De geruststellende woorden van president Donald Trump waren nadrukkelijk voorwaardelijk. In een telefoongesprek van twintig minuten met CNN-journalist Jim Sciutto zei hij op 8 november dat nieuwe Amerikaanse aanvallen op Iran „zeer onwaarschijnlijk” waren als de onderhandelingen vooruitgang boekten. Maar, benadrukte Trump, het hing ervan af of Iran een „zeer sterk akkoord” zou ondertekenen. Hij herhaalde zijn inschatting vijf keer.
8
Een belofte om militair ingrijpen uit te sluiten was het niet. Trump zei dat hij zo nodig zou optreden. Volgens verslagen van het interview hield hij de militaire optie nadrukkelijk open en sprak hij over mogelijke doelen. Tegelijk bleef de door Qatar geleide diplomatie onzeker en waren er meldingen van incidenten met scheepvaart in de buurt van de Straat van Hormuz.
3
6
39
Wat Trump zei — en waarvan het afhing
Trump koppelde de kans op nieuwe militaire acties aan vooruitgang op twee punten: het Iraanse nucleaire programma en het heropenen van de Straat van Hormuz. Zijn voorwaarde was een sterk akkoord, niet alleen dat de gesprekken doorgingen.
8
Hij noemde Iran ook een „falende natie” en stelde dat Teheran bereid was een deal te sluiten. Dat zijn Trumps typeringen; op basis van alleen dit interview kan de onderhandelingspositie van Iran niet onafhankelijk worden vastgesteld.
1
12
Tegelijk hield Trump de militaire dreiging in stand. Volgens verslagen van het gesprek verwees hij naar drie Amerikaanse vliegdekschepen en mogelijke doelen, waaronder elektriciteitscentrales. Ook beweerde hij dat 38 Iraanse bruggen binnen een uur konden worden vernietigd. Dat waren uitspraken over mogelijke Amerikaanse capaciteiten en doelen — geen bevestiging dat zulke aanvallen waren bevolen.
3
6
Diplomatie was nog geen akkoord
Op 6 november zeiden twee functionarissen uit het Midden-Oosten dat Iran voorstellen van Qatar bestudeerde. Qatar bemiddelde bij pogingen om de meningsverschillen over het Iraanse nucleaire programma te overbruggen. De berichtgeving wees op een mogelijke stap richting indirecte gesprekken, niet op een akkoord.
38
In een afzonderlijk bericht werd een mogelijk tijdelijk akkoord beschreven: de Verenigde Staten zouden de blokkade van Iraanse havens opheffen en een deel van de bevroren Iraanse tegoeden vrijgeven. Iran zou in ruil nucleaire inspecteurs toelaten en de Straat van Hormuz heropenen. Er was niet gemeld dat beide partijen dit voorstel hadden aanvaard.
25 Volgens dezelfde berichtgeving had Iran voorwaarden gesteld voor nucleair overleg, waaronder het beëindigen van de blokkade en het opheffen van sancties.
38
De berichten over de stand van de gesprekken liepen niet helemaal gelijk. CBS meldde dat de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken had gezegd dat de onderhandelingen na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen waren stilgevallen. Andere berichtgeving meldde dat Iran de voorstellen van Qatar bestudeerde.
19
38 Reuters berichtte bovendien dat Trump de premier van Qatar zou ontmoeten, terwijl de diplomatieke inspanningen op aanzienlijke obstakels stuitten.
17
Risico’s rond de Straat van Hormuz bleven bestaan
Trumps voorzichtige optimisme kwam terwijl de onveiligheid rond Hormuz voortduurde. Op 8 november werd gemeld dat beide landen hadden bericht over schepen die in of nabij de zeestraat waren geraakt.
39
Ook had de VS op 6 november beperkte aanvallen uitgevoerd, die volgens berichtgeving gericht waren op een Iraans luchtverdedigingssysteem.
32
46 Die recente militaire actie maakt duidelijk dat Trumps voorspelling over de kans op nieuwe aanvallen niet hetzelfde is als een oplossing van het conflict: in de hier aangehaalde berichtgeving is geen afgerond akkoord of einde van de vijandelijkheden vastgesteld.
De kern
Trump zei herhaaldelijk dat nieuwe aanvallen onwaarschijnlijk waren, maar verbond die inschatting aan een concrete voorwaarde: een sterk akkoord over het Iraanse nucleaire programma en de Straat van Hormuz. Hij sloot nieuw Amerikaans militair optreden niet uit. Zijn opmerkingen over de paraatheid van het leger en mogelijke doelen onderstreepten dat. De voorstellen via Qatar boden een mogelijke diplomatieke route, maar de berichtgeving beschreef de gesprekken als onzeker en de risico’s van het conflict als aanhoudend — niet als opgelost.
3
8
17
25
39