Indonesië zet financiële hervormingen door: bescherming voor obligatiekopers, een nieuwe beurs en de strijd om vertrouwen

Wie de obligaties op de primaire markt koopt, wordt beschermd tegen strafrechtelijke vervolging, strafzaken rond belastingen en civiele rechtszaken die verband houden met het aangehouden bedrag. Gegevens over de aankoop mogen bovendien niet als bewijs in een rechtszaak of als grondslag voor een belastingaanslag worden gebruikt .

Wat zegt dit over de strategie van Jakarta? De regering behandelt het mobiliseren van binnenlandse besparingen als een kwestie van nationaal belang. De vergaande bescherming suggereert dat Indonesië ervan uitgaat dat zijn relatief dunne kapitaalmarkt zonder een forse verlaging van juridische en fiscale risico’s onvoldoende deelnemers aantrekt. Daarmee erkent de regering impliciet dat het bestaande toezicht en rechtssysteem voor beleggers een drempel vormen.

Minister van Financiën Purbaya Yudhi Sadewa verdedigt de regeling als “nauw afgebakend”: alleen het geld dat in de obligaties wordt belegd zou worden beschermd, niet de overige zakelijke activiteiten van een belegger . Critici vinden de bepaling echter te vaag en vrezen dat zij witwassen kan vergemakkelijken .

Kredietwaardigheid van Danantara staat onder druk

De drie grote kredietbeoordelaars geven Danantara vooralsnog een investmentgrade-status: Moody’s kent een rating van Baa2 toe, Fitch een lokale AAA(idn)-rating en S&P een vergelijkbare beoordeling . Toch zijn de vooruitzichten niet eensluidend en rusten de beoordelingen op een kwetsbare basis.

Moody’s kende Danantara Investment Management in juni 2026 voor het eerst een Baa2-rating toe, maar koppelde daar een negatieve outlook aan. Volgens de kredietbeoordelaar verschuift de risicobalans naar beneden. Een verzwakking van de kredietwaardigheid van Indonesië zou de rating van Danantara rechtstreeks onder druk zetten . Fitch en S&P hanteren een stabiele outlook, maar alle drie de bureaus zien Danantara vooral als een verlengstuk van de staat en niet als een volledig zelfstandige vermogensbeheerder .

Moody’s waarschuwt daarnaast dat de beleidskoers en houdbaarheid van de overheidsfinanciën risico’s blijven vormen, ondanks de doelstelling van een begrotingstekort van 2,85 procent van het bbp in 2026 .

De Patriot- en Merah Putih Bonds kunnen dat risico vergroten. Als Danantara grote bedragen uitgeeft onder juridisch onduidelijke voorwaarden die lijken op quasi-fiscale verplichtingen of mogelijke toekomstige staatslasten, kunnen kredietbeoordelaars de instrumenten als negatief voor de kredietkwaliteit gaan beschouwen. Ook de uitzonderlijke juridische bescherming kan bij toekomstige beoordelingen vragen oproepen over bestuur, toezicht en naleving van regelgeving.

De negatieve outlook van Moody’s is daarmee al een waarschuwing: de ogenschijnlijk stevige rating van Danantara heeft weinig ruimte voor beleids- of begrotingsfouten.

Demutualisering van de beurs: modernisering onder druk van MSCI

De Indonesia Stock Exchange werkt nog met een model waarbij de effectenmakelaars die de beurs gebruiken, ook eigenaar zijn. Dat wederzijdse eigendomsmodel wordt bekritiseerd vanwege mogelijke belangenconflicten en beperkte transparantie . Wet nummer 4 van 2026 neemt juridische obstakels weg voor een verandering van die eigendomsstructuur .

De Indonesische toezichthouder OJK wil de regels voor de demutualisering — de overgang van een ledenbeurs naar een beurs met aandeelhouders — in september 2026 afronden. Danantara heeft al belangstelling getoond voor een belang .

Tegelijkertijd heeft MSCI, een wereldwijde aanbieder van beursindexen, zijn beoordeling van de Indonesische aandelenmarkt uitgesteld. Jakarta krijgt daarmee feitelijk tot november 2026 om hervormingen door te voeren. Anders dreigt een overgang van de categorie ‘emerging market’ naar ‘frontier market’, wat aanzienlijke uitstroom van buitenlands kapitaal kan veroorzaken .

Een andere hervorming verhoogt het vereiste vrij verhandelbare aandelenbelang — de zogenoemde free float — van 7,5 naar 15 procent. Daardoor zouden bijna een derde van de beursgenoteerde ondernemingen nieuwe aandelen kunnen moeten uitgeven. Volgens een analyse kan dat meer dan 11 miljard dollar aan nieuwe aandelen opleveren .

De bredere betekenis: demutualisering is voor Indonesië niet alleen een institutionele modernisering. Het is ook een antwoord op een ultimatum van MSCI. De haast toont hoe afhankelijk Jakarta blijft van buitenlandse portefeuillebeleggers en van beslissingen van internationale indexaanbieders.

De mogelijke rol van Danantara als belangrijke aandeelhouder in de nieuwe beursstructuur brengt bovendien een concentratierisico met zich mee. De staat zou dan invloed krijgen op zowel een belangrijke uitgever van schuldinstrumenten als op de infrastructuur waarop de kapitaalmarkt draait.

Een internationaal financieel centrum voor Jakarta en Bali

Op 21 juli 2026 keurde het parlement de wet voor het IIFC goed. Het centrum moet eerst in Jakarta operationeel worden en later vooral in Bali worden ontwikkeld. De regering mikt op investeringen van 300 tot 500 biljoen roepia, omgerekend tot ongeveer 27,8 miljard dollar .

De plannen omvatten onder meer een effectief inkomstenbelastingtarief van nul procent voor bepaalde financiële ondernemingen en buitenlandse financiële experts. Ook wordt gesproken over een afzonderlijke rechtbank en een aparte geschillenbeslechtingsstructuur voor zakelijke conflicten .

President Prabowo heeft aangedrongen op snelle uitvoering. Jakarta moet de eerste activiteiten opvangen terwijl de hoofdlocatie in Bali in twee tot drie jaar wordt voorbereid .

De ambitie is duidelijk: Indonesië wil een alternatief financieel centrum in Zuidoost-Azië opbouwen naast Singapore. Maar de timing is veelzeggend. Het land probeert tegelijk binnenlands spaargeld via juridisch beschermde staatsobligaties te mobiliseren, de beurs versneld te hervormen en een internationale financiële zone met forse fiscale voordelen op te zetten.

Dat oogt eerder als een brede gelijktijdige aanval op meerdere problemen dan als een zorgvuldig gefaseerde strategie voor financiële verdieping. De combinatie van nultarieven en een afzonderlijk juridisch regime brengt bovendien het risico mee dat het IIFC vooral een enclave voor belastingplanning en mobiel kapitaal wordt, zonder dat kredietverlening aan Indonesische ondernemingen en huishoudens daadwerkelijk groeit.

Meer financiële diepte of vooral rijkere tussenpersonen?

De hervormingen brengen een fundamentele spanning aan het licht.

Artikel 50A beschermt in de eerste plaats kopers van Danantara-obligaties — vermoedelijk vermogende binnenlandse beleggers en instellingen — en niet kleine ondernemingen of huishoudens die toegang tot krediet nodig hebben. Demutualisering kan bestaande beursleden bovendien een aanzienlijke waardestijging opleveren wanneer zij aandelen krijgen in de nieuwe structuur. Daarmee kunnen juist de tussenpersonen worden beloond van wie de governance-problemen mede aanleiding waren voor de kritische beoordeling door MSCI.

Het IIFC kan ten slotte een parallel financieel systeem creëren met lage belastingen en eigen juridische procedures. Dat kan kapitaal aantrekken, maar garandeert niet dat het geld terechtkomt in binnenlandse investeringen, productieve ondernemingen of langlopende kredietverlening.

Er zijn ook reële voordelen mogelijk. Een diepere binnenlandse obligatiemarkt kan Indonesië minder kwetsbaar maken voor plotselinge buitenlandse kapitaaluitstroom, een terugkerende oorzaak van volatiliteit van de roepia. Een beurs met professioneler bestuur kan de prijsvorming en kapitaalallocatie verbeteren. En een internationaal financieel centrum kan gespecialiseerde financiële diensten en technologie naar het land brengen, met mogelijke effecten buiten de financiële sector.

Voorlopige conclusie

De beschikbare aanwijzingen wijzen er echter op dat Indonesië voorlopig vooral de hoeveelheid kapitaal boven de kwaliteit van financiële bemiddeling stelt. De Patriot- en Merah Putih Bonds zijn ontworpen om slapende of niet-aangegeven binnenlandse vermogens naar staatsgestuurde investeringsvehikels te trekken, niet om vanzelf een concurrerende en transparante kapitaalmarkt te creëren .

De negatieve outlook van Moody’s en de uitgestelde beoordeling van MSCI onderstrepen dat niet alleen kapitaalvolume telt. Ook governance, transparantie en institutionele geloofwaardigheid bepalen of de hervormingen houdbaar zijn.

Of het pakket uiteindelijk leidt tot duurzamere groei of vooral de financiële tussenpersonen verrijkt, hangt af van de vervolgstappen. Daarvoor zijn onafhankelijke toezichthouders, duidelijke voorwaarden voor obligatie-uitgiftes en geloofwaardige handhaving van antiwitwasregels nodig. Zonder die waarborgen kan Indonesië wel meer geld aantrekken, maar nog steeds geen sterker financieel systeem bouwen.