Waarom de Duitse tienjaarsrente boven 3,5% uitkwam

Europese staatsobligaties werden massaal verkocht omdat beleggers concludeerden dat de energieschok vanuit het Midden-Oosten de inflatie langer hoog kon houden. Dat zou centrale banken kunnen dwingen de rente langer hoog te houden of verder te verhogen. Bij een verkoopgolf dalen obligatiekoersen; het rendement dat beleggers eisen — de rente — loopt dan op. Zo steeg de rente op de Duitse tienjaars-Bund, de belangrijkste staatslening van de eurozone, boven 3,5%. 210

De historische vergelijking verschilt per marktbron: Bloomberg noemde 3,50% het hoogste niveau sinds 2009, terwijl andere berichten de beweging vergeleken met niveaus uit 2011. De kern is duidelijk: de Bund-rente bereikte een meerjarig hoogtepunt door een uitzonderlijk snelle herwaardering van inflatie- en renteverwachtingen. 21012

Van conflict naar hogere Bund-rente

De directe aanleiding was het toenemende gevaar voor energieaanvoer en transportroutes. Aanvallen van de Houthi's op Saoedische energie-installaties stuwden Brent op 8 september naar 97,92 dollar per vat. Nieuwe aanvallen op Saoedische infrastructuur en scheepvaart, plus risico's rond de Straat van Hormuz en Bab el-Mandeb, hielden de zorgen over het aanbod hoog. Reuters meldde dat Brent op 14 september weer boven 107 dollar stond. 202122

Voor Europese obligatiebeleggers ging het niet alleen om een tijdelijke stijging van de olieprijs. Doorslaggevend was de vraag of verstoorde productie, scheepvaart en vrachtvervoer de inflatieschok blijvend zouden maken. Hogere olie- en gasprijzen werken door in energierekeningen van huishoudens en in transport- en productiekosten van bedrijven. Daarmee neemt het risico toe dat inflatie die begint bij energie breder wordt en moeilijker terug te dringen is.

Voor Europa waren vooral aardgas en elektriciteit een zorgpunt. ECB-bestuurder Peter Kazimir stelde dat de ontwikkeling van gas- en stroomprijzen centraal is komen te staan in de vooruitzichten. De inflatie zou hoger kunnen uitvallen dan de al verhoogde ECB-ramingen; volgens hem waren de inflatierisico's duidelijk opwaarts gericht. 3940

ECB-rentebesluit versterkte de verkoopgolf

Op 10 september verhoogde de Europese Centrale Bank alle drie de belangrijkste beleidsrentes met 25 basispunten. De depositorente kwam daarmee uit op 2,50%. Het was de tweede verhoging van 2026. In de nieuwe basisraming ging de ECB uit van gemiddelde inflatie van 3,0% in 2026, 2,5% in 2027 en 2,1% in 2028 — dus gedurende de hele prognoseperiode boven de inflatiedoelstelling van 2%. 33

Voor de markt kwam daar drieledig druk uit voort:

• Een hogere beleidsrente maakt contant geld en kortlopende beleggingen aantrekkelijker.
• Een hogere inflatieverwachting ondermijnt de waarde van de vaste couponbetalingen van langlopende obligaties.
• De kans op verdere verkrapping betekent dat beleggers hogere rendementen eisen over de hele rentecurve.

De verkoopgolf was dus meer dan een mechanische reactie op één rentestap van 25 basispunten. Beleggers pasten hun vooruitblik aan: de energieschok kon lang genoeg duren om de middellange-inflatieverwachtingen én het ECB-pad te veranderen. Volgens Reuters zagen beleidsmakers ruimte voor verdere verkrapping, mogelijk al op de vergadering van 29 oktober, afhankelijk van nieuwe cijfers en ontwikkelingen rond Iran. 34

Waarom de markt nog een ECB-verhoging inprijsde

Na het ECB-besluit schatten financiële markten de kans op nog een renteverhoging op 29 oktober op ongeveer 60%. Een verhoging vóór het einde van het jaar was volledig ingeprijsd. 39

Dat waren marktverwachtingen, geen toezegging van de ECB. Ze weerspiegelden drie samenhangende risico's:

1. Energie-inflatie kan aanhouden. Nieuwe aanvallen, aanbodverstoringen of beperkingen in de scheepvaart kunnen olie-, gas- en vrachtkosten hoog houden. 212223
2. De hogere energiekosten kunnen breder doorwerken. Bedrijven kunnen duurdere energie, vervoer en grondstoffen doorberekenen in andere prijzen, met gevolgen voor inflatieverwachtingen en lonen.
3. De terugkeer naar 2% inflatie bleef volgens de ECB traag. In de basisraming stond de inflatie nog op 2,5% in 2027 en 2,1% in 2028. 33

Kazimirs nadruk op gas en elektriciteit ondersteunde die lezing. Joachim Nagel, president van de Bundesbank, zei eveneens dat aanhoudende druk vanuit energieprijzen ertoe kan leiden dat het beleid licht restrictief moet worden. Hij benadrukte tegelijk dat besluiten afhangen van de vooruitzichten en niet automatisch volgen. 12

Britse gilts daalden nog scherper

De herwaardering van inflatie- en rentevooruitzichten beperkte zich niet tot de eurozone. Ook Britse staatsobligaties, de zogeheten gilts, werden fors verkocht. Reuters meldde dat de rente op tienjarige gilts het hoogste niveau sinds 2007 bereikte. De rente op twintig- en dertigjarige gilts steeg naar het hoogste niveau sinds 1998, terwijl de vijfjaarsrente de grootste eendaagse sprong sinds mei liet zien. 49

Beleggers verhoogden ook hun inzetten op verkrapping door de Bank of England: destijds werd een kans van 97% op een renteverhoging vóór november ingeprijsd. 49 De ontwikkeling laat zien hoe een energieschok die mondiale aanvoerroutes raakt inflatierisico's in meerdere economieën kan vergroten, ook al verschillen de binnenlandse groei-, loon- en inflatieomstandigheden per land.

Waar beleggers op letten

De reactie op de obligatiemarkt hing sterk af van de vraag of de energieverstoring tijdelijk of duurzaam zou blijken. Geloofwaardige ontspanning in de regio of veiliger scheepvaart zou de risicopremie op olie en gas kunnen verlagen. Dat zou de druk op inflatieverwachtingen en obligatierentes verminderen. Nieuwe aanvallen op energie-infrastructuur of commerciële schepen wijzen juist de andere kant op. 171822

Voedselprijzen vormen een extra, maar minder direct meetbaar risico. Langdurig hoge kosten voor diesel, kunstmest, verwerking en vervoer kunnen de voedselprijzen opdrijven; slechte landbouwomstandigheden zouden dat effect versterken. De beschikbare berichtgeving kwantificeert dit effect niet. Het is daarom vooral een mogelijk tweede-ronde-effect op de inflatie, niet een bewezen directe oorzaak van de stijging van de Bund-rente.

De essentie: de verkoopgolf in Duitse Bunds was een vooruitblikkende herwaardering. Markten prijsden de mogelijkheid in dat verstoringen in energie en scheepvaart de inflatie langer hoog houden, de terugkeer naar de ECB-doelstelling vertragen en een restrictiever monetair beleid vereisen dan eerder werd verwacht.