordt duidelijk waarom toegang tot meerdere partners voor Bangkok belangrijk is: binnenlandse capaciteit kan de onderhandelingspositie versterken en een te grote afhankelijkheid van één machtsblok beperken.

Pax Silica tegenover WAICO

De gemelde Amerikaanse druk draait om twee concurrerende technologieplatforms. Pax Silica is een door de VS gesteund, niet-bindend initiatief dat samenwerking rond AI en halfgeleiders moet coördineren. Reuters meldde dat Washington in het concept waarschuwde voor deelname aan rivaliserende, met China verbonden initiatieven. Landen die dat toch doen, zouden uit de door de VS geleide coalitie kunnen worden geweerd.

China lanceerde in juli 2026 in Shanghai de World Artificial Intelligence Cooperation Organization, kortweg WAICO, als alternatief platform voor internationale samenwerking op het gebied van AI. Volgens berichtgeving behoorden vijf Zuidoost-Aziatische landen tot de oprichters. Anutin woonde de conferentie bij, maar ondertekende de oprichtingsdocumenten niet.

Ook het Thaise ministerie van Buitenlandse Zaken meldde dat Anutin deelnam aan de World Artificial Intelligence Conference in China. Daar prees hij de Chinese rol in digitale technologie en AI en bevestigde hij dat Thailand bereid blijft tot samenwerking. Dat bezoek illustreert het onderscheid dat Bangkok probeert te maken: samenwerking met China staat niet automatisch gelijk aan strategische aansluiting bij Beijing. Evenmin betekent veiligheidssamenwerking met de Verenigde Staten dat Thailand aan elk door Washington geleid technologie-initiatief exclusief moet deelnemen.

Een bredere uitdaging voor middenmachten

Het conflict gaat over meer dan technische AI-standaarden. De concurrerende kaders raken ook aan chips, kritieke grondstoffen, AI-modellen, exportcontroles, gezamenlijke projecten en de toeleveringsketens die nodig zijn om geavanceerde systemen te ontwikkelen. Volgens Reuters wil de Amerikaanse strategie samenwerking tussen partners verdiepen en tegelijk de afhankelijkheid van China op deze terreinen verkleinen.

De Thaise opstelling laat zowel de aantrekkingskracht als de moeilijkheid van strategische autonomie zien. Door beide deuren open te houden kunnen ontwikkelingslanden en middeninkomenslanden toegang behouden tot investeringen, technologie en markten aan beide kanten. Maar naarmate de twee technologische ecosystemen meer gesloten en exclusief worden, wordt neutraliteit in de dagelijkse praktijk lastiger vol te houden.

Voorlopig kiest Bangkok voor het scheiden van beleidsterreinen: neutraal blijven in de geopolitiek rond AI, handelsgesprekken met Washington voortzetten, veiligheidssamenwerking behouden, contact onderhouden met Chinese en regionale technologie-initiatieven en investeren in eigen capaciteit. Of die balans standhoudt bij een scherpere technologische scheidslijn tussen de VS en China, zal minder afhangen van Thailands officiële neutraliteitsverklaring dan van de voorwaarden die beide machtsblokken aan toegang tot hun ecosystemen verbinden.