Waarom ASML’ers Elon Musk’s miljardenplan voor chipfabriek willen boycotten

Voor veel medewerkers deugt de timing van geen kant. Musk is een uiterst polariserende figuur tegen wie in de VS en Europa nog steeds ‘Tesla Takedown’-protesten worden gehouden vanwege zijn politieke activiteiten en omstreden managementstijl . Hem uitnodigen om toe te spreken op een moment dat de organisatie nog trilt van de ontslagen, wordt ervaren als volkomen toondoof. Medewerkers hebben al gedreigd het evenement volledig over te slaan .

De arbeidsonrust bij ASML: ontslagen, stakingen en zeven weken radiostilte

De boycotdreiging komt niet uit de lucht vallen. Het is het nieuwste hoofdstuk in maanden van escalerend arbeidsconflict. In januari 2026 kondigde het bedrijf een ingrijpende reorganisatie aan met 1.700 ontslagen — zo’n 4% van het wereldwijde personeel — gericht op managementrollen in de technologie- en IT-afdelingen. Van deze ontslagen vallen er 1.400 in Nederland . De directie presenteerde de ingreep als noodzakelijk om de bureaucratie te stroomlijnen en de focus van technici weer op innovatie te richten, maar personeel en vakbonden geloofden er geen woord van .

De timing maakte het extra wrang: de ontslagen werden bekendgemaakt naast recordjaarcijfers met een omzet van €32,7 miljard en een orderportefeuille van €38,8 miljard . De Nederlandse vakbonden FNV en De Unie noemden het besluit hypocriet. Een bedrijf dat zulke sterke resultaten boekt, moet helemaal niet overgaan tot gedwongen ontslagen .

De spanningen liepen op 24 maart 2026 zo hoog op dat meer dan duizend medewerkers tijdens hun lunchpauze het werk neerlegden bij het hoofdkantoor in Veldhoven . Peter Reniers van de FNV riep de directie op om terug naar de tekentafel te gaan en met een plan te komen zonder gedwongen ontslagen . Wat de frustratie nog verder aanwakkerde: werknemers zaten al zeven weken lang in onzekerheid over de vraag of hun eigen baan op de tocht stond, aldus een woordvoerder van het bedrijf .

Terafab: het megaproject van $25 miljard dat ASML hard nodig heeft

De Terafab-joint venture, op 21 maart 2026 door Musk aangekondigd in de voormalige Seaholm-elektriciteitscentrale in Austin, Texas, is een van de meest ambitieuze halfgeleiderprojecten ooit bedacht . De partners — SpaceX, Tesla, xAI (inmiddels gefuseerd met SpaceX) en Intel — willen een enorme verticaal geïntegreerde fabriek bouwen die per jaar 1 terawatt aan AI-rekenkracht kan produceren .

Intel stapte in april 2026 in na een weekendoverleg tussen Musk en Intel-topman Lip-Bu Tan, en beloofde chips te ontwerpen, fabriceren en verpakken op basis van hun 18A-procedé . De faciliteit moet logische chips, HBM-geheugen, geavanceerde verpakking, testapparatuur en fotomaskerproductie onder één dak samenbrengen — een opzet die momenteel nergens ter wereld bestaat .

Publiekelijk bevestigde kosten bedragen $25 miljard, al spreken sommige berichten van een bandbreedte van $20 tot $25 miljard . De hogere getallen van $55 tot $119 miljard die in sommige discussies circuleerden, komen in geen enkele geverifieerde bron voor en berusten waarschijnlijk op speculatieve schattingen van totale levenscycluskosten of vermenging met andere Musk-projecten.

Het EUV-monopolie: waarom Musk moet pitchen bij ASML’s ingenieurs

Het hele bestaansrecht van Terafab hangt af van één onvervangbare toeleverancier. ASML is wereldwijd de enige producent van extreem-ultraviolet (EUV)-lithografiemachines, de apparatuur die nodig is om de meest geavanceerde chips onder de 7 nanometer op schaal te produceren . Er is geen enkel alternatief.

Om de beoogde jaarlijkse rekencapaciteit van 1 terawatt te halen, heeft Terafab meerdere hypermoderne High-NA EUV-machines nodig. ASML-topman Christophe Fouquet bevestigde rechtstreekse gesprekken met Musk en noemde het Terafab-plan tegenover persbureau Reuters ‘zeer serieus’. Hij verwacht dat de eerste chips binnen enkele maanden kunnen worden gemaakt met ASML’s high-NA-systemen .

Zonder gegarandeerde voorrangstoegang tot ASML’s beperkte EUV-productie kan Terafab zijn capaciteitsdoelen nooit halen. Dat geeft het Nederlandse bedrijf een buitengewoon sterke onderhandelingspositie — en maakt Musk’s pitch bij ASML-ingenieurs tot een strategische noodzaak, niet zomaar een beleefdheidsbezoekje. Maar die hefboomwerking snijdt aan twee kanten. ASML vraagt in feite aan dezelfde werknemers die het ontslaat, terwijl vakbonden blijven aandringen op het stoppen van gedwongen ontslagen, om het megachipproject mogelijk te maken van een miljardair wiens publieke imago op een historisch dieptepunt staat.

Hoe nu verder?

Het gesprek op 11 juni wordt een lakmoesproef voor de interne samenhang bij ASML. Als een aanzienlijk deel van de ingenieurs het evenement boycot, is dat een onmiskenbaar signaal over de diepte van de onvrede onder het personeel — en gaat dat onvermijdelijk vragen oproepen of ASML wel de benodigde stabiliteit kan bewaren om de EUV-machines te leveren waar niet alleen Musk’s, maar de hele chipindustrie haar roadmap op heeft gebaseerd.