Hubble legt reusachtige sterrensuperbel in N44 vast

Hubble heeft in N44 een kosmisch tafereel vastgelegd waarin zware sterren tegelijk opruimen en nieuw materiaal voor stervorming herschikken. Centraal ligt een enorme, door sterren uitgeholde holte. Daaromheen bevindt zich een heldere rand van dicht gas en stof. Samen tonen ze wat astronomen stellaire feedback noemen: de invloed van jonge, zware sterren op de wolk waarin zij zelf zijn ontstaan. 217

N44: een sterrenkraamkamer buiten de Melkweg

N44, voluit LHA 120-N44, is een emissienevel in de Grote Magelhaense Wolk, een naburig sterrenstelsel van de Melkweg. De nevel staat aan de hemel in het sterrenbeeld Goudvis (Dorado) en ligt op ongeveer 160.000 lichtjaar afstand. 17

Het meest opvallende onderdeel van de nieuwe opname is een centrale superbel: een reusachtige holte van circa 210 bij 140 lichtjaar. 217

Hoe die superbel ontstond

De heldere sterren in het midden van de holte hebben deze ruimte uitgesleten. Hun krachtige sterrenwinden bliezen gas weg; later droegen explosies van supernova’s verder bij aan het verdrijven van het materiaal waaruit de sterren ooit waren gevormd. 2

Dat gas is niet verdwenen, maar rond de holte samengebracht in een dichte, stoffige schil. Ultraviolette straling van zware sterren geeft die schil energie, waardoor hij op de Hubble-opname oplicht. 17

N44 laat daarmee twee kanten van zware sterren zien:

• Opruimen: sterrenwinden en supernova’s verstoren en verdrijven gas nabij de sterrenhoop.
• Samendrukken: het opgestuwde gas kan zich verzamelen in een dichte rand, een omgeving die verband houdt met latere stervorming. 217

Vernietiging en stervorming zijn hier verbonden

De superbel is geen leeg decorstuk. Straling, sterrenwinden en explosies veranderen de nevel ingrijpend, maar de gevormde gasschil is ook onderdeel van de actieve stervormingsomgeving rond de holte. 17

Juist daarom is N44 interessant: de regio biedt astronomen een kans om te onderzoeken hoe jonge, zware sterren de gaswolken beïnvloeden waaruit zij zijn voortgekomen — en hoe zij de omstandigheden voor volgende generaties sterren helpen bepalen.

Bijna een half miljoen sterren in kaart

De beeldgegevens komen uit Hubble-observatieprogramma 14689, onder leiding van hoofdonderzoeker D. Gouliermis. Dit programma maakte een inventaris van de sterren in N44 en registreerde bijna een half miljoen sterren in de sterrenhoop, plus niet-gerelateerde voorgrondobjecten in dezelfde kijkrichting. 1

Van die objecten zijn er bijna 30.000 pre-hoofdreekssterren. Dat zijn jonge sterren die nog niet zijn begonnen met het samensmelten van waterstof tot helium in hun kern. 1

Dat Hubble er zoveel kon onderscheiden, is te danken aan de gevoeligheid en hoge ruimtelijke resolutie van de telescoop. In een dichtbevolkt sterrengebied zijn zwakke, jonge sterren lastig los van hun buren te zien; Hubble kon ze toch op grote schaal identificeren. 1

De telling levert zo een omvangrijke populatie op waarmee onderzoekers de verschillende fasen van stergeboorte kunnen bestuderen: van zeer jonge objecten tot sterren die de hoofdreeks naderen. De spectaculaire superbel is daardoor niet alleen een opvallende holte op een foto, maar onderdeel van een meetbaar en rijk sterrenecosysteem.

Ook een kleinere bel: N44F

In het grotere N44-complex bevindt zich ook de kleinere interstellaire bel N44F. Een eerdere Hubble-close-up liet zien hoe de sterrenwind en intense ultraviolette straling van een jonge, hete ster daar een holte in het gas hebben gevormd. 27

Dat kleinere voorbeeld zet de nieuwe totaalopname in perspectief. Een afzonderlijke zware ster kan een lokale gasbel vormen; groepen zware sterren, aangevuld met supernova’s, kunnen samen de veel grotere superbel in het hart van N44 maken.

De nieuwe Hubble-opname is dus meer dan een fraai ruimteportret. Hij toont een voortdurende cyclus: zware sterren ruimen gas op, laten de omgeving oplichten en drukken materiaal samen — processen die de omgeving voor een volgende generatie sterren vormgeven. 1217