JAXA wil voor het eerst materiaal van een Marsmaan naar de aarde brengen

De Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA bereidt met de Martian Moons eXploration (MMX) een missie voor die een primeur moet opleveren: beide manen van Mars onderzoeken, op Phobos landen, materiaal van het oppervlak verzamelen en dat in een capsule terugbrengen naar de aarde. De missie moet tegelijk technologie demonstreren voor toekomstige verkenning van het Marsstelsel. 1821

Wanneer en waar wordt MMX gelanceerd?

JAXA heeft de lancering gepland voor 20 oktober 2026 om 04.41.03 uur Japanse standaardtijd. MMX gaat mee met vlucht 10 van de H3-raket vanaf het Yoshinobu Launch Complex in het Tanegashima Space Center in Japan. 2

Voor het geval de eerste poging niet doorgaat, is een reserveperiode vastgesteld van 21 oktober tot en met 7 november 2026. De lanceringstijd wordt voor elke reservedag afzonderlijk bepaald. De tijd van 04.41.03 uur geldt dus niet automatisch voor alle pogingen. 25

Wat wil JAXA met MMX bereiken?

MMX heeft drie functies tegelijk. De sonde wordt actief in het Marsstelsel, voert gedetailleerde waarnemingen uit en moet op Phobos landen. Daarnaast vervoert ze een afgesloten terugkeercapsule voor de reis naar de aarde.

De belangrijkste doelen zijn:

• achterhalen hoe Phobos en Deimos zijn ontstaan;
• hun geologie, samenstelling, inwendige structuur en oppervlak bestuderen;
• onderzoeken hoe de manen met Mars en hun omgeving wisselwerken; en
• materiaal van Phobos naar de aarde brengen voor laboratoriumonderzoek. 172440

Aan boord bevinden zich 11 wetenschappelijke instrumenten. Een deel van de metingen gebeurt op afstand. Het teruggebrachte monster kan daarna in aardse laboratoria worden onderzocht op onder meer mineralen, chemische samenstelling, isotopen en ouderdom. Zulke analyses zijn veel gedetailleerder dan met alleen teledetectie mogelijk is. 2942

Een internationale missie onder leiding van Japan

JAXA leidt MMX samen met NASA, het Franse ruimteagentschap CNES, het Duitse DLR en de European Space Agency (ESA). De partners leveren onder meer instrumenten, communicatiemiddelen, ondersteuning vanaf de grond en onderdelen voor het nemen van monsters. 183435

MMX vervoert ook IDEFIX, een kleine rover die gezamenlijk door CNES en DLR is ontwikkeld. Die rover moet vóór de hoofdsonde op Phobos landen en de losse bodemlaag, het zogenoemde regoliet, en de fysieke eigenschappen van het oppervlak onderzoeken. De resultaten moeten de risico’s voor de landing en monstername verkleinen en tegelijk wetenschappelijke en kalibratiegegevens opleveren. 2937

Het tijdschema van de reis

De totale missie duurt volgens het huidige profiel ongeveer vijf jaar:

1. 2026: MMX wordt vanaf Tanegashima gelanceerd met H3-vlucht 10.
2. Ongeveer een jaar later: de sonde bereikt de omgeving van Mars en komt in het Marsstelsel aan; dat staat gepland voor het Japanse begrotingsjaar 2027. 2124
3. Ongeveer drie jaar in het Marsstelsel: MMX voert teledetectie, baanmanoeuvres en verkenningen uit, kiest een geschikte landingsplaats op Phobos, zet IDEFIX uit en probeert het oppervlak te bereiken en materiaal te verzamelen. 2031
4. Na de verkenning en monstername: de sonde verlaat het Marsstelsel en begint aan de terugreis.
5. Begrotingsjaar 2031: het huidige doel van JAXA is aankomst bij de aarde, waarbij de capsule met materiaal van Phobos moet worden teruggebracht. 2130

Dit is een geplande missie en geen afgerond programma. De data kunnen nog veranderen tijdens de verdere ontwikkeling, lancering en uitvoering.

Hoe worden de monsters van Phobos verzameld?

MMX moet maximaal twee keer op verschillende locaties op Phobos landen. Voor de monstername beschikt de sonde over onafhankelijke systemen die werken met een boor en met pneumatische verzameling. Het doel is om meer dan 10 gram regoliet mee te nemen. Twee locaties kunnen de wetenschappelijke waarde van het monster vergroten en bieden bovendien enige operationele reserve. 3639

De voorafgaande inzet van IDEFIX is belangrijk omdat Phobos klein, onregelmatig gevormd en een object met zeer geringe zwaartekracht is. Door eerst te meten hoe de losse bodemlaag zich gedraagt, kunnen vluchtleiders beter inschatten welke risico’s de grotere MMX-sonde loopt tijdens het landen en verzamelen. 29

Phobos én Deimos onder de loep

Phobos is het belangrijkste doelwit van MMX, omdat daar de landing en monstername plaatsvinden. De sonde onderzoekt onder meer de hoogteverschillen, samenstelling, zwaartekracht, inwendige structuur en omgeving van de maan. Die informatie helpt bij het kiezen van een locatie die zowel wetenschappelijk interessant als technisch haalbaar is. 2426

Ook Deimos wordt bestudeerd, maar de geplande landing en monstername vinden plaats op Phobos. Het missieprofiel omvat waarnemingen op afstand en passages dicht langs beide manen. Voor het vertrek uit het Marsstelsel staan nog aanvullende waarnemingen van Deimos gepland. 172431

De grote vraag: waar komen de Marsmanen vandaan?

Voor de oorsprong van Phobos en Deimos bestaan twee belangrijke verklaringen. Volgens de ene theorie zijn het oorspronkelijke asteroïden die door de zwaartekracht van Mars zijn ingevangen. Volgens de andere ontstonden ze uit materiaal dat na een enorme inslag op Mars in een baan rond de planeet terechtkwam. 4041

Een monster van Phobos kan helpen om die scenario’s uit elkaar te houden. Wetenschappers kunnen de mineralen, chemische samenstelling, isotopen en radiometrische ouderdom vergelijken met bekend asteroïdemateriaal en met de kenmerken die worden verwacht van materiaal afkomstig van Mars. Dat kan meer duidelijkheid geven over de oorsprong van de manen, de vroege geschiedenis van Mars en de ontwikkeling van de rotsachtige planeten. 4142

Daarbij draait het niet alleen om het monster. De waarnemingen van beide manen, hun oppervlakken en hun relatie tot Mars leveren de geologische context die nodig is om te begrijpen wat het meegenomen materiaal precies vertegenwoordigt.

Wanneer komen de monsters naar de aarde?

JAXA mikt momenteel op het Japanse begrotingsjaar 2031 voor de terugkeer van de MMX-monstercapsule naar de aarde. In de aangehaalde officiële missie-informatie wordt wel het terugkeerjaar genoemd, maar nog geen definitieve landings- of bergingslocatie op aarde. Specifiekere locaties moeten daarom als voorlopig worden beschouwd totdat JAXA ze officieel bevestigt. 2130

Waarom is MMX belangrijk voor toekomstige Marsmissies?

MMX bouwt voort op de ervaringen van JAXA’s Hayabusa2-missie, maar brengt die techniek naar de veel complexere omgeving van Mars. De missie moet onder meer autonome navigatie bij een klein hemellichaam, operaties in zeer geringe zwaartekracht, rijden op het oppervlak, nauwkeurig landen, monsters verzamelen en veilig opslaan, en terugkeer door de atmosfeer demonstreren. 2026

JAXA ziet MMX bovendien als een stap in de richting van een beter begrip van de vraag of de Marsmanen in de toekomst bruikbaar kunnen zijn voor verkenningsactiviteiten of als onderdeel van een bredere architectuur voor Marsmissies. Het directe doel is wetenschappelijk: materiaal van Phobos naar de aarde brengen. De technische lessen kunnen later ook van belang zijn voor robotische en bemande missies naar het Marsstelsel. 2026