Google past Europese zoekresultaten aan na DMA-boete van € 460 miljoen

Google heeft in Europa een nieuwe indeling voor Search uitgerold nadat de Europese Commissie het bedrijf een boete van € 460 miljoen oplegde. Volgens de Commissie gaf Google in de zoekresultaten een voorkeursbehandeling aan eigen diensten voor winkelen, hotels, vervoer en sport. De aanpassing moet voldoen aan de Digital Markets Act (DMA), de Europese wet die grote digitale platforms — zogeheten poortwachters — verbiedt hun eigen diensten voort te trekken. 135

De opvallendste verandering is zichtbaar bij commerciële en reisgerelateerde zoekopdrachten. Gespecialiseerde zoek- en vergelijkingsdiensten krijgen nadrukkelijker ruimte, terwijl Google bepaalde geïntegreerde informatie uit de resultaten haalt, zoals actuele prijzen in de betreffende carrousel. Google stelt dat Search daardoor minder bruikbaar wordt. De Commissie stelt daartegenover dat Google zijn dominante zoekmachine niet mag gebruiken om eigen vergelijkbare diensten voorrang te geven boven concurrenten. 12

Zo ziet de nieuwe opmaak eruit

Bij de relevante zoekopdrachten toont Google voortaan:

• één gespecialiseerde zoekdienst prominent bovenaan de resultatenpagina;
• twee extra gespecialiseerde diensten met minder details daaronder; en
• lager op de pagina een carrousel met hotels, luchtvaartmaatschappijen of restaurants, waaruit bepaalde functies, waaronder actuele prijzen, zijn verwijderd. 2

Dat is een duidelijke breuk met de eerdere, sterk geïntegreerde ervaring rond Googles eigen verticale diensten. De Commissie oordeelde dat Google bij resultaten voor winkelen, hotels, vervoer en sport de eigen diensten bevoordeelde ten opzichte van externe aanbieders. De boete van € 460 miljoen voor Search staat los van een DMA-boete van € 430 miljoen voor beperkingen rond doorverwijzingen in Google Play. Samen bedragen de boetes € 890 miljoen. 1

Waarom Google de vormgeving moest wijzigen

Artikel 6, lid 5, van de DMA verbiedt poortwachters hun eigen producten en diensten gunstiger te behandelen in rangschikkingen dan vergelijkbare diensten van derden. Voor Google Search geldt dat zowel voor Googles verticale zoekdiensten als voor de manier waarop eigen content in zoekresultaten kan worden gerangschikt of ingevoegd. 3035

Het doel van de Commissie is dus niet alleen een andere pagina-indeling. De DMA moet onlinezoekmarkten eerlijker en beter betwistbaar maken: een dominante zoekmachine mag zijn resultatenpagina niet inzetten om eigen vervolgdiensten een voordeel te geven. 31

Wie profiteert — en waar zitten de nadelen?

Vergelijkingssites en gespecialiseerde zoekdiensten

De meest directe winnaars kunnen gespecialiseerde diensten en vergelijkingsplatforms zijn. Zij krijgen in Google Search een prominentere plek en daarmee mogelijk meer zichtbaarheid en verkeer. Dat past bij het doel van de DMA om concurrenten beter te laten meedingen om aandacht en bezoekers. 131

Een prominente plaats garandeert nog geen duurzaam verkeer of meer boekingen. Wel krijgen deze diensten een positie die Googles eigen verticale producten volgens de Commissie eerder juist met voorrang kregen.

Gebruikers die reizen of lokale opties zoeken

Google zegt dat het verdwijnen van gebundelde actuele prijzen en andere uitgebreide functies vergelijken en boeken omslachtiger maakt. Tegenover Reuters stelde het bedrijf dat tests veel ontevredenheid onder gebruikers lieten zien en dat dit de grootste kwaliteitsverlaging in zijn 29-jarige geschiedenis is. 2

Dat zijn beoordelingen van Google zelf, geen onafhankelijk gepubliceerde onderzoeksuitkomsten. In de praktijk hangt de impact af van de vraag of de nieuwe links het vergelijken van aanbieders vereenvoudigen, of juist extra stappen toevoegen voor wie snel prijzen, beschikbaarheid of een boekingsmogelijkheid wil zien.

Hotels, luchtvaartmaatschappijen, restaurants en andere lokale bedrijven

Google stelt ook dat bedrijven minder gratis rechtstreeks verkeer kunnen ontvangen en afhankelijker kunnen worden van tussenpartijen. Het bedrijf noemt een daling van 30% in gratis verkeer voor directe boekingen na eerdere DMA-gerelateerde wijzigingen. 2

Dat cijfer verdient voorzichtigheid: het is door Google aangeleverd en in de beschikbare berichtgeving ontbreken een onafhankelijke methode en verificatie. De bredere zorg is voorstelbaar als bedrijfseconomisch vraagstuk — meer doorverwijzingen via vergelijkingsplatforms kunnen de kosten van klantwerving veranderen — maar de omvang van dat effect volgt niet uit Googles claim alleen.

Is dit werkelijk een verslechtering van de zoekkwaliteit?

Dat hangt af van wat onder ‘kwaliteit’ wordt verstaan.

Google vindt een geïntegreerde resultatenpagina met direct bruikbare informatie, zoals actuele prijzen, handiger voor gebruikers en beter in staat om klanten rechtstreeks naar aanbieders te sturen. Vanuit dat perspectief maken prominentere concurrentenlinks en het schrappen van functies de pagina minder efficiënt. 2

De Commissie kijkt er anders naar: een sterk geïntegreerde ervaring is niet neutraal wanneer de platformexploitant zijn eigen diensten een voorkeurspositie geeft. Binnen de DMA gaat het niet alleen om zo min mogelijk klikken in een door Google aangestuurde route, maar ook om eerlijke behandeling en daadwerkelijke concurrentiemogelijkheden. 131

De discussie gaat dus verder dan vormgeving. De kernvraag is of het gemak van een dominante platformdienst zwaarder moet wegen dan de kans voor concurrenten om op dezelfde zoekresultatenpagina te concurreren.

Wat als de Commissie de oplossing onvoldoende vindt?

Google moest de inbreuk binnen 60 dagen na het besluit van de Commissie beëindigen. De uitrol is daarom een nalevingsmaatregel, maar nog geen garantie dat de Commissie Google ook daadwerkelijk in overeenstemming met de regels acht. 1

Onder de DMA kan de Commissie boetes opleggen tot 10% van de totale wereldwijde jaaromzet van een onderneming, oplopend tot 20% bij herhaalde overtredingen. Ook zijn periodieke dwangsommen mogelijk tot 5% van de gemiddelde wereldwijde dagomzet. Bij systematische niet-naleving kunnen na een marktonderzoek aanvullende maatregelen volgen. 33

De Commissie beschikt daarmee over stevige middelen als zij concludeert dat de nieuwe vormgeving de zelfbevoordeling niet effectief heeft beëindigd.

Waar het nu om draait

De nieuwe opmaak is vooral een praktijktest voor de handhaving van de DMA. Vergelijkingsdiensten hebben waardevolle zichtbaarheid gekregen. Gebruikers kunnen een minder informatierijke resultatenpagina tegenkomen. En lokale aanbieders zullen moeten bekijken of hun verwijzingsverkeer verandert.

Googles uitspraken over ontevreden gebruikers, lagere kwaliteit en direct boekingsverkeer vragen om kritische toetsing, niet om automatische aanvaarding. Tegelijk moet ook blijken of de prominentere plaats voor concurrenten tot betekenisvolle concurrentie leidt, in plaats van alleen een herschikking van de ruimte op de zoekpagina. De uiteindelijke beoordeling van de Commissie bepaalt of dit een blijvend Europees Search-model wordt, of slechts een volgende stap in Googles nalevingstraject. 12