Japanse obligatierente bereikt hoogste niveau in dertig jaar

Japanse staatsobligaties worden in hoog tempo opnieuw geprijsd. Op 17 augustus steeg het rendement op de benchmark voor 10-jarige Japanse staatsobligaties — de zogenoemde JGB's — met 5 basispunten naar 2,925%. Dat was het hoogste niveau sinds september 1996 en de zesde opeenvolgende handelsdag met een stijging. Het rendement op 2-jarige obligaties, die bijzonder gevoelig zijn voor de verwachtingen rond het beleid van de Bank of Japan (BOJ), liep op naar 1,685%.

De beweging heeft meerdere oorzaken die tegelijk samenkomen: een wereldwijde uitverkoop van staatsobligaties, aanhoudende inflatie- en importkostendruk, verwachtingen dat de BOJ de rente verder verhoogt, onzekerheid over het uiteindelijke renteniveau en toenemende aandacht voor de Japanse overheidsfinanciën.

Waarom de rente over de hele curve stijgt

Obligatierentes bewegen omgekeerd aan obligatiekoersen: als koersen dalen, stijgen de rendementen. Beleggers vragen nu een hogere vergoeding voor het aanhouden van Japanse staatsobligaties, omdat het tijdperk van extreem lage rentes plaatsmaakt voor een onzekere normalisatie.

• Korte looptijden: De 2- en 5-jaarsrente hangt sterk samen met de verwachte beleidsrente van de BOJ. Berichten dat de centrale bank al in september de rente kan verhogen en daarna mogelijk sneller gaat verkrappen, duwden deze rentes omhoog. De 5-jaarsrente bereikte volgens Reuters een recordniveau.
• Lange looptijden: Obligaties met een looptijd van 30 en 40 jaar zijn gevoeliger voor inflatieverwachtingen, termijnpremies, de omvang van nieuwe schuld en zorgen over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Het Internationaal Monetair Fonds koppelt de hogere Japanse staatsrentes aan zowel de verwachte beleidsrente als oplopende termijnpremies door geopolitieke, politieke en begrotingsrisico's.
• Wereldwijde besmettingseffecten: Japanse obligaties bewegen bovendien mee met de bredere daling van staatsobligaties wereldwijd. Als rentes overal stijgen, wordt het voordeel van JGB's als diversificatie minder vanzelfsprekend en gaan beleggers de relatieve vergoeding van grote staatsobligatiemarkten opnieuw vergelijken.

Het gaat dus niet alleen om de volgende rentevergadering van de BOJ. De markt stelt de volledige inschatting van rente, inflatie en risico voor Japan bij.

Inflatie en de onzekere bestemming van de BOJ

De BOJ staat voor een lastig dilemma. De centrale bank moet het beleid voldoende normaliseren om te voorkomen dat inflatieverwachtingen zich vastzetten en om de yen te ondersteunen. Tegelijkertijd mag zij de rente niet zo snel verhogen dat de binnenlandse vraag verder verzwakt.

Volgens berichten overweegt de BOJ een renteverhoging in september en mogelijk een sneller tempo van verdere verhogingen dan het huidige patroon van ongeveer twee stappen per jaar. Reuters meldde dat de markt op het moment van berichtgeving bijna 80% kans op een stap in september inprijsde.

Dat betekent niet dat een verhoging zeker is. Ook is nog niet duidelijk waar de uiteindelijke, zogenoemde terminale rente zal uitkomen. Juist die onzekerheid is belangrijk voor de obligatiemarkt: beleggers moeten het risico van langlopende obligaties inschatten zonder een duidelijk beeld van het eindpunt van de rentecyclus.

Ook het inflatiebeeld is ingewikkeld. De totale inflatie in Japan was in juni afgekoeld naar 1,7% op jaarbasis, terwijl de meeste kerninflatiemaatstaven op 1,6% of lager lagen, volgens Deloitte. Toch kunnen energie- en grondstofprijzen, geopolitieke verstoringen en een zwakke yen de prijsdruk hardnekkig houden, zelfs als de binnenlandse vraag matig blijft.

Zwakke groei maakt de keuze nog moeilijker

De economische cijfers over het tweede kwartaal pleiten voor voorzichtigheid. Het reële bruto binnenlands product groeide in april-juni met 0,3% ten opzichte van het voorgaande kwartaal, wat neerkomt op een geannualiseerde groei van 1,1%. Dat lag duidelijk onder de marktverwachting van ongeveer 2%. De particuliere consumptie bleef vrijwel vlak en de bedrijfsinvesteringen daalden met 1,2%.

Deze cijfers verzwakken het argument voor snelle renteverhogingen: hogere financieringskosten kunnen de consumptie en investeringen verder afremmen. Maar zwakke groei neemt het inflatieprobleem niet automatisch weg. Hogere import- en energiekosten kunnen nog steeds worden doorberekend aan huishoudens en bedrijven.

Voor beleidsmakers ontstaat zo een ongemakkelijke combinatie. De groei is niet sterk genoeg om agressieve verkrapping comfortabel te maken, terwijl inflatie en druk op de yen het evenmin eenvoudig maken om het beleid ruim te houden. De BOJ zal daarom niet alleen naar het groeicijfer kijken, maar ook naar het herstel van de binnenlandse vraag en de vraag of kostenstijgingen zich verbreden.

Is de steile rentecurve een schuldencrisis?

De ongewoon steile rentecurve is een waarschuwing, maar geen bewijs dat Japan op korte termijn een staatschuldencrisis tegemoetgaat. Zij laat vooral zien dat beleggers meer risico toekennen aan de langetermijnvooruitzichten voor inflatie, herfinanciering en de overheidsfinanciën.

De Japanse overheid verwacht dat de uitstaande algemene staatsobligaties aan het einde van het begrotingsjaar 2026 ¥1.145 biljoen bedragen. Naarmate bestaande schuld tegen hogere rentes wordt geherfinancierd, kunnen de rentelasten oplopen en blijft er minder begrotingsruimte over om toekomstige schokken op te vangen. Het IMF waarschuwt eveneens dat de bruto overheidsschuld hoog blijft en dat toenemende uitgaven om begrotingsaanpassing en grotere buffers vragen.

Voor de begroting is vooral van belang dat hogere rentes langere tijd aanhouden. Een korte rentepiek is eenvoudiger op te vangen dan een structureel hogere gemiddelde financieringskost over een zeer grote schuldvoorraad.

De obligatiemarkt geeft dus een betekenisvol signaal af over de fiscale ruimte van Japan. Het signaal gaat over een grotere gevoeligheid voor rentestijgingen, niet over een nakend faillissement. De houdbaarheid van de schuld hangt af van de verhouding tussen nominale economische groei, de effectieve rente, toekomstige primaire begrotingssaldi en de geloofwaardigheid van het begrotingsbeleid.

Waarom renteplafonds en yeninterventies beperkingen hebben

De BOJ zou rentes theoretisch opnieuw kunnen onderdrukken met renteplafonds of grotere obligatieaankopen. Dat zou de onderliggende spanning tussen marktrentes, inflatie en begrotingsrisico echter niet oplossen. Japan beëindigde zijn beleid van yield-curve control in 2024 en begon daarna met het afbouwen van obligatieaankopen. Een nieuwe poging om rentes kunstmatig te begrenzen kan de prijsvorming op de obligatiemarkt verstoren en een latere aanpassing juist abrupter maken.

Ook valutainterventie heeft grenzen. Het kopen van yens kan wanordelijke marktbewegingen afremmen, maar kan een groot rente- of beleidsverschil met de Verenigde Staten niet blijvend neutraliseren. Het Japanse ministerie van Financiën heeft volgens Reuters al meerdere keren geïntervenieerd door yens te kopen. Dat toont zowel de bereidheid om in te grijpen als de omvang van de uitdaging.

Duurzamere steun voor de yen zou moeten komen van een geloofwaardig normalisatiepad van de BOJ, in combinatie met een kleiner renteverschil tussen Japan en de Verenigde Staten. De keerzijde is dat hogere Japanse rentes de groei kunnen drukken en de financiële druk op kredietnemers, beleggers en de overheid kunnen vergroten.

Gevolgen voor aandelen en obligatiebeleggers

Hogere JGB-rentes verhogen de discontovoet voor Japanse financiële markten. Dat kan druk zetten op dure groeiaandelen, vastgoed en bedrijven met veel schulden. Banken en verzekeraars kunnen profiteren van hogere herbeleggingsrendementen, maar snelle bewegingen op de obligatiemarkt kunnen ook leiden tot waarderingsverliezen en financieringsrisico's bij instellingen met grote portefeuilles langlopende obligaties.

Een sterkere yen zou exporteurs bovendien tegenwind geven, omdat buitenlandse inkomsten na omrekening minder yens opleveren. Een zwakkere yen kan daarentegen de geïmporteerde inflatie versterken en het voor de BOJ moeilijker maken om de strijd tegen prijsstijgingen als gewonnen te beschouwen.

Voor internationale obligatiebeleggers bieden JGB's inmiddels een aanzienlijk hoger nominaal rendement dan tijdens het tijdperk van nulrentes. Dat maakt ze echter niet automatisch een betrouwbare bescherming wanneer rentes wereldwijd oplopen. Langlopende Japanse obligaties kunnen tegelijk met Amerikaanse staatsobligaties en Europese staatsleningen dalen als de dominante factor een wereldwijde stijging van de termijnpremie is.

Het diversificatievoordeel kan eerder terugkeren bij een groeischok die specifiek Japan raakt, of tijdens een wereldwijde vlucht naar veilige havens die de rentes omlaag duwt — zolang inflatie- en begrotingszorgen het gebruikelijke vlucht-naar-kwaliteitseffect niet overheersen.

Vooruitblik: normaliseren zonder destabiliseren

De kernvraag is of Japan de rente geleidelijk kan normaliseren, het vertrouwen in de overheidsfinanciën kan behouden en tegelijk een kwetsbaar economisch herstel kan ondersteunen.

Een renteverhoging in september blijft mogelijk en de markt neemt die kans serieus. De zwakke binnenlandse vraag in het tweede kwartaal geeft de BOJ echter reden om voorzichtig te werk te gaan of een stap uit te stellen als de groei verder verslechtert. Tegelijkertijd kunnen aanhoudende kostenstijgingen, yen-zwakte en een wereldwijde obligatie-uitverkoop de Japanse rentes verder opdrijven, zelfs voordat de centrale bank handelt.

De rentestijging in Japan kan daarom het best worden gezien als een brede herwaardering van beleids-, inflatie- en begrotingsrisico's — niet als één enkel oordeel over de markt. De BOJ moet een koers vinden die streng genoeg is om de inflatieverwachtingen te verankeren en de yen te steunen, maar geleidelijk en voorspelbaar genoeg om de druk op de schuldendienst niet te vergroten of het binnenlandse herstel af te knijpen.