IAEA: Syrië verzweeg reactor en nucleair materiaal onder Assad

De Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA), de nucleaire waakhond van de VN, heeft langlopende vragen over een geheim Syrisch kernprogramma uit de tijd van Bashar al-Assad opgehelderd. Centraal stond een reactor in aanbouw bij Deir al-Zor, in Oost-Syrië. Israël verwoestte die installatie in een luchtaanval in september 2007, toen de reactor volgens de beschikbare informatie bijna klaar was.

IAEA-directeur-generaal Rafael Grossi zegt dat het om een reactortype ging dat snel splijtbaar materiaal zou kunnen produceren dat bruikbaar is voor kernwapens. Dat is een belangrijke vaststelling, maar geen bewijs dat Syrië daadwerkelijk materiaal voor een kernwapen heeft geproduceerd of een atoombom heeft gebouwd of bezeten. 151

Wat de IAEA heeft vastgesteld

De voormalige Syrische autoriteiten hebben nucleair materiaal, installaties en activiteiten niet gemeld, terwijl dat verplicht was onder de waarborgeenkomst die voortvloeit uit het Non-proliferatieverdrag (NPV). Het niet-aangegeven programma omvatte:

• een kernreactor in aanbouw bij Deir al-Zor;
• een fabriek voor de productie van splijtstof voor die reactor;
• een locatie waar splijtstof, uraniumresten en afval werden opgeslagen. 71

De samenhang tussen die locaties is van belang. De reactor was dus geen op zichzelf staand project: er was ook infrastructuur voor brandstofproductie en -opslag die niet aan de IAEA was gemeld. 712

Reactor vernietigd vóór ingebruikname

Israël voerde de aanval op de locatie bij Deir al-Zor uit in september 2007. De IAEA heeft haar eerdere conclusie bevestigd dat de gebombardeerde locatie een reactor in aanbouw was. 151

Volgens Grossi kon de configuratie ervan efficiënt splijtbaar materiaal opleveren. Dat verklaart waarom het project relevant is voor proliferatiezorgen, maar de publieke bevindingen van de IAEA trekken niet de conclusie dat Syrië een operationeel kernwapenprogramma tot een bom heeft gebracht. 15

Ongeveer 73 ton niet-aangegeven uranium

Bij het hernieuwde onderzoek verifieerden inspecteurs ongeveer 73 ton niet-aangegeven natuurlijk uraniummetaal op een eerder onbekende locatie. Naar verluidt was circa 55 ton daarvan verwerkt in splijtstofstaven. 12

Natuurlijk uranium is niet hetzelfde als hoogverrijkt uranium van wapenkwaliteit. Het is wel gecontroleerd nucleair materiaal. Juist het niet melden ervan vormde daarom een probleem onder de internationale waarborgregels. De IAEA brengt het materiaal nu onder insluiting, toezicht en routinematige waarborgen. 12

Waarom het onderzoek nu verder kwam

De doorbraak volgde nadat de Syrische autoriteiten na Assad aanvullende informatie verstrekten en inspecteurs toegang gaven. De IAEA bezocht Deir al-Zor voor het eerst sinds 2008, observeerde er in afstemming met de Syrische autoriteiten graafwerkzaamheden en inspecteerde een niet-aangegeven locatie waar natuurlijk uraniummetaal werd bevestigd. 103

De organisatie stelde dat zij dankzij de vereiste toegang en informatie de openstaande waarborgvragen die eerder aan haar Raad van Gouverneurs waren gemeld, kon verduidelijken en oplossen. 1

Dossier opgelost, toezicht blijft

Dat de openstaande waarborgvragen zijn opgelost, betekent niet dat het teruggevonden materiaal buiten internationaal toezicht valt. De IAEA moet het uranium blijven verifiëren, administreren en volgen binnen haar waarborgregelingen. 13

De hoofdconclusie is dat Syrië onder Assad een reactorproject en gerelateerde nucleaire activiteiten niet heeft aangegeven zoals verplicht. Tegelijkertijd bewijzen de publiek bekende bevindingen niet dat Syrië een kernwapen vervaardigde. Evenmin beantwoorden zij alle historische vragen over het programma. 151