Bijna intact Chimú-graf in Chan Chan bevat 38 elitebegrafenissen

Archeologen in Peru hebben in Chan Chan een vrijwel intact grafplatform van de Chimú-cultuur blootgelegd. In het ongeveer 600 jaar oude monument lagen de resten van 38 mensen, onder wie vermoedelijk een vooraanstaande persoon, samen met metalen wapens en voorwerpen van schelp, koper en goud. 1435

Juist omdat de context grotendeels ongeschonden bleef, is de vondst bijzonder. De positie van de doden, de grafgiften en de bouw van het monument kunnen als één geheel worden onderzocht, in plaats van te moeten worden gereconstrueerd uit geroofde of verplaatste objecten. Dat kan nieuw inzicht geven in status, ritueel en collectieve begrafenissen in de Chimú-hoofdstad. 15

Gevonden in een ommuurd elitecomplex

Het grafplatform lag onder opvullagen in Utzh An, een ommuurd complex dat ook bekendstaat als het voormalige Gran Chimú-paleis. Het maakt deel uit van het archeologische complex Chan Chan bij Trujillo, aan de noordkust van Peru in de regio La Libertad. 535

Die locatie is essentieel voor de duiding. Een speciaal gebouwd grafmonument binnen een groot, ommuurd elitecomplex is iets heel anders dan een regulier graf. De ligging en de bijbehorende objecten ondersteunen de conclusie van de archeologen dat het om een begrafeniscontext van hoge status gaat. 435

Een adobeplatform met centrale grafkamer

Het vierkante platform van leemstenen, of adobe, meet bijna 17 meter per zijde en is circa 5 meter hoog. Volgens de duidelijkste officiële beschrijving heeft het een centrale kamer en twee zijkamers. Sommige berichten spreken van vijf binnenruimtes; dat lijkt te komen door verschillende manieren om de ruimtes te tellen. 3535

De centrale kamer is ongeveer 1,2 meter breed en 5 meter diep en is bereikbaar via een korte trap. In deze kamer bevond zich een nis, één persoon en een groot aantal voorwerpen van schelp en metaal. In de zijkamers lagen meer begravingen en artefacten, waaronder metalen wapens. 3435

Wat de 38 personen en grafgiften wel — en niet — vertellen

Archeologen documenteerden in totaal 38 personen, met grafgiften en ceremoniële objecten van koper, goud en schelp, naast metalen emblemen en wapens. 43435

De combinatie van een monumentale locatie, een centrale bijzetting en rijke voorwerpen wijst op herdenking van de elite. Ook staat vast dat het ritueel meer omvatte dan de begrafenis van één persoon. Maar de huidige gegevens maken nog niet duidelijk of de andere overledenen familieleden, dienaren, begeleiders of deelnemers aan een andere rituele handeling waren. Dat vereist vervolgonderzoek. 535

De opvallende languit begraven persoon

Eén persoon lag volledig uitgestrekt, een houding die in de gemelde Chimú-context ongebruikelijk is. Archeologen en nieuwsberichten noemen onder meer een afwijkende sociale positie of rituele opoffering als mogelijke verklaringen, maar geen van beide is bewezen. 610

Die terughoudendheid is belangrijk: een uitzonderlijke lichaamshouding kan archeologisch veelzeggend zijn, zonder dat zij op zichzelf doodsoorzaak, offerpraktijk of rang bewijst. Analyse van de resten en van hun precieze relatie tot de afzettingen in de kamer is nodig voordat een hardere conclusie mogelijk is. 56

Uit de overgang van Chimú naar Inca

De ouderdom van ongeveer 600 jaar plaatst het graf vlak vóór of rond de periode waarin de Inca's het Chimú-rijk in het midden van de 15e eeuw veroverden. 14

Daarmee kan het platform belangrijk worden voor onderzoek naar continuïteit en verandering in elitebegrafenissen tijdens een grote politieke omwenteling. De vondst toont echter nog geen concrete Inca-invloed op de bijzettingen aan. Voorlopig gaat het het best om een Chimú-context van de elite die, na datering en analyse van vondsten en menselijke resten, meer kan leren over die overgang. 15

Waarom de intacte context zo uitzonderlijk is

Chan Chan wordt al tientallen jaren onderzocht, maar volgens de onderzoekers is dit een uitzonderlijk zeldzame, vrijwel ongestoorde elitebegrafenis. Het platform zou eeuwen van verovering, koloniale plundering en latere grafroof hebben doorstaan. 15

Daardoor kunnen onderzoekers verbanden bestuderen die vaak verloren gaan: welke objecten bij welke personen lagen, hoe de kamers werden gebruikt en of alle bijzettingen tegelijk of in verschillende fasen plaatsvonden. Niet alleen de hoeveelheid goud, koper of wapens, maar vooral deze intacte archeologische samenhang maakt de ontdekking zo waardevol. 535

Welke vragen nu nog openstaan

Nader onderzoek naar de menselijke resten, het rode pigment dat op sommige botten is gemeld en de artefacten kan informatie opleveren over leeftijd, biologisch geslacht, gezondheid, dieet, verwantschap, herkomst en mobiliteit van de overledenen. Ook kan het helpen de datering, de behandeling van de doden en mogelijke verklaringen voor de uitgestrekte begraving en de collectieve bijzettingen te toetsen. 56

De voorzichtige maar belangrijke conclusie luidt voorlopig: het platform in Utzh An levert uitzonderlijk direct bewijs dat Chimú-elites werden herdacht met monumentale, rijk uitgeruste en collectieve begrafenissen. Wie de 38 personen waren, hoe zij zich tot elkaar verhielden en wat hun verschillende behandelingen betekenden, zijn nog open archeologische vragen. 435