Wie bepaalt welke banen door AI worden overgenomen: werkgevers, de technologie zelf of de samenleving? Bill Gates vindt dat die keuze niet vanzelf aan bedrijven moet worden overgelaten. In CNN’s State of the Union zei hij dat de gevolgen voor werk veel verder kunnen reiken dan bij eerdere technologische veranderingen, zoals de komst van de personal computer en het internet. De mogelijke baanverliezen in vrijwel alle sectoren noemde hij “ongekend”.
2
Gates vindt daarom dat overheden moeten nadenken over twee kwesties: hoe automatisering wordt belast en welk werk mensen moeten blijven doen, ook als machines het technisch aankunnen.
Waarom hij AI en robots wil belasten
Volgens Gates worden werkgevers fiscaal verschillend behandeld wanneer ze personeel aannemen of automatisering inzetten. Over lonen worden loonheffingen betaald, terwijl een robot doorgaans als bedrijfskosten kan worden afgeschreven. Dat verschil kan bedrijven een financiële prikkel geven om mensen door machines te vervangen.
3
40
In een essay op zijn website Gates Notes stelde Gates eind augustus 2026 voor om AI-tokens — rekeneenheden die AI-modellen gebruiken — en robots te belasten. Zo’n gerichte belasting zou de overstap van menselijke arbeid naar automatisering volgens hem kunnen afremmen en geld opleveren voor omscholing en een steviger sociaal vangnet voor werknemers die hun baan verliezen.
40
Hij benadrukt ook dat de belasting zo moet worden ingericht dat nuttige toepassingen niet worden afgeremd, bijvoorbeeld wanneer AI medicijnen of onderwijs goedkoper kan maken. Hoe de belasting precies zou worden vastgesteld en toegepast, is nog niet uitgewerkt: het gaat om een voorstel, niet om bestaand beleid of een bewezen oplossing.
40
‘Human Reserved’: sommige banen blijven voor mensen
Gates vindt dat technologische mogelijkheden niet automatisch moeten bepalen welk werk wordt geautomatiseerd. Met de term “Human Reserved” bedoelt hij banen die de samenleving bewust voor mensen wil behouden, ook als AI of robots het werk zouden kunnen uitvoeren.
In de berichtgeving over zijn CNN-optreden worden beroepen in het onderwijs en de gezondheidszorg genoemd. Andere voorbeelden die aan Gates’ voorstel worden gekoppeld, zijn kinderopvang en jurywerk.
2
6
Ook zorgen over misbruik van AI
Naast de gevolgen voor werk waarschuwde Gates voor kwaadwillenden die AI gebruiken zonder voldoende veiligheidsmaatregelen. Dat kan volgens hem het risico op cyberaanvallen vergroten en binnen een jaar tot “negatieve verrassingen” leiden. Die directe dreiging staat los van zijn bredere zorgen over banen en beleid op de langere termijn.
17
De lastige vragen achter het voorstel
De voorstellen roepen praktische vragen op: welk AI-gebruik zou precies belast worden, welke beroepen zouden voor mensen worden gereserveerd en hoe voorkom je dat steun voor werknemers nuttige automatisering ontmoedigt? De beschikbare berichtgeving schetst de hoofdlijnen, maar geeft geen definitief antwoord op die vragen.
Een robotbelasting kreeg eerder ook kritiek. In 2017 noemde Harvard-econoom Lawrence Summers Gates’ toenmalige voorstel mogelijk contraproductief en sprak hij van “protectionism against progress” — bescherming tegen vooruitgang. Dat bezwaar is relevante achtergrond, maar bewijst op zichzelf niet of de huidige voorstellen wel of niet zouden werken.
44