AI’s vuile geheim: miljoenen boeken vernietigd voor trainingsdata

Anthropic's 'Project Panama': een geheim plan om 'alle boeken ter wereld' te scannen

Gerechtelijke documenten die in januari 2026 werden ontzegeld in een federale auteursrechtszaak onthulden een operatie bij Anthropic met de codenaam 'Project Panama', die begin 2024 van start ging . Een intern planningsdocument stelde het doel van het project helder: 'Project Panama is onze poging om alle boeken ter wereld destructief te scannen' . Hetzelfde document voegde eraan toe, volgens de Boston Globe: 'We willen niet dat bekend is dat we hieraan werken' .

De operatie was gericht op het destructief scannen van tot 2 miljoen boeken in ruwweg zes maanden, waarbij een externe leverancier werd ingehuurd . Anthropic gaf tientallen miljoenen dollars uit aan de aanschaf van miljoenen fysieke boeken, liet de ruggen met een hydraulische snijmachine verwijderen, de pagina's door hogesnelheidsscanners halen en de resten naar de recycling brengen . Het project stond onder leiding van Tom Harvey, een voormalig Google Books-ingenieur . In gerechtelijke stukken aangehaalde offertes van leveranciers geven aan dat het bedrijf scan capaciteit zocht voor 500.000 tot 2 miljoen boeken . Het exacte eindcijfer blijft geschrapt, maar de stukken spreken herhaaldelijk van miljoenen .

De juridische tweedeling: 'fair use' voor gekochte boeken, aansprakelijkheid voor gestolen exemplaren

'Fair use'-uitspraak: De Amerikaanse districtsrechter William Alsup oordeelde dat het destructief scannen van legaal gekochte fysieke boeken door Anthropic onder de Amerikaanse auteursrechtelijke 'fair use'-uitzondering viel. In zijn bevel van juni 2025 omschreef Alsup AI-training als 'bij uitstek transformerend' en vergeleek hij het proces met 'ruimte besparen' door een formaatconversie . De uitspraak steunde op drie feiten: Anthropic had de boeken legaal gekocht, elk exemplaar na het scannen vernietigd en de digitale bestanden intern gehouden zonder ze te verspreiden .

Schikking van $1,5 miljard: Op 20 juli 2026 keurde een federale rechter een schikking van $1,5 miljard goed voor auteursrechtenschending met betrekking tot gestolen boeken die Anthropic zonder toestemming had verkregen en opgeslagen – een apart spoor van het fysieke-boekenscanprogramma . De zaak bracht aan het licht dat Anthropic-medeoprichter Ben Mann voordat het bedrijf overstapte op legale aankopen persoonlijk miljoenen gestolen boeken had gedownload . Rechter Alsup trok een duidelijke grens: legaal gekochte boeken die intern worden gescand voor training = 'fair use'; gestolen digitale kopieën = aansprakelijkheid . De schikking besloeg meer dan 91% van de in aanmerking komende auteurs, aldus Anthropic .

De ISBNdb-pijplijn: 'De beste AI-trainingsdata ter wereld liggen in de schappen'

ISBNdb, een bedrijf dat beweert de grootste boeken database ter wereld te beheren (meer dan 111 miljoen gecatalogiseerde titels), bemiddelt nu bij bulk aankopen van fysieke boeken voor AI-bedrijven . De pitch van ISBNdb aan AI-labs is ongecompliceerd: 'De beste AI-trainingsdata ter wereld liggen in de schappen' – en de dienst regelt bestellingen van 1.000 tot 1 miljoen boeken per opdracht, onder strikte geheimhoudingsverklaringen .

Het bedrijf promoot expliciet boeken van vóór 2022 omdat deze vrij zijn van AI-gegenereerde tekst . Boeken, zo stelt het, zijn 'dicht, geredigeerd, gezaghebbend' . ISBNdb erkent dat 'het imagoprobleem reëel is' – kopers weigeren doorgaans te onthullen welk lab ze vertegenwoordigen, en de toeleveringsketen is zo opgezet dat de eindklant verborgen blijft . Op Change.org is een petitie gestart die ISBNdb oproept te stoppen met het bemiddelen in zeldzame en uitverkochte titels voor vernietiging .

De culturele tol: unieke edities gaan definitief verloren

Nederlandse antiquairs melden dat AI-bedrijven zeldzame boeken van vóór de 19e eeuw aanschaffen en vernietigen – waaronder 18e-eeuwse Nederlandse juridische verzamelwerken en 17e-eeuwse Latijnse theologische manuscripten – tegen 3 tot 5 keer de marktprijs . Handelaars vrezen dat uniek overgebleven exemplaren van obscure wetenschappelijke en regionale werken permanent verloren gaan. In tegenstelling tot massamarkt paperbacks bestaan veel van deze titels nog maar in een handvol exemplaren wereldwijd .

Het proces verloopt industrieel: boeken komen per pallet binnen, worden door ruggensnijscanners gehaald die duizenden boeken per dag kunnen verwerken, en de fysieke resten worden verpulpt – zonder dat een bibliotheek of archief een kopie krijgt . Omdat het destructief scannen in het geheim plaatsvindt en de originele exemplaren worden vernietigd, is er geen openbaar register van wat verloren is gegaan, waardoor de volledige culturele schade onmogelijk valt vast te stellen . Handelaars en archivarissen betogen dat dit gebrek aan transparantie de schade onzichtbaar en onherstelbaar maakt .

Belangrijkste punten

• Omvang: Anthropic's Project Panama had als doel om in zes maanden tot 2 miljoen boeken destructief te scannen, tegen een kostprijs van tientallen miljoenen dollars .
• Juridisch: Een federale rechter oordeelde dat destructief scannen van legaal gekochte boeken 'fair use' is, maar gestolen exemplaren kostten Anthropic een schikking van $1,5 miljard .
• Toeleveringsketen: ISBNdb bemiddelt nu in bulkbestellingen van 1.000 tot 1 miljoen boeken per opdracht voor AI-labs, onder strikte geheimhoudingsverklaringen .
• Cultureel verlies: Zeldzame boeken, waaronder unieke edities van vóór de 19e eeuw, worden vernietigd tegen 3 tot 5 keer de marktprijs, zonder openbaar register van wat verloren is gegaan .